૯. સંકિચ્ચસામણેરવત્થુ

યો ચ વસ્સસતં જીવેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સંકિચ્ચસામણેરં આરબ્ભ કથેસિ.

સાવત્થિયં કિર તિંસમત્તા કુલપુત્તા સત્થુ ધમ્મકથં સુત્વા સાસને ઉરં દત્વા પબ્બજિંસુ. તે ઉપસમ્પદાય પઞ્ચવસ્સા હુત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ગન્થધુરં વિપસ્સનાધુરન્તિ દ્વે ધુરાનીતિ સુત્વા ‘‘મયં મહલ્લકકાલે પબ્બજિતા’’તિ ગન્થધુરે ઉસ્સાહં અકત્વા વિપસ્સનાધુરં પૂરેતુકામા યાવ અરહત્તા કમ્મટ્ઠાનં કથાપેત્વા, ‘‘ભન્તે, એકં અરઞ્ઞાયતનં ગમિસ્સામા’’તિ સત્થારં આપુચ્છિંસુ. સત્થા ‘‘કતરં ઠાનં ગમિસ્સથા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘અસુકં નામા’’તિ વુત્તે ‘‘તત્થ તેસં એકં વિઘાસાદં નિસ્સાય ભયં ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, તઞ્ચ પન સંકિચ્ચસામણેરે ગતે વૂપસમિસ્સતિ, અથ નેસં પબ્બજિતકિચ્ચં પારિપૂરિં ગમિસ્સતી’’તિ અઞ્ઞાસિ.

સંકિચ્ચસામણેરો નામ સારિપુત્તત્થેરસ્સ સામણેરો સત્તવસ્સિકો જાતિયા. તસ્સ કિર માતા સાવત્થિયં અડ્ઢકુલસ્સ ધીતા. સા તસ્મિં કુચ્છિગતે એકેન બ્યાધિના તઙ્ખણઞ્ઞેવ કાલમકાસિ. તસ્સા ઝાપિયમાનાય ઠપેત્વા ગબ્ભમંસં સેસં ઝાયિ. અથસ્સા ગબ્ભમંસં ચિતકતો ઓતારેત્વા દ્વીસુ તીસુ ઠાનેસુ સૂલેહિ વિજ્ઝિંસુ. સૂલકોટિ દારકસ્સ અક્ખિકોટિં પહરિ. એવં ગબ્ભમંસં વિજ્ઝિત્વા અઙ્ગારરાસિમ્હિ ખિપિત્વા અઙ્ગારેહેવ પટિચ્છાદેત્વા પક્કમિંસુ. ગબ્ભમંસં ઝાયિ, અઙ્ગારમત્થકે પન સુવણ્ણબિમ્બસદિસો દારકો પદુમગબ્ભે નિપન્નો વિય અહોસિ. પચ્છિમભવિકસ્સ સત્તસ્સ હિ સિનેરુના ઓત્થરિયમાનસ્સપિ અરહત્તં અપ્પત્વા જીવિતક્ખયો નામ નત્થિ. પુનદિવસે ‘‘ચિતકં નિબ્બાપેસ્સામા’’તિ આગતા તથાનિપન્નં દારકં દિસ્વા અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતા ‘‘કથઞ્હિ નામ એત્તકેસુ દારૂસુ ખીયમાનેસુ સકલસરીરે ઝાપિયમાને દારકો ન ઝાયિ, કિં નુ ખો ભવિસ્સતી’’તિ દારકં આદાય અન્તોગામં ગન્ત્વા નેમિત્તકે પુચ્છિંસુ. નેમિત્તકા ‘‘સચે અયં દારકો અગારં અજ્ઝાવસ્સિસ્સતિ, યાવ સત્તમા કુલપરિવટ્ટા ઞાતકા દુગ્ગતા ભવિસ્સન્તિ? સચે પબ્બજિસ્સતિ, પઞ્ચહિ સમણસતેહિ પરિવુતો વિચરિસ્સતી’’તિ આહંસુ. તસ્સ સઙ્કુના અક્ખિકોટિયા ભિન્નત્તા સંકિચ્ચન્તિ નામં કરિંસુ. સો અપરેન સમયેન સંકિચ્ચોતિ પઞ્ઞાયિ. અથ નં ઞાતકા ‘‘હોતુ, વડ્ઢિતકાલે અમ્હાકં અય્યસ્સ સારિપુત્તસ્સ સન્તિકે પબ્બાજેસ્સામા’’તિ પોસિંસુ. સો સત્તવસ્સિકકાલે ‘‘તવ માતુકુચ્છિયં વસનકાલે માતા તે કાલમકાસિ, તસ્સા સરીરે ઝાપિયમાનેપિ ત્વં ન ઝાયી’’તિ કુમારકાનં કથં સુત્વા ‘‘અહં કિર એવરૂપા ભયા મુત્તો, કિં મે ઘરાવાસેન, પબ્બજિસ્સામી’’તિ ઞાતકાનં આરોચેસિ. તે ‘‘સાધુ, તાતા’’તિ સારિપુત્તત્થેરસ્સ સન્તિકં નેત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમં પબ્બાજેથા’’તિ અદંસુ. થેરો તચપઞ્ચકકમ્મટ્ઠાનં દત્વા પબ્બાજેસિ. સો ખુરગ્ગેયેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. અયં સંકિચ્ચસામણેરો નામ.

સત્થા ‘‘એતસ્મિં ગતે તં ભયં વૂપસમિસ્સતિ, અથ નેસં પબ્બજિતકિચ્ચં પારિપૂરિં ગમિસ્સતી’’તિ ઞત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, તુમ્હાકં જેટ્ઠભાતિકં સારિપુત્તત્થેરં ઓલોકેત્વા ગચ્છથા’’તિ આહ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ વત્વા થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘કિં, આવુસો’’તિ વુત્તે મયં સત્થુ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞં પવિસિતુકામા હુત્વા આપુચ્છિમ્હા, અથ નો સત્થા એવમાહ – ‘‘તુમ્હાકં જેટ્ઠભાતિકં ઓલોકેત્વા ગચ્છથા’’તિ? ‘‘તેનમ્હા ઇધાગતા’’તિ. થેરો ‘‘સત્થારા ઇમે એકં કારણં દિસ્વા ઇધ પહિતા ભવિસ્સન્તિ, કિં નુ ખો એત’’ન્તિ આવજ્જેન્તો તમત્થં ઞત્વા આહ – ‘‘અત્થિ પન વો, આવુસો, સામણેરો’’તિ? ‘‘નત્થિ, આવુસો’’તિ. ‘‘સચે નત્થિ, ઇમં સંકિચ્ચસામણેરં ગહેત્વા ગચ્છથા’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો, સામણેરં નિસ્સાય નો પલિબોધો ભવિસ્સતિ, કિં અરઞ્ઞે વસન્તાનં સામણેરેના’’તિ? ‘‘નાવુસો, ઇમં નિસ્સાય તુમ્હાકં પલિબોધો, અપિચ ખો પન તુમ્હે નિસ્સાય ઇમસ્સ પલિબોધો ભવિસ્સતિ. સત્થાપિ તુમ્હે મમ સન્તિકં પહિણન્તો તુમ્હેહિ સદ્ધિં સામણેરસ્સ પહિણનં પચ્ચાસીસન્તો પહિણિ, ઇમં ગહેત્વા ગચ્છથા’’તિ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ અધિવાસેત્વા સામણેરેન સદ્ધિં એકતિંસ જના થેરં અપલોકેત્વા વિહારા નિક્ખમ્મ ચારિકં ચરન્તા વીસયોજનસતમત્થકે એકં સહસ્સકુલં ગામં પાપુણિંસુ.

મનુસ્સા તે દિસ્વા પસન્નચિત્તા સક્કચ્ચં પરિવિસિત્વા, ‘‘ભન્તે, કત્થ ગમિસ્સથા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘યથાફાસુકટ્ઠાનં, આવુસો’’તિ વુત્તે પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા ‘‘મયં, ભન્તે, અય્યેસુ ઇમં ઠાનં નિસ્સાય અન્તોવસ્સં વસન્તેસુ પઞ્ચસીલં સમાદાય ઉપોસથકમ્મં કરિસ્સામા’’તિ યાચિંસુ. થેરા અધિવાસેસું. અથ નેસં મનુસ્સા રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનચઙ્કમનપણ્ણસાલાયો સંવિદહિત્વા ‘‘અજ્જ મયં, સ્વે મય’’ન્તિ ઉસ્સાહપ્પત્તા ઉપટ્ઠાનમકંસુ. થેરા વસ્સૂપનાયિકદિવસે કતિકવત્તં કરિંસુ, ‘‘આવુસો, અમ્હેહિ ધરમાનકબુદ્ધસ્સ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહિતં, ન ખો પન સક્કા અઞ્ઞત્ર પટિપત્તિસમ્પદાય બુદ્ધે આરાધેતું, અમ્હાકઞ્ચ અપાયદ્વારાનિ વિવટાનેવ, તસ્મા અઞ્ઞત્ર પાતો ભિક્ખાચારવેલં, સાયં થેરૂપટ્ઠાનવેલઞ્ચ સેસકાલે દ્વે એકટ્ઠાને ન ભવિસ્સામ, યસ્સ અફાસુકં ભવિસ્સતિ, તેન ઘણ્ડિયા પહટાય તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ભેસજ્જં કરિસ્સામ, ઇતો અઞ્ઞસ્મિં રત્તિભાગે વા દિવસભાગે વા અપ્પમત્તા કમ્મટ્ઠાનમનુયુઞ્જિસ્સામા’’તિ.

તેસુ એવં કતિકં કત્વા વિહરન્તેસુ એકો દુગ્ગતપુરિસો ધીતરં ઉપનિસ્સાય જીવન્તો તસ્મિં ઠાને દુબ્ભિક્ખે ઉપ્પન્ને અપરં ધીતરં ઉપનિસ્સાય જીવિતુકામો મગ્ગં પટિપજ્જિ. થેરાપિ ગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા વસનટ્ઠાનં આગચ્છન્તા અન્તરામગ્ગે એકિસ્સા નદિયા ન્હત્વા વાલુકપુલિને નિસીદિત્વા ભત્તકિચ્ચં કરિંસુ. તસ્મિં ખણે સો પુરિસો તં ઠાનં પત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. અથ નં થેરા ‘‘કહં ગચ્છસી’’તિ પુચ્છિંસુ. સો તમત્થં આરોચેસિ. થેરા તસ્મિં કારુઞ્ઞં ઉપ્પાદેત્વા, ‘‘ઉપાસક, અતિવિય છાતોસિ, ગચ્છ, પણ્ણં આહર, એકમેકં તે ભત્તપિણ્ડં દસ્સામા’’તિ વત્વા તેન પણ્ણે આહટે અત્તના અત્તના ભુઞ્જનનિયામેનેવ સૂપબ્યઞ્જનેહિ સન્નહિત્વા એકમેકં પિણ્ડં અદંસુ. એતદેવ કિર વત્તં, યં ભોજનકાલે આગતસ્સ ભત્તં દદમાનેન ભિક્ખુના અગ્ગભત્તં અદત્વા અત્તના ભુઞ્જનનિયામેનેવ થોકં વા બહું વા દાતબ્બં. તસ્મા તેપિ તથા અદંસુ. સો કતભત્તકિચ્ચો થેરે વન્દિત્વા પુચ્છિ – ‘‘કિં, ભન્તે, અય્યા, કેનચિ નિમન્તિતા’’તિ? ‘‘નત્થિ, ઉપાસક, નિમન્તનં, મનુસ્સા દેવસિકં એવરૂપમેવ આહારં દેન્તી’’તિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘મયં નિચ્ચકાલં ઉટ્ઠાય સમુટ્ઠાય કમ્મં કરોન્તાપિ એવરૂપં આહારં લદ્ધું ન સક્કોમ, કિં મે અઞ્ઞત્થ ગતેન, ઇમેસં સન્તિકેયેવ જીવિસ્સામી’’તિ. અથ ને આહ – ‘‘અહં વત્તપટિવત્તં કત્વા અય્યાનં સન્તિકે વસિતું ઇચ્છામી’’તિ. ‘‘સાધુ, ઉપાસકા’’તિ. સો તેહિ સદ્ધિં તેસં વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા સાધુકં વત્તપટિવત્તં કરોન્તો ભિક્ખૂ અતિવિય આરાધેત્વા દ્વેમાસચ્ચયેન ધીતરં દટ્ઠુકામો હુત્વા ‘‘સચે, અય્યે, આપુચ્છિસ્સામિ, ન મં વિસ્સજ્જિસ્સન્તિ, અનાપુચ્છા ગમિસ્સામી’’તિ તેસં અનાચિક્ખિત્વાવ નિક્ખમિ. એત્તકમેવ કિરસ્સ ઓળારિકં ખલિતં અહોસિ, યં ભિક્ખૂનં અનારોચેત્વા પક્કામિ.

તસ્સ પન ગમનમગ્ગે એકા અટવી અત્થિ. તત્થ પઞ્ચસતાનં ચોરાનં ‘‘યો ઇમં અટવિં પવિસતિ, તં મારેત્વા તસ્સ મંસલોહિતેન તુય્હં બલિકમ્મં કરિસ્સામા’’તિ દેવતાય આયાચનં કત્વા વસન્તાનં સત્તમો દિવસો હોતિ. તસ્મા સત્તમે દિવસે ચોરજેટ્ઠકો રુક્ખં આરુય્હ ઓલોકેન્તો તં આગચ્છન્તં દિસ્વા ચોરાનં સઞ્ઞમદાસિ. તે તસ્સ અટવિમજ્ઝં પવિટ્ઠભાવં ઞત્વા પરિક્ખિપિત્વા તં ગણ્હિત્વા ગાળ્હબન્ધનં કત્વા અરણિસહિતેન અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા દારૂનિ સઙ્કડ્ઢિત્વા મહન્તં અગ્ગિક્ખન્ધં કત્વા સૂલાનિ તચ્છિંસુ. સો તેસં તં કિરિયં દિસ્વા, ‘‘સામિ, ઇમસ્મિં ઠાને નેવ સૂકરા, ન મિગાદયો દિસ્સન્તિ, કિં કારણા ઇદં કરોથા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘તં મારેત્વા તવ મંસલોહિતેન દેવતાય બલિકમ્મં કરિસ્સામા’’તિ. સો મરણભયતજ્જિતો ભિક્ખૂનં તં ઉપકારં અચિન્તેત્વા કેવલં અત્તનો જીવિતમેવ રક્ખમાનો એવમાહ – ‘‘સામિ, અહં વિઘાસાદો, ઉચ્છિટ્ઠભત્તં ભુઞ્જિત્વા વડ્ઢિતો, વિઘાસાદો નામ કાળકણ્ણિકો, અય્યા પન યતો તતો નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતાપિ ખત્તિયાવ, અસુકસ્મિં ઠાને એકતિંસ ભિક્ખૂ વસન્તિ, તે મારેત્વા બલિકમ્મં કરોથ, અતિવિય વો દેવતા તુસ્સિસ્સતી’’તિ. તં સુત્વા ચોરા ‘‘ભદ્દકં એસ વદેતિ, કિં ઇમિના કાળકણ્ણિના, ખત્તિયે મારેત્વા બલિકમ્મં કરિસ્સામા’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘એહિ, નેસં વસનટ્ઠાનં દસ્સેહી’’તિ તમેવ મગ્ગદેસકં કત્વા તં ઠાનં પત્વા વિહારમજ્ઝે ભિક્ખૂ અદિસ્વા ‘‘કહં ભિક્ખૂ’’તિ નં પુચ્છિંસુ. સો દ્વે માસે વસિતત્તા તેસં કતિકવત્તં જાનન્તો એવમાહ – ‘‘અત્તનો દિવાટ્ઠાનરત્તિટ્ઠાનેસુ નિસિન્ના, એતં ઘણ્ડિં પહરથ, ઘણ્ડિસદ્દેન સન્નિપતિસ્સન્તી’’તિ. ચોરજેટ્ઠકો ઘણ્ડિં પહરિ.

ભિક્ખૂ ઘણ્ડિસદ્દં સુત્વા ‘‘અકાલે ઘણ્ડિ પહટા, કસ્સચિ અફાસુકં ભવિસ્સતી’’તિ આગન્ત્વા વિહારમજ્ઝે પટિપાટિયા પઞ્ઞત્તેસુ પાસાણફલકેસુ નિસીદિંસુ. સઙ્ઘત્થેરો ચોરે ઓલોકેત્વા પુચ્છિ – ‘‘ઉપાસકા કેનાયં ઘણ્ડિ પહટા’’તિ? ચોરજેટ્ઠકો આહ – ‘‘મયા, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? ‘‘અમ્હેહિ અટવિદેવતાય આયાચિતં અત્થિ, તસ્સા બલિકમ્મકરણત્થાય એકં ભિક્ખું ગહેત્વા ગમિસ્સામા’’તિ. તં સુત્વા મહાથેરો ભિક્ખૂ આહ – ‘‘આવુસો, ભાતિકાનં ઉપ્પન્નકિચ્ચં નામ જેટ્ઠભાતિકેન નિત્થરિતબ્બં, અહં અત્તનો જીવિતં તુમ્હાકં પરિચ્ચજિત્વા ઇમેહિ સદ્ધિં ગમિસ્સામિ, મા સબ્બેસં અન્તરાયો હોતુ, અપ્પમત્તા સમણધમ્મં કરોથા’’તિ. અનુથેરો આહ – ‘‘ભન્તે, જેટ્ઠભાતુ કિચ્ચં નામ કનિટ્ઠસ્સ ભારો, અહં ગમિસ્સામિ, તુમ્હે અપ્પમત્તા હોથા’’તિ. ઇમિના ઉપાયેન ‘‘અહમેવ અહમેવા’’તિ વત્વા પટિપાટિયા તિંસપિ જના ઉટ્ઠહિંસુ, એવં તે નેવ એકિસ્સા માતુયા પુત્તા, ન એકસ્સ પિતુનો, નાપિ વીતરાગા, અથ ચ પન અવસેસાનં અત્થાય પટિપાટિયા જીવિતં પરિચ્ચજિંસુ. તેસુ એકોપિ ‘‘ત્વં યાહી’’તિ વત્તું સમત્થો નામ નાહોસિ.

સંકિચ્ચસામણેરો તેસં કથં સુત્વા, ‘‘ભન્તે, તુમ્હે તિટ્ઠથ, અહં તુમ્હાકં જીવિતં પરિચ્ચજિત્વા ગમિસ્સામી’’તિ આહ. તે આહંસુ – ‘‘આવુસો, મયં સબ્બે એકતો મારિયમાનાપિ તં એકકં ન વિસ્સજ્જેસ્સામા’’તિ. ‘‘કિં કારણા, ભન્તે’’તિ? ‘‘‘આવુસો, ત્વં ધમ્મસેનાપતિસારિપુત્તત્થેરસ્સ સામણેરો, સચે તં વિસ્સજ્જેસ્સામ, સામણેરં મે આદાય ગન્ત્વા ચોરાનં નિય્યાદિંસૂ’તિ થેરો નો ગરહિસ્સતિ, તં નિન્દં નિત્થરિતું ન સક્ખિસ્સામ, તેન તં ન વિસ્સજ્જેસ્સામા’’તિ. ‘‘ભન્તે, સમ્માસમ્બુદ્ધો તુમ્હે મમ ઉપજ્ઝાયસ્સ સન્તિકં પહિણન્તોપિ, મમ ઉપજ્ઝાયો મં તુમ્હેહિ સદ્ધિં પહિણન્તોપિ ઇદમેવ કારણં દિસ્વા પહિણિ, તિટ્ઠથ તુમ્હે, અહમેવ ગમિસ્સામી’’તિ સો તિંસ ભિક્ખૂ વન્દિત્વા ‘‘સચે, ભન્તે, મે દોસો અત્થિ, ખમથા’’તિ વત્વા નિક્ખમિ. તદા ભિક્ખૂનં મહાસંવેગો ઉપ્પજ્જિ, અક્ખીનિ અસ્સુપુણ્ણાનિ હદયમંસં પવેધિ. મહાથેરો ચોરે આહ – ‘‘ઉપાસકા અયં દહરકો તુમ્હે અગ્ગિં કરોન્તે, સૂલાનિ તચ્છન્તે, પણ્ણાનિ અત્થરન્તે દિસ્વા ભાયિસ્સતિ, ઇમં એકમન્તે ઠપેત્વા તાનિ કિચ્ચાનિ કરેય્યાથા’’તિ. ચોરા સામણેરં આદાય ગન્ત્વા એકમન્તે ઠપેત્વા સબ્બકિચ્ચાનિ કરિંસુ.

કિચ્ચપરિયોસાને ચોરજેટ્ઠકો અસિં અબ્બાહિત્વા સામણેરં ઉપસઙ્કમિ. સામણેરો નિસીદમાનો ઝાનં સમાપજ્જિત્વાવ નિસીદિ. ચોરજેટ્ઠકો અસિં પરિવત્તેત્વા સામણેરસ્સ ખન્ધે પાતેસિ, અસિ નમિત્વા ધારાય ધારં પહરિ, સો ‘‘ન સમ્મા પહરિ’’ન્તિ મઞ્ઞમાનો પુન તં ઉજુકં કત્વા પહરિ. અસિ તાલપણ્ણં વિય વેઠયમાનો થરુમૂલં અગમાસિ. સામણેરઞ્હિ તસ્મિં કાલે સિનેરુના અવત્થરન્તોપિ મારેતું સમત્થો નામ નત્થિ, પગેવ અસિના. તં પાટિહારિયં દિસ્વા ચોરજેટ્ઠકો ચિન્તેસિ – ‘‘પુબ્બે મે અસિ સિલાથમ્ભં વા ખદિરખાણું વા કળીરં વિય છિન્દતિ, ઇદાનિ એકવારં નમિ, એકવારં તાલપત્તવેઠકો વિય જાતો. અયં નામ અસિ અચેતના હુત્વાપિ ઇમસ્સ ગુણં જાનાતિ, અહં સચેતનોપિ ન જાનામી’’તિ. સો અસિં ભૂમિયં ખિપિત્વા તસ્સ પાદમૂલે ઉરેન નિપજ્જિત્વા, ‘‘ભન્તે, મયં ધનકારણા અટવિં પવિટ્ઠામ્હા, અમ્હે દૂરતોવ દિસ્વા સહસ્સમત્તાપિ મનુસ્સા પવેધન્તિ, દ્વે તિસ્સો કથા કથેતું ન સક્કોન્તિ. તવ પન સન્તાસમત્તમ્પિ નત્થિ, ઉક્કામુખે સુવણ્ણં વિય સુપુપ્ફિતકણિકારં વિય ચ તે મુખં વિરોચતિ, કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ પુચ્છન્તો ઇમં ગાથમાહ –

‘‘તસ્સ તે નત્થિ ભીતત્તં, ભિય્યો વણ્ણો પસીદતિ;

કસ્મા ન પરિદેવેસિ, એવરૂપે મહબ્ભયે’’તિ. (થેરગા. ૭૦૬);

સામણેરો ઝાના વુટ્ઠાય તસ્સ ધમ્મં દેસેન્તો, ‘‘આવુસો ગામણિ, ખીણાસવસ્સ અત્તભાવો નામ સીસે ઠપિતભારો વિય હોતિ, સો તસ્મિં ભિજ્જન્તે વા નસ્સન્તે વા તુસ્સતેવ, ન ભાયતી’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

‘‘નત્થિ ચેતસિકં દુક્ખં, અનપેક્ખસ્સ ગામણિ;

અતિક્કન્તા ભયા સબ્બે, ખીણસંયોજનસ્સ વે.

‘‘ખીણાય ભવનેત્તિયા, દિટ્ઠે ધમ્મે યથાતથે;

ન ભયં મરણે હોતિ, ભારનિક્ખેપને યથા’’તિ. (થેરગા. ૭૦૭-૭૦૮);

સો તસ્સ કથં સુત્વા પઞ્ચ ચોરસતાનિ ઓલોકેત્વા આહ – ‘‘તુમ્હે કિં કરિસ્સથા’’તિ? ‘‘તુમ્હે પન, સામી’’તિ. ‘‘મમ તાવ, ભો, ‘એવરૂપં પાટિહારિયં દિસ્વા અગારમજ્ઝે કમ્મં નત્થિ, અય્યસ્સ સન્તિકે પબ્બજિસ્સામી’તિ. મયમ્પિ તથેવ કરિસ્સામા’’તિ. ‘‘સાધુ, તાતા’’તિ તતો પઞ્ચસતાપિ ચોરા સામણેરં વન્દિત્વા પબ્બજ્જં યાચિંસુ. સો તેસં અસિધારાહિ એવ કેસે ચેવ વત્થદસા ચ છિન્દિત્વા તમ્બમત્તિકાય રજિત્વા તાનિ કાસાયાનિ અચ્છાદાપેત્વા દસસુ સીલેસુ પતિટ્ઠાપેત્વા તે આદાય ગચ્છન્તો ચિન્તેસિ – ‘‘સચાહં થેરે અદિસ્વાવ ગમિસ્સામિ, તે સમણધમ્મં કાતું ન સક્ખિસ્સન્તિ. ચોરાનઞ્હિ મં ગહેત્વા નિક્ખન્તકાલતો પટ્ઠાય તેસુ એકોપિ અસ્સૂનિ સન્ધારેતું નાસક્ખિ, ‘મારિતો નુ ખો સામણેરો, નો’તિ ચિન્તેન્તાનં કમ્મટ્ઠાનં અભિમુખં ન ભવિસ્સતિ, તસ્મા દિસ્વાવ ને ગમિસ્સામી’’તિ. સો પઞ્ચસતભિક્ખુપરિવારો તત્થ ગન્ત્વા અત્તનો દસ્સનેન પટિલદ્ધઅસ્સાસેહિ તેહિ ‘‘કિં, સપ્પુરિસ, સંકિચ્ચ, લદ્ધં તે જીવિત’’ન્તિ વુત્તે, ‘‘આમ, ભન્તે, ઇમે મં મારેતુકામા હુત્વા મારેતું અસક્કોન્તા મમ ગુણે પસીદિત્વા ધમ્મં સુત્વા પબ્બજિતા, અહં ‘તુમ્હે દિસ્વાવ ગમિસ્સામી’તિ આગતો, અપ્પમત્તા સમણધમ્મં કરોથ, અહં સત્થુ સન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ તે ભિક્ખૂ વન્દિત્વા ઇતરે આદાય ઉપજ્ઝાયસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘કિં સંકિચ્ચ, અન્તેવાસિકા તે લદ્ધા’’તિ વુત્તે, ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ તં પવત્તિં આરોચેસિ. થેરેન ‘‘ગચ્છ સંકિચ્ચ, સત્થારં પસ્સાહી’’તિ વુત્તે, ‘‘સાધૂ’’તિ થેરં વન્દિત્વા તે આદાય સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા સત્થારાપિ ‘‘કિં સંકિચ્ચ, અન્તેવાસિકા તે લદ્ધા’’તિ વુત્તે, ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ તં પવત્તિં આરોચેસિ. સત્થા ‘‘એવં કિર, ભિક્ખવે’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, તુમ્હાકં ચોરકમ્મં કત્વા દુસ્સીલે પતિટ્ઠાય વસ્સસતં જીવનતો ઇદાનિ સીલે પતિટ્ઠાય એકદિવસમ્પિ જીવિતં સેય્યો’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૧૧૦. ‘‘યો ચ વસ્સસતં જીવે, દુસ્સીલો અસમાહિતો;

એકાહં જીવિતં સેય્યો, સીલવન્તસ્સ ઝાયિનો’’તિ.

તત્થ દુસ્સીલોતિ નિસ્સીલો. સીલવન્તસ્સાતિ દુસ્સીલસ્સ વસ્સસતં જીવનતો સીલવન્તસ્સ દ્વીહિ ઝાનેહિ ઝાયિનો એકદિવસમ્પિ એકમુહુત્તમ્પિ જીવિતં સેય્યો, ઉત્તમન્તિ અત્થો.

દેસનાવસાને તે પઞ્ચસતાપિ ભિક્ખૂ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિંસુ, સમ્પત્તમહાજનસ્સાપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

અપરેન સમયેન સંકિચ્ચો ઉપસમ્પદં લભિત્વા દસવસ્સો હુત્વા સામણેરં ગણ્હિ. સો પન તસ્સેવ ભાગિનેય્યો અધિમુત્તસામણેરો નામ. અથ નં થેરો પરિપુણ્ણવસ્સકાલે આમન્તેત્વા ‘‘ઉપસમ્પદં તે કરિસ્સામિ, ગચ્છ, ઞાતકાનં સન્તિકે વસ્સપરિમાણં પુચ્છિત્વા એહી’’તિ ઉય્યોજેસિ. સો માતાપિતૂનં સન્તિકં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે પઞ્ચસતેહિ ચોરેહિ બલિકમ્મત્થાય મારિયમાનો તેસં ધમ્મં દેસેત્વા પસન્નચિત્તેહિ તેહિ ‘‘ન તે ઇમસ્મિં ઠાને અમ્હાકં અત્થિભાવો કસ્સચિ આરોચેતબ્બો’’તિ વિસ્સટ્ઠો પટિપથે માતાપિતરો આગચ્છન્તે દિસ્વા તમેવ મગ્ગં પટિપજ્જન્તાનમ્પિ તેસં સચ્ચમનુરક્ખન્તો નારોચેસિ. તેસં ચોરેહિ વિહેઠિયમાનાનં ‘‘ત્વમ્પિ ચોરેહિ સદ્ધિં એકતો હુત્વા મઞ્ઞે, અમ્હાકં નારોચેસી’’તિ પરિદેવન્તાનં સદ્દં સુત્વા તે માતાપિતૂનમ્પિ અનારોચિતભાવં ઞત્વા પસન્નચિત્તા પબ્બજ્જં યાચિંસુ. સોપિ સંકિચ્ચસામણેરો વિય તે સબ્બે પબ્બાજેત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ સન્તિકં આનેત્વા તેન સત્થુ સન્તિકં પેસિતો ગન્ત્વા તં પવત્તિં આરોચેસિ. સત્થા ‘‘એવં કિર, ભિક્ખવે’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ વુત્તે પુરિમનયેનેવ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમમેવ ગાથમાહ –

‘‘યો ચ વસ્સસતં જીવે, દુસ્સીલો અસમાહિતો;

એકાહં જીવિતં સેય્યો, સીલવન્તસ્સ ઝાયિનો’’તિ.

ઇદમ્પિ અધિમુત્તસામણેરવત્થુ વુત્તનયમેવાતિ.

સંકિચ્ચસામણેરવત્થુ નવમં.