૪. લકુણ્ડકભદ્દિયત્થેરવત્થુ

માતરન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો લકુણ્ડકભદ્દિયત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

એકદિવસઞ્હિ સમ્બહુલા આગન્તુકા ભિક્ખૂ સત્થારં દિવાટ્ઠાને નિસિન્નં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. તસ્મિં ખણે લકુણ્ડકભદ્દિયત્થેરો ભગવતો અવિદૂરે અતિક્કમતિ. સત્થા તેસં ભિક્ખૂનં ચિત્તાચારં ઞત્વા ઓલોકેત્વા ‘‘પસ્સથ, ભિક્ખવે, અયં ભિક્ખુ માતાપિતરો હન્ત્વા નિદ્દુક્ખો હુત્વા યાતી’’તિ વત્વા તેહિ ભિક્ખૂહિ ‘‘કિં નુ ખો સત્થા વદતી’’તિ અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખાનિ ઓલોકેત્વા સંસયપક્ખન્દેહિ, ‘‘ભન્તે, કિં નામેતં વદેથા’’તિ વુત્તે તેસં ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૨૯૪. ‘‘માતરં પિતરં હન્ત્વા, રાજાનો દ્વે ચ ખત્તિયે;

રટ્ઠં સાનુચરં હન્ત્વા, અનીઘો યાતિ બ્રાહ્મણો’’તિ.

તત્થ સાનુચરન્તિ આયસાધકેન આયુત્તકેન સહિતં. એત્થ હિ ‘‘તણ્હા જનેતિ પુરિસ’’ન્તિ (સં. નિ. ૧.૫૫-૫૭) વચનતો તીસુ ભવેસુ સત્તાનં જનનતો તણ્હા માતા નામ. ‘‘અહં અસુકસ્સ નામ રઞ્ઞો વા રાજમહામત્તસ્સ વા પુત્તો’’તિ પિતરં નિસ્સાય અસ્મિમાનસ્સ ઉપ્પજ્જનતો અસ્મિમાનો પિતા નામ. લોકો વિય રાજાનં યસ્મા સબ્બદિટ્ઠિગતાનિ દ્વે સસ્સતુચ્છેદદિટ્ઠિયો ભજન્તિ, તસ્મા દ્વે સસ્સતુચ્છેદદિટ્ઠિયો દ્વે ખત્તિયરાજાનો નામ. દ્વાદસાયતનાનિ વિત્થતટ્ઠેન રટ્ઠદિસત્તા રટ્ઠં નામ. આયસાધકો આયુત્તકપુરિસો વિય તન્નિસ્સિતો નન્દિરાગો અનુચરો નામ. અનીઘોતિ નિદ્દુક્ખો. બ્રાહ્મણોતિ ખીણાસવો. એતેસં તણ્હાદીનં અરહત્તમગ્ગઞાણાસિના હતત્તા ખીણાસવો નિદ્દુક્ખો હુત્વા યાતીતિ અયમેત્થત્થો.

દેસનાવસાને તે ભિક્ખૂ અરહત્તે પતિટ્ઠહિંસુ.

દુતિયગાથાયપિ વત્થુ પુરિમસદિસમેવ. તદા હિ સત્થા લકુણ્ડકભદ્દિયત્થેરમેવ આરબ્ભ કથેસિ. તેસં ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૨૯૫. ‘‘માતરં પિતરં હન્ત્વા, રાજાનો દ્વે ચ સોત્થિયે;

વેયગ્ઘપઞ્ચમં હન્ત્વા, અનીઘો યાતિ બ્રાહ્મણો’’તિ.

તત્થ દ્વે ચ સોત્થિયેતિ દ્વે ચ બ્રાહ્મણે. ઇમિસ્સા ગાથાય સત્થા અત્તનો ધમ્મિસ્સરતાય ચ દેસનાવિધિકુસલતાય ચ સસ્સતુચ્છેદદિટ્ઠિયો દ્વે બ્રાહ્મણરાજાનો ચ કત્વા કથેસિ. વેયગ્ઘપઞ્ચમન્તિ એત્થ બ્યગ્ઘાનુચરિતો સપ્પટિભયો દુપ્પટિપન્નો મગ્ગો વેયગ્ઘો નામ, વિચિકિચ્છાનીવરણમ્પિ તેન સદિસતાય વેયગ્ઘં નામ, તં પઞ્ચમં અસ્સાતિ નીવરણપઞ્ચકં વેયગ્ઘપઞ્ચમં નામ. ઇદઞ્ચ વેયગ્ઘપઞ્ચમં અરહત્તમગ્ગઞાણાસિના નિસ્સેસં હન્ત્વા અનીઘોવ યાતિ બ્રાહ્મણોતિ અયમેત્થત્થો. સેસં પુરિમસદિસમેવાતિ.

લકુણ્ડકભદ્દિયત્થેરવત્થુ ચતુત્થં.