૬. બિળાલપાદકસેટ્ઠિવત્થુ

માવમઞ્ઞેથ પુઞ્ઞસ્સાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો બિળાલપાદકસેટ્ઠિં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ સમયે સાવત્થિવાસિનો વગ્ગબન્ધનેન બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં દેન્તિ. અથેકદિવસં સત્થા અનુમોદનં કરોન્તો એવમાહ –

‘‘ઉપાસકા ઇધેકચ્ચો અત્તનાવ દાનં દેતિ, પરં ન સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને ભોગસમ્પદં લભતિ, નો પરિવારસમ્પદં. એકચ્ચો અત્તના દાનં ન દેતિ, પરં સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને પરિવારસમ્પદં લભતિ, નો ભોગસમ્પદં. એકચ્ચો અત્તના ચ ન દેતિ, પરઞ્ચ ન સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને નેવ ભોગસમ્પદં લભતિ, ન પરિવારસમ્પદં, વિઘાસાદો હુત્વા વિચરતિ. એકચ્ચો અત્તના ચ દેતિ, પરઞ્ચ સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને ભોગસમ્પદઞ્ચેવ લભતિ, પરિવારસમ્પદઞ્ચા’’તિ.

અથેકો પણ્ડિતપુરિસો તં ધમ્મદેસનં સુત્વા ‘‘અહો અચ્છરિયમિદં કારણં, અહં દાનિ ઉભયસમ્પત્તિસંવત્તનિકં કમ્મં કરિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા સત્થારં ઉટ્ઠાય ગમનકાલે આહ – ‘‘ભન્તે, સ્વે અમ્હાકં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ. કિત્તકેહિ પન તે ભિક્ખૂહિ અત્થોતિ? સબ્બભિક્ખૂહિ, ભન્તેતિ. સત્થા અધિવાસેસિ. સોપિ ગામં પવિસિત્વા, ‘‘અમ્મતાતા, મયા સ્વાતનાય બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો, યો યત્તકાનં ભિક્ખૂનં સક્કોતિ, સો તત્તકાનં યાગુઆદીનં અત્થાય તણ્ડુલાદીનિ દેતુ, એકસ્મિં ઠાને પચાપેત્વા દાનં દસ્સામા’’તિ ઉગ્ઘોસેન્તો વિચરિ.

અથ નં એકો સેટ્ઠિ અત્તનો આપણદ્વારં સમ્પત્તં દિસ્વા ‘‘અયં અત્તનો પહોનકે ભિક્ખૂ અનિમન્તેત્વા પન સકલગામં સમાદપેન્તો વિચરતી’’તિ કુજ્ઝિત્વા ‘‘તયા ગહિતભાજનં આહરા’’તિ તીહિ અઙ્ગુલીહિ ગહેત્વા થોકે તણ્ડુલે અદાસિ, તથા મુગ્ગે, તથા માસેતિ. સો તતો પટ્ઠાય બિળાલપાદકસેટ્ઠિ નામ જાતો, સપ્પિફાણિતાદીનિ દેન્તોપિ કરણ્ડં કુટે પક્ખિપિત્વા એકતો કોણં કત્વા બિન્દું બિન્દું પગ્ઘરાયન્તો થોકથોકમેવ અદાસિ. ઉપાસકો અવસેસેહિ દિન્નં એકતો કત્વા ઇમિના દિન્નં વિસુંયેવ અગ્ગહેસિ. સો સેટ્ઠિ તસ્સ કિરિયં દિસ્વા ‘‘કિં નુ ખો એસ મયા દિન્નં વિસું ગણ્હાતી’’તિ ચિન્તેત્વા તસ્સ પચ્છતો પચ્છતો એકં ચૂળુપટ્ઠાકં પહિણિ ‘‘ગચ્છ, યં એસ કરોતિ, તં જાનાહી’’તિ. સો ગન્ત્વા ‘‘સેટ્ઠિસ્સ મહપ્ફલં હોતૂ’’તિ યાગુભત્તપૂવાનં અત્થાય એકં દ્વે તણ્ડુલે પક્ખિપિત્વા મુગ્ગમાસેપિ તેલફાણિતાદિબિન્દૂનિપિ સબ્બભાજનેસુ પક્ખિપિ. ચૂળુપટ્ઠાકો ગન્ત્વા સેટ્ઠિસ્સ આરોચેસિ. તં સુત્વા સેટ્ઠિ ચિન્તેસિ – ‘‘સચે મે સો પરિસમજ્ઝે અવણ્ણં ભાસિસ્સતિ, મમ નામે ગહિતમત્તેયેવ નં પહરિત્વા મારેસ્સામી’’તિ નિવાસનન્તરે છુરિકં બન્ધિત્વા પુનદિવસે ગન્ત્વા ભત્તગ્ગે અટ્ઠાસિ. સો પુરિસો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિવિસિત્વા ભગવન્તં આહ – ‘‘ભન્તે, મયા મહાજનં સમાદપેત્વા ઇમં દાનં દિન્નં, તત્થ સમાદપિતમનુસ્સા અત્તનો અત્તનો બલેન બહૂનિપિ થોકાનિપિ તણ્ડુલાદીનિ અદંસુ, તેસં સબ્બેસં મહપ્ફલં હોતૂ’’તિ. તં સુત્વા સો સેટ્ઠિ ચિન્તેસિ – ‘‘અહં ‘અસુકેન નામ અચ્છરાય ગણ્હિત્વા તણ્ડુલાદીનિ દિન્નાનીતિ મમ નામે ગહિતમત્તે ઇમં મારેસ્સામી’તિ આગતો, અયં પન સબ્બસઙ્ગાહિકં કત્વા ‘યેહિપિ નાળિઆદીહિ મિનિત્વા દિન્નં, યેહિપિ અચ્છરાય ગહેત્વા દિન્નં, સબ્બેસં મહપ્ફલં હોતૂ’તિ વદતિ. સચાહં એવરૂપં ન ખમાપેસ્સામિ, દેવદણ્ડો મમ મત્થકે પતિસ્સતી’’તિ. સો તસ્સ પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા ‘‘ખમાહિ મે, સામી’’તિ આહ. ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ ચ તેન વુત્તે સબ્બં તં પવત્તિં આરોચેસિ. તં કિરિયં દિસ્વા સત્થા ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ દાનવેય્યાવટિકં પુચ્છિ. સો અતીતદિવસતો પટ્ઠાય સબ્બં તં પવત્તિં આરોચેસિ. અથ નં સત્થા ‘‘એવં કિર સેટ્ઠી’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ વુત્તે, ‘‘ઉપાસક, પુઞ્ઞં નામ ‘અપ્પક’ન્તિ ન અવમઞ્ઞિતબ્બં, માદિસસ્સ બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં દત્વા ‘અપ્પક’ન્તિ ન અવમઞ્ઞિતબ્બં. પણ્ડિતમનુસ્સા હિ પુઞ્ઞં કરોન્તા વિવટભાજનં વિય ઉદકેન અનુક્કમેન પુઞ્ઞેન પૂરન્તિયેવા’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૧૨૨. ‘‘માવમઞ્ઞેથ પુઞ્ઞસ્સ, ન મન્દં આગમિસ્સતિ;

ઉદબિન્દુનિપાતેન, ઉદકુમ્ભોપિ પૂરતિ;

ધીરો પૂરતિ પુઞ્ઞસ્સ, થોકં થોકમ્પિ આચિન’’ન્તિ.

તસ્સત્થો – પણ્ડિતમનુસ્સો પુઞ્ઞં કત્વા ‘‘અપ્પકમત્તં મયા કતં, ન મન્દં વિપાકવસેન આગમિસ્સતિ, એવં પરિત્તકં કમ્મં કહં મં દક્ખિસ્સતિ, અહં વા તં કહં દક્ખિસ્સામિ, કદા એતં વિપચ્ચિસ્સતી’’તિ એવં પુઞ્ઞં માવમઞ્ઞેથ ન અવજાનેય્ય. યથા હિ નિરન્તરં ઉદબિન્દુનિપાતેન વિવરિત્વા ઠપિતં કુલાલભાજનં પૂરતિ, એવં ધીરો પણ્ડિતપુરિસો થોકં થોકમ્પિ પુઞ્ઞં આચિનન્તો પુઞ્ઞસ્સ પૂરતીતિ.

દેસનાવસાને સો સેટ્ઠિ સોતાપત્તિફલં પાપુણિ, સમ્પત્તપરિસાયપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

બિળાલપાદકસેટ્ઠિવત્થુ છટ્ઠં.