૩. લાજદેવધીતાવત્થુ

પુઞ્ઞઞ્ચેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો લાજદેવધીતરં આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ રાજગહે સમુટ્ઠિતં.

આયસ્મા હિ મહાકસ્સપો પિપ્પલિગુહાયં વિહરન્તો ઝાનં સમાપજ્જિત્વા સત્તમે દિવસે વુટ્ઠાય દિબ્બેન ચક્ખુના ભિક્ખાચારટ્ઠાનં ઓલોકેન્તો એકં સાલિખેત્તપાલિકં ઇત્થિં સાલિસીસાનિ ગહેત્વા લાજે કુરુમાનં દિસ્વા ‘‘સદ્ધા નુ ખો, અસ્સદ્ધા’’તિ વીમંસિત્વા ‘‘સદ્ધા’’તિ ઞત્વા ‘‘સક્ખિસ્સતિ નુ ખો મે સઙ્ગહં કાતું, નો’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘વિસારદા કુલધીતા મમ સઙ્ગહં કરિસ્સતિ, કત્વા ચ પન મહાસમ્પત્તિં લભિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ચીવરં પારુપિત્વા પત્તમાદાય સાલિખેત્તસમીપેયેવ અટ્ઠાસિ. કુલધીતા થેરં દિસ્વાવ પસન્નચિત્તા પઞ્ચવણ્ણાય પીતિયા ફુટ્ઠસરીરા ‘‘તિટ્ઠથ, ભન્તે’’તિ વત્વા લાજે આદાય વેગેન ગન્ત્વા થેરસ્સ પત્તે આકિરિત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, તુમ્હેહિ દિટ્ઠધમ્મસ્સ ભાગિની અસ્સ’’ન્તિ પત્થનં અકાસિ. થેરો ‘‘એવં હોતૂ’’તિ અનુમોદનમકાસિ. સાપિ થેરં વન્દિત્વા અત્તના દિન્નદાનં આવજ્જમાના નિવત્તિ. તાય ચ પન કેદારમરિયાદાય ગમનમગ્ગે એકસ્મિં બિલે ઘોરવિસો સપ્પો નિપજ્જિ. સો થેરસ્સ કાસાયપટિચ્છન્નં જઙ્ઘં ડંસિતું નાસક્ખિ. ઇતરા દાનં આવજ્જમાના નિવત્તન્તી તં પદેસં પાપુણિ. સપ્પો બિલા નિક્ખમિત્વા તં ડંસિત્વા તત્થેવ પાતેસિ. સા પસન્નચિત્તેન કાલં કત્વા તાવતિંસભવને તિંસયોજનિકે કનકવિમાને સુત્તપ્પબુદ્ધા વિય સબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતેન તિગાવુતેન અત્તભાવેન નિબ્બત્તિ. સા દ્વાદસયોજનિકં એકં દિબ્બવત્થં નિવાસેત્વા એકં પારુપિત્વા અચ્છરાસહસ્સપરિવુતા પુબ્બકમ્મપકાસનત્થાય સુવણ્ણલાજભરિતેન ઓલમ્બકેન સુવણ્ણસરકેન પટિમણ્ડિતે વિમાનદ્વારે ઠિતા અત્તનો સમ્પત્તિં ઓલોકેત્વા ‘‘કિં નુ ખો મે કત્વા અયં સમ્પત્તિ લદ્ધા’’તિ દિબ્બેન ચક્ખુના ઉપધારેન્તી ‘‘અય્યસ્સ મે મહાકસ્સપત્થેરસ્સ દિન્નલાજનિસ્સન્દેન સા લદ્ધા’’તિ અઞ્ઞાસિ.

સા એવં પરિત્તકેન કમ્મેન એવરૂપં સમ્પત્તિં લભિત્વા ‘‘ન દાનિ મયા પમજ્જિતું વટ્ટતિ, અય્યસ્સ વત્તપટિવત્તં કત્વા ઇમં સમ્પત્તિં થાવરં કરિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા પાતોવ કનકમયં સમ્મજ્જનિઞ્ચેવ કચવરછડ્ડનકઞ્ચ પચ્છિં આદાય ગન્ત્વા થેરસ્સ પરિવેણં સમ્મજ્જિત્વા પાનીયપરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેસિ. થેરો તં દિસ્વા ‘‘કેનચિ દહરેન વા સામણેરેન વા વત્તં કતં ભવિસ્સતી’’તિ સલ્લક્ખેસિ. સા દુતિયદિવસેપિ તથેવ અકાસિ, થેરોપિ તથેવ સલ્લક્ખેસિ. તતિયદિવસે પન થેરો તસ્સા સમ્મજ્જનિસદ્દં સુત્વા તાલચ્છિદ્દાદીહિ ચ પવિટ્ઠં સરીરોભાસં દિસ્વા દ્વારં વિવરિત્વા ‘‘કો એસ સમ્મજ્જતી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અહં, ભન્તે, તુમ્હાકં ઉપટ્ઠાયિકા લાજદેવધીતા’’તિ. ‘‘નનુ મય્હં એવંનામિકા ઉપટ્ઠાયિકા નામ નત્થી’’તિ. ‘‘અહં, ભન્તે, સાલિખેત્તં રક્ખમાના લાજે દત્વા પસન્નચિત્તા નિવત્તન્તી સપ્પેન દટ્ઠા કાલં કત્વા તાવતિંસદેવલોકે ઉપ્પન્ના, મયા અય્યં નિસ્સાય અયં સમ્પત્તિ લદ્ધા, ઇદાનિપિ તુમ્હાકં વત્તપટિવત્તં કત્વા ‘સમ્પત્તિં થાવરં કરિસ્સામી’તિ આગતામ્હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘હિય્યોપિ પરેપિ તયાવેતં ઠાનં સમ્મજ્જિતં, તયાવ પાનીયભોજનીયં ઉપટ્ઠાપિત’’ન્તિ. ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘અપેહિ દેવધીતે, તયા કતં વત્તં કતંવ હોતુ, ઇતો પટ્ઠાય ઇમં ઠાનં મા આગમી’’તિ. ‘‘ભન્તે, મા મં નાસેથ, તુમ્હાકં વત્તં કત્વા સમ્પત્તિં મે થિરં કાતું દેથા’’તિ. ‘‘અપેહિ દેવધીતે, મા મં અનાગતે ચિત્તબીજનિં ગહેત્વા નિસિન્નેહિ ધમ્મકથિકેહિ ‘મહાકસ્સપત્થેરસ્સ કિર એકા દેવધીતા આગન્ત્વા વત્તપટિવત્તં કત્વા પાનીયપરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેસી’તિ વત્તબ્બતં કરિ, ઇતો પટ્ઠાય ઇધ મા આગમિ, પટિક્કમા’’તિ. સા ‘‘મા મં, ભન્તે, નાસેથા’’તિ પુનપ્પુનં યાચિયેવ. થેરો ‘‘નાયં મમ વચનં સુણાતી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘તુવં પમાણં ન જાનાસી’’તિ અચ્છરં પહરિ. સા તત્થ સણ્ઠાતું અસક્કોન્તી આકાસે ઉપ્પતિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ, ‘‘ભન્તે, મયા લદ્ધસમ્પત્તિં મા નાસેથ, થાવરં કાતું દેથા’’તિ રોદન્તી આકાસે અટ્ઠાસિ.

સત્થા જેતવને ગન્ધકુટિયં નિસિન્નોવ તસ્સા રોદિતસદ્દં સુત્વા ઓભાસં ફરિત્વા દેવધીતાય સમ્મુખે નિસીદિત્વા કથેન્તો વિય ‘‘દેવધીતે મમ પુત્તસ્સ કસ્સપસ્સ સંવરકરણમેવ ભારો, પુઞ્ઞત્થિકાનં પન ‘અયં નો અત્થો’તિ સલ્લક્ખેત્વા પુઞ્ઞકરણમેવ ભારો. પુઞ્ઞકરણઞ્હિ ઇધ ચેવ સમ્પરાયે ચ સુખમેવા’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૧૧૮. ‘‘પુઞ્ઞઞ્ચે પુરિસો કયિરા, કયિરા નં પુનપ્પુનં;

તમ્હિ છન્દં કયિરાથ, સુખો પુઞ્ઞસ્સ ઉચ્ચયો’’તિ.

તસ્સત્થો – સચે પુરિસો પુઞ્ઞં કરેય્ય, ‘‘એકવારં મે પુઞ્ઞં કતં, અલં એત્તાવતા’’તિ અનોરમિત્વા પુનપ્પુનં કરોથેવ. તસ્સ અકરણક્ખણેપિ તમ્હિ પુઞ્ઞે છન્દં રુચિં ઉસ્સાહં કરોથેવ. કિં કારણા? સુખો પુઞ્ઞસ્સ ઉચ્ચયો. પુઞ્ઞસ્સ હિ ઉચ્ચયો વુડ્ઢિ ઇધલોકપરલોકસુખાવહનતો સુખોતિ.

દેસનાવસાને દેવધીતા પઞ્ચચત્તાલીસયોજનમત્થકે ઠિતાવ સોતાપત્તિફલં પાપુણીતિ.

લાજદેવધીતાવત્થુ તતિયં.