૬. વજ્જિપુત્તકભિક્ખુવત્થુ

દુપ્પબ્બજ્જન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેસાલિં નિસ્સાય મહાવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં વજ્જિપુત્તકં ભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ. તં સન્ધાય વુત્તં – અઞ્ઞતરો વજ્જિપુત્તકો ભિક્ખુ વેસાલિયં વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે, તેન ખો પન સમયેન વેસાલિયં સબ્બરત્તિછણો હોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ વેસાલિયા તૂરિયતાળિતવાદિતનિગ્ઘોસસદ્દં સુત્વા પરિદેવમાનો તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘એકકા મયં અરઞ્ઞે વિહરામ,

અપવિદ્ધંવ વનસ્મિં દારુકં;

એતાદિસિકાય રત્તિયા,

કોસુ નામમ્હેહિ પાપિયો’’તિ. (સં. નિ. ૧.૨૨૯);

સો કિર વજ્જિરટ્ઠે રાજપુત્તો વારેન સમ્પત્તં રજ્જં પહાય પબ્બજિતો વેસાલિયં ચાતુમહારાજિકેહિ સદ્ધિં એકાબદ્ધં કત્વા સકલનગરે ધજપટાકાદીહિ પટિમણ્ડિતે કોમુદિયા પુણ્ણમાય સબ્બરત્તિં છણવારે વત્તમાને ભેરિયાદીનં તૂરિયાનં તાળિતાનં નિગ્ઘોસં વીણાદીનઞ્ચ વાદિતાનં સદ્દં સુત્વા યાનિ વેસાલિયં સત્ત રાજસહસ્સાનિ સત્ત રાજસતાનિ સત્ત રાજાનો, તત્તકા એવ ચ નેસં ઉપરાજસેનાપતિઆદયો, તેસુ અલઙ્કતપટિયત્તેસુ નક્ખત્તકીળનત્થાય વીથિં ઓતિણ્ણેસુ સટ્ઠિહત્થે મહાચઙ્કમે ચઙ્કમમાનો ગગનમજ્ઝે ઠિતં પુણ્ણચન્દં દિસ્વા ચઙ્કમકોટિયં ફલકં નિસ્સાય ઠિતો વેઠનાલઙ્કારવિરહિતત્તા વને છડ્ડિતદારુકં વિય અત્તભાવં ઓલોકેત્વા ‘‘અત્થિ નુ ખો અઞ્ઞો અમ્હેહિ લામકતરો’’તિ ચિન્તેન્તો પકતિયા આરઞ્ઞકાદિગુણયુત્તોપિ તસ્મિં ખણે અનભિરતિયા પીળિતો એવમાહ. સો તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થાય દેવતાય ‘‘ઇમં ભિક્ખું સંવેજેસ્સામી’’તિ અધિપ્પાયેન –

‘‘એકકોવ ત્વં અરઞ્ઞે વિહરસિ, અપવિદ્ધંવ વનસ્મિં દારુકં;

તસ્સ તે બહુકા પિહયન્તિ, નેરયિકા વિય સગ્ગગામિન’’ન્તિ. (સં. નિ. ૧.૨૨૯) –

વુત્તં ઇમં ગાથં સુત્વા પુનદિવસે સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા નિસીદિ. સત્થા તં પવત્તિં ઞત્વા ઘરાવાસસ્સ દુક્ખતં પકાસેતુકામો પઞ્ચ દુક્ખાનિ સમોધાનેત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૩૦૨. ‘‘દુપ્પબ્બજ્જં દુરભિરમં, દુરાવાસા ઘરા દુખા;

દુક્ખોસમાનસંવાસો, દુક્ખાનુપતિતદ્ધગૂ;

તસ્મા ન ચદ્ધગૂ સિયા, ન ચ દુક્ખાનુપતિતો સિયા’’તિ.

તત્થ દુપ્પબ્બજ્જન્તિ અપ્પં વા મહન્તં વા ભોગક્ખન્ધઞ્ચેવ ઞાતિપરિવટ્ટઞ્ચ પહાય ઇમસ્મિં સાસને ઉરં દત્વા પબ્બજ્જં નામ દુક્ખં. દુરભિરમન્તિ એવં પબ્બજિતેનાપિ ભિક્ખાચરિયાય જીવિતવુત્તિં ઘટેન્તેન અપરિમાણસીલક્ખન્ધગોપનધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિપૂરણવસેન અભિરમિતું દુક્ખં. દુરાવાસાતિ યસ્મા પન ઘરં આવસન્તેન રાજૂનં રાજકિચ્ચં, ઇસ્સરાનં ઇસ્સરકિચ્ચં વહિતબ્બં, પરિજના ચેવ ધમ્મિકા સમણબ્રાહ્મણા ચ સઙ્ગહિતબ્બા. એવં સન્તેપિ ઘરાવાસો છિદ્દઘટો વિય મહાસમુદ્દો વિય ચ દુપ્પૂરો. તસ્મા ઘરાવાસા નામેતે દુરાવાસા દુક્ખા આવસિતું, તેનેવ કારણેન દુક્ખાતિ અત્થો. દુક્ખો સમાનસંવાસોતિ ગિહિનો વા હિ યે જાતિગોત્તકુલભોગેહિ પબ્બજિતા વા સીલાચારબાહુસચ્ચાદીહિ સમાનાપિ હુત્વા ‘‘કોસિ ત્વં, કોસ્મિ અહ’’ન્તિઆદીનિ વત્વા અધિકરણપસુતા હોન્તિ, તે અસમાના નામ, તેહિ સદ્ધિં સંવાસો દુક્ખોતિ અત્થો. દુક્ખાનુપતિતદ્ધગૂતિ યે વટ્ટસઙ્ખાતં અદ્ધાનં પટિપન્નત્તા અદ્ધગૂ, તે દુક્ખે અનુપતિતાવ. તસ્મા ન ચદ્ધગૂતિ યસ્મા દુક્ખાનુપતિતભાવોપિ દુક્ખો અદ્ધગૂભાવોપિ, તસ્મા વટ્ટસઙ્ખાતં અદ્ધાનં ગમનતાય અદ્ધગૂ ન ભવેય્ય, વુત્તપ્પકારેન દુક્ખેન અનુપતિતોપિ ન ભવેય્યાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને સો ભિક્ખુ પઞ્ચસુ ઠાનેસુ દસ્સિતે દુક્ખે નિબ્બિન્દન્તો પઞ્ચોરમ્ભાગિયાનિ પઞ્ચ ઉદ્ધમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પદાલેત્વા અરહત્તે પતિટ્ઠહીતિ.

વજ્જિપુત્તકભિક્ખુવત્થુ છટ્ઠં.