૧. પઞ્ચસતભિક્ખુવત્થુ

મગ્ગાનટ્ઠઙ્ગિકોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પઞ્ચસતે ભિક્ખૂ આરબ્ભ કથેસિ.

તે કિર સત્થરિ જનપદચારિકં ચરિત્વા પુન સાવત્થિં આગતે ઉપટ્ઠાનસાલાય નિસીદિત્વા ‘‘અસુકગામતો અસુકગામસ્સ મગ્ગો સમો, અસુકગામસ્સ મગ્ગો વિસમો, સસક્ખરો, અસક્ખરો’’તિઆદિના નયેન અત્તનો વિચરિતમગ્ગં આરબ્ભ મગ્ગકથં કથેસું. સત્થા તેસં અરહત્તસ્સૂપનિસ્સયં દિસ્વા તં ઠાનં આગન્ત્વા પઞ્ઞત્તાસને નિસિન્નો ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, અયં બાહિરકમગ્ગો, ભિક્ખુના નામ અરિયમગ્ગે કમ્મં કાતું વટ્ટતિ, એવઞ્હિ કરોન્તો ભિક્ખુ સબ્બદુક્ખા પમુચ્ચતી’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૭૩. ‘‘મગ્ગાનટ્ઠઙ્ગિકો સેટ્ઠો, સચ્ચાનં ચતુરો પદા;

વિરાગો સેટ્ઠો ધમ્માનં, દ્વિપદાનઞ્ચ ચક્ખુમા.

૨૭૪. ‘‘એસેવ મગ્ગો નત્થઞ્ઞો, દસ્સનસ્સ વિસુદ્ધિયા;

એતઞ્હિ તુમ્હે પટિપજ્જથ, મારસ્સેતં પમોહનં.

૨૭૫. ‘‘એતઞ્હિ તુમ્હે પટિપન્ના, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સથ;

અક્ખાતો વો મયા મગ્ગો, અઞ્ઞાય સલ્લકન્તનં.

૨૭૬. ‘‘તુમ્હેહિ કિચ્ચમાતપ્પં, અક્ખાતારો તથાગતા;

પટિપન્ના પમોક્ખન્તિ, ઝાયિનો મારબન્ધના’’તિ.

તત્થ મગ્ગાનટ્ઠઙ્ગિકોતિ જઙ્ઘમગ્ગાદયો વા હોન્તુ દ્વાસટ્ઠિ દિટ્ઠિગતમગ્ગા વા, તેસં સબ્બેસમ્પિ મગ્ગાનં સમ્માદિટ્ઠિઆદીહિ અટ્ઠહિ અઙ્ગેહિ મિચ્છાદિટ્ઠિઆદીનં અટ્ઠન્નં પહાનં કરોન્તો નિરોધં આરમ્મણં કત્વા ચતૂસુપિ સચ્ચેસુ દુક્ખપરિજાનનાદિકિચ્ચં સાધયમાનો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સેટ્ઠો ઉત્તમો. સચ્ચાનં ચતુરો પદાતિ ‘‘સચ્ચં ભણે ન કુજ્ઝેય્યા’’તિ (ધ. પ. ૨૨૪) આગતં વચીસચ્ચં વા હોતુ, ‘‘સચ્ચો બ્રાહ્મણો સચ્ચો ખત્તિયો’’તિઆદિભેદં સમ્મુતિસચ્ચં વા ‘‘ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ (ધ. સ. ૧૧૪૪; મ. નિ. ૨.૧૮૭-૧૮૮) દિટ્ઠિસચ્ચં વા ‘‘દુક્ખં અરિયસચ્ચ’’ન્તિઆદિભેદં પરમત્થસચ્ચં વા હોતુ, સબ્બેસમ્પિ ઇમેસં સચ્ચાનં પરિજાનિતબ્બટ્ઠેન સચ્છિકાતબ્બટ્ઠેન પહાતબ્બટ્ઠેન ભાવેતબ્બટ્ઠેન એકપટિવેધટ્ઠેન ચ તથપટિવેધટ્ઠેન ચ દુક્ખં અરિયસચ્ચન્તિઆદયો ચતુરો પદા સેટ્ઠા નામ. વિરાગો સેટ્ઠો ધમ્માનન્તિ ‘‘યાવતા, ભિક્ખવે, ધમ્મા સઙ્ખતા વા અસઙ્ખતા વા, વિરાગો તેસં અગ્ગમક્ખાયતી’’તિ (ઇતિવુ. ૯૦; અ. નિ. ૪.૩૪) વચનતો સબ્બધમ્માનં નિબ્બાનસઙ્ખાતો વિરાગો સેટ્ઠો. દ્વિપદાનઞ્ચ ચક્ખુમાતિ સબ્બેસં દેવમનુસ્સાદિભેદાનં દ્વિપદાનં પઞ્ચહિ ચક્ખૂહિ ચક્ખુમા તથાગતોવ સેટ્ઠો. ચ-સદ્દો સમ્પિણ્ડનત્થો, અરૂપધમ્મે સમ્પિણ્ડેતિ. તસ્મા અરૂપધમ્માનમ્પિ તથાગતો સેટ્ઠો ઉત્તમો.

દસ્સનસ્સ વિસુદ્ધિયાતિ મગ્ગફલદસ્સનસ્સ વિસુદ્ધત્થં યો મયા ‘‘સેટ્ઠો’’તિ વુત્તો, એસોવ મગ્ગો, નત્થઞ્ઞો. એતઞ્હિ તુમ્હેતિ તસ્મા તુમ્હે એતમેવ પટિપજ્જથ. મારસ્સેતં પમોહનન્તિ એતં મારમોહનં મારમન્થનન્તિ વુચ્ચતિ. દુક્ખસ્સન્તન્તિ સકલસ્સપિ વટ્ટદુક્ખસ્સ અન્તં પરિચ્છેદં કરિસ્સથાતિ અત્થો. અઞ્ઞાય સલ્લકન્તનન્તિ રાગસલ્લાદીનં કન્તનં નિમ્મથનં અબ્બૂહણં એતં મગ્ગં, મયા વિના અનુસ્સવાદીહિ અત્તપચ્ચક્ખતો ઞત્વાવ અયં મગ્ગો અક્ખાતો, ઇદાનિ તુમ્હેહિ કિલેસાનં આતાપનેન ‘‘આતપ્પ’’ન્તિ સઙ્ખં ગતં તસ્સ અધિગમત્થાય સમ્મપ્પધાનવીરિયં કિચ્ચં કરણીયં. કેવલઞ્હિ અક્ખાતારોવ તથાગતા. તસ્મા તેહિ અક્ખાતવસેન યે પટિપન્ના દ્વીહિ ઝાનેહિ ઝાયિનો, તે તેભૂમકવટ્ટસઙ્ખાતા મારબન્ધના પમોક્ખન્તીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને તે ભિક્ખૂ અરહત્તે પતિટ્ઠહિંસુ, સમ્પત્તાનમ્પિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

પઞ્ચસતભિક્ખુવત્થુ પઠમં.