૫. સમ્મજ્જનત્થેરવત્થુ

યો ચ પુબ્બેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સમ્મજ્જનત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર પાતો વા સાયં વાતિ વેલં પમાણં અકત્વા અભિક્ખણં સમ્મજ્જન્તોવ વિચરતિ. સો એકદિવસં સમ્મજ્જનિં ગહેત્વા દિવાટ્ઠાને નિસિન્નસ્સ રેવતત્થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘અયં મહાકુસીતો જનસ્સ સદ્ધાદેય્યં ભુઞ્જિત્વા આગન્ત્વા નિસીદતિ, કિં નામેતસ્સ સમ્મજ્જનિં ગહેત્વા એકં ઠાનં સમ્મજ્જિતું ન વટ્ટતી’’તિ આહ. થેરો ‘‘ઓવાદમસ્સ દસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા એહાવુસોતિ. કિં, ભન્તેતિ? ગચ્છ ન્હત્વા એહીતિ. સો તથા અકાસિ. અથ નં થેરો એકમન્તં નિસીદાપેત્વા ઓવદન્તો આહ – ‘‘આવુસો, ભિક્ખુના નામ ન સબ્બકાલં સમ્મજ્જન્તેન વિચરિતું વટ્ટતિ, પાતો એવ પન સમ્મજ્જિત્વા પિણ્ડાય ચરિત્વા પિણ્ડપાતપટિક્કન્તેન આગન્ત્વા રત્તિટ્ઠાને વા દિવાટ્ઠાને વા નિસિન્નેન દ્વત્તિંસાકારં સજ્ઝાયિત્વા અત્તભાવે ખયવયં પટ્ઠપેત્વા સાયન્હે ઉટ્ઠાય સમ્મજ્જિતું વટ્ટતિ, નિચ્ચકાલં અસમ્મજ્જિત્વા અત્તનોપિ નામ ઓકાસો કાતબ્બો’’તિ. સો થેરસ્સ ઓવાદે ઠત્વા ન ચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તં તં ઠાનં ઉક્લાપં અહોસિ. અથ નં ભિક્ખૂ આહંસુ – ‘‘આવુસો સમ્મજ્જનત્થેર, તં તં ઠાનં ઉક્લાપં કસ્મા ન સમ્મજ્જસી’’તિ? ‘‘ભન્તે, મયા પમાદકાલે એવં કતં, ઇદાનામ્હિ અપ્પમત્તો’’તિ. ભિક્ખૂ ‘‘અયં થેરો અઞ્ઞં બ્યાકરોતી’’તિ સત્થુ આરોચેસું. સત્થા ‘‘આમ, ભિક્ખવે, મમ પુત્તો પુબ્બે પમાદકાલે સમ્મજ્જન્તો વિચરિ, ઇદાનિ પન મગ્ગફલસુખેન વીતિનામેન્તો ન સમ્મજ્જતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૭૨. ‘‘યો ચ પુબ્બે પમજ્જિત્વા, પચ્છા સો નપ્પમજ્જતિ;

સોમં લોકં પભાસેતિ, અબ્ભા મુત્તોવ ચન્દિમા’’તિ.

તસ્સત્થો – યો પુગ્ગલો પુબ્બે વત્તપટિવત્તકરણેન વા સજ્ઝાયાદીહિ વા પમજ્જિત્વા પચ્છા મગ્ગફલસુખેન વીતિનામેન્તો નપ્પમજ્જતિ, સો અબ્ભાદીહિ મુત્તો ચન્દોવ ઓકાસલોકં મગ્ગઞાણેન ઇમં ખન્ધાદિલોકં ઓભાસેતિ, એકાલોકં કરોતીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

સમ્મજ્જનત્થેરવત્થુ પઞ્ચમં.