૪. ખેમકસેટ્ઠિપુત્તવત્થુ

ચત્તારિ ઠાનાનીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ભાગિનેય્યં ખેમકં નામ સેટ્ઠિપુત્તં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર અભિરૂપો અહોસિ, યેભુય્યેન ઇત્થિયો તં દિસ્વા રાગાભિભૂતા સકભાવેન સણ્ઠાતું નાસક્ખિંસુ. સોપિ પરદારકમ્માભિરતોવ અહોસિ. અથ નં રત્તિં રાજપુરિસા ગહેત્વા રઞ્ઞો દસ્સેસું. રાજા મહાસેટ્ઠિસ્સ લજ્જામીતિ તં કિઞ્ચિ અવત્વા વિસ્સજ્જાપેસિ. સો પન નેવ વિરમિ. અથ નં દુતિયમ્પિ તતિયમ્પિ રાજપુરિસા ગહેત્વા રઞ્ઞો દસ્સેસું. રાજા વિસ્સજ્જાપેસિયેવ. મહાસેટ્ઠિ, તં પવત્તિં સુત્વા તં આદાય સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા તં પવત્તિં આરોચેત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમસ્સ ધમ્મં દેસેથા’’તિ આહ. સત્થા તસ્સ સંવેગકથં વત્વા પરદારસેવનાય દોસં દસ્સેન્તો ઇમા ગાથા અભાસિ –

૩૦૯. ‘‘ચત્તારિ ઠાનાનિ નરો પમત્તો,

આપજ્જતિ પરદારૂપસેવી;

અપુઞ્ઞલાભં ન નિકામસેય્યં,

નિન્દં તતીયં નિરયં ચતુત્થં.

૩૧૦. ‘‘અપુઞ્ઞલાભો ચ ગતી ચ પાપિકા,

ભીતસ્સ ભીતાય રતી ચ થોકિકા;

રાજા ચ દણ્ડં ગરુકં પણેતિ,

તસ્મા નરો પરદારં ન સેવે’’તિ.

તત્થ ઠાનાનીતિ દુક્ખકારણાનિ. પમત્તોતિ સતિવોસ્સગ્ગેન સમન્નાગતો. આપજ્જતીતિ પાપુણાતિ. પરદારૂપસેવીતિ પરદારં ઉપસેવન્તો ઉપ્પથચારી. અપુઞ્ઞલાભન્તિ અકુસલલાભં. ન નિકામસેય્યન્તિ યથા ઇચ્છતિ, એવં સેય્યં અલભિત્વા અનિચ્છિતં પરિત્તકમેવ કાલં સેય્યં લભતિ. અપુઞ્ઞલાભો ચાતિ એવં તસ્સ અયઞ્ચ અપુઞ્ઞલાભો, તેન ચ અપુઞ્ઞેન નિરયસઙ્ખાતા પાપિકા ગતિ હોતિ. રતી ચ થોકિકાતિ યા તસ્સ ભીતસ્સ ભીતાય ઇત્થિયા સદ્ધિં રતિ, સાપિ થોકિકા પરિત્તા હોતિ. ગરુકન્તિ રાજા ચ હત્થચ્છેદાદિવસેન ગરુકં દણ્ડં પણેતિ. તસ્માતિ યસ્મા પરદારં સેવન્તો એતાનિ અપુઞ્ઞાદીનિ પાપુણાતિ, તસ્મા પરદારં ન સેવેય્યાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને ખેમકો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. તતો પટ્ઠાય મહાજનો સુખં વીતિનામેસિ. કિં પનસ્સ પુબ્બકમ્મન્તિ? સો કિર કસ્સપબુદ્ધકાલે ઉત્તમમલ્લો હુત્વા દ્વે સુવણ્ણપટાકા દસબલસ્સ કઞ્ચનથૂપે આરોપેત્વા પત્થનં પટ્ઠપેસિ ‘‘ઠપેત્વા ઞાતિસાલોહિતિત્થિયો અવસેસા મં દિસ્વા રજ્જન્તૂ’’તિ. ઇદમસ્સ પુબ્બકમ્મન્તિ. તેન તં નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને દિસ્વા પરેસં ઇત્થિયો સકભાવેન સણ્ઠાતું નાસક્ખિંસૂતિ.

ખેમકસેટ્ઠિપુત્તવત્થુ ચતુત્થં.