૬. સારિપુત્તત્થેરવત્થુ

પથવિસમોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સારિપુત્તત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ સમયે આયસ્મા સારિપુત્તો વુટ્ઠવસ્સો ચારિકં પક્કમિતુકામો ભગવન્તં આપુચ્છિત્વા વન્દિત્વા અત્તનો પરિવારેન સદ્ધિં નિક્ખમિ. અઞ્ઞેપિ બહૂ ભિક્ખૂ થેરં અનુગચ્છિંસુ. થેરો ચ નામગોત્તવસેન પઞ્ઞાયમાને ભિક્ખૂ નામગોત્તવસેન કથેત્વા નિવત્તાપેસિ. અઞ્ઞતરો નામગોત્તવસેન અપાકટો ભિક્ખુ ચિન્તેસિ – ‘‘અહો વત મમ્પિ નામગોત્તવસેન પગ્ગણ્હન્તો કથેત્વા નિવત્તાપેય્યા’’તિ થેરો મહાભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અન્તરે તં ન સલ્લક્ખેસિ. સો ‘‘અઞ્ઞે વિય ભિક્ખૂ ન મં પગ્ગણ્હાતી’’તિ થેરે આઘાતં બન્ધિ. થેરસ્સપિ સઙ્ઘાટિકણ્ણો તસ્સ ભિક્ખુનો સરીરં ફુસિ, તેનાપિ આઘાતં બન્ધિયેવ. સો ‘‘દાનિ થેરો વિહારૂપચારં અતિક્કન્તો ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘આયસ્મા મં, ભન્તે, સારિપુત્તો તુમ્હાકં અગ્ગસાવકોમ્હીતિ કણ્ણસક્ખલિં ભિન્દન્તો વિય પહરિત્વા અખમાપેત્વાવ ચારિકં પક્કન્તો’’તિ આહ. સત્થા થેરં પક્કોસાપેસિ.

તસ્મિં ખણે મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો ચ આનન્દત્થેરો ચ ચિન્તેસું – ‘‘અમ્હાકં અગ્ગજેટ્ઠભાતરા ઇમસ્સ ભિક્ખુનો અપહટભાવં સત્થા નો ન જાનાતિ, સીહનાદં પન નદાપેતુકામો ભવિસ્સતીતિ પરિસં સન્નિપાતાપેસ્સામા’’તિ. તે કુઞ્ચિકહત્થા પરિવેણદ્વારાનિ વિવરિત્વા ‘‘અભિક્કમથાયસ્મન્તો, અભિક્કમથાયસ્મન્તો, ઇદાનાયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો સમ્મુખા સીહનાદં નદિસ્સતી’’તિ (અ. નિ. ૯.૧૧) મહાભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતેસું. થેરોપિ આગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા નિસીદિ. અથ નં સત્થા તમત્થં પુચ્છિ. થેરો ‘‘નાયં ભિક્ખુ મયા પહટો’’તિ અવત્વાવ અત્તનો ગુણકથં કથેન્તો ‘‘યસ્સ નૂન, ભન્તે, કાયે કાયગતાસતિ અનુપટ્ઠિતા અસ્સ, સો ઇધ અઞ્ઞતરં સબ્રહ્મચારિં આસજ્જ અપ્પટિનિસ્સજ્જ ચારિકં પક્કમેય્યા’’તિ વત્વા ‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, પથવિયં સુચિમ્પિ નિક્ખિપન્તિ, અસુચિમ્પિ નિક્ખિપન્તી’’તિઆદિના નયેન અત્તનો પથવીસમચિત્તતઞ્ચ આપોતેજોવાયો રજોહરણચણ્ડાલકુમારકઉસભછિન્નવિસાણસમચિત્તતઞ્ચ અહિકુણપાદીહિ વિય અત્તનો કાયેન અટ્ટિયનઞ્ચ મેદકથાલિકા વિય અત્તનો કાયપરિહરણઞ્ચ પકાસેસિ. ઇમાહિ ચ પન નવહિ ઉપમાહિ થેરે અત્તનો ગુણે કથેન્તે નવસુપિ ઠાનેસુ ઉદકપરિયન્તં કત્વા મહાપથવી કમ્પિ. રજોહરણચણ્ડાલકુમારકમેદકથાલિકો પમાનં પન આહરણકાલે પુથુજ્જના ભિક્ખૂ અસ્સૂનિ સન્ધારેતું નાસક્ખિંસુ, ખીણાસવાનં ધમ્મસંવેગો ઉદપાદિ.

થેરે અત્તનો ગુણં કથેન્તેયેવ અબ્ભાચિક્ખનકસ્સ ભિક્ખુનો સકલસરીરે ડાહો ઉપ્પજ્જિ, સો તાવદેવ ભગવતો પાદેસુ પતિત્વા અત્તનો અબ્ભાચિક્ખનદોસં પકાસેત્વા અચ્ચયં દેસેસિ. સત્થા થેરં આમન્તેત્વા, ‘‘સારિપુત્ત, ખમ ઇમસ્સ મોઘપુરિસસ્સ, યાવસ્સ સત્તધા મુદ્ધા ન ફલતી’’તિ આહ. થેરો ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ‘‘ખમામહં, ભન્તે, તસ્સ આયસ્મતો, ખમતુ ચ મે સો આયસ્મા, સચે મય્હં દોસો અત્થી’’તિ આહ. ભિક્ખૂ કથયિંસુ ‘‘પસ્સથ દાનાવુસો, થેરસ્સ અનોપમગુણં, એવરૂપસ્સ નામ મુસાવાદેન અબ્ભાચિક્ખનકસ્સ ભિક્ખુનો ઉપરિ અપ્પમત્તકમ્પિ કોપં વા દોસં વા અકત્વા સયમેવ ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ખમાપેતી’’તિ. ‘‘સત્થા તં કથં સુત્વા, ભિક્ખવે, કિં કથેથા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇદં નામ, ભન્તે’’તિ વુત્તે, ‘‘ન ભિક્ખવે, સક્કા સારિપુત્તસદિસાનં કોપં વા દોસં વા ઉપ્પાદેતું, મહાપથવીસદિસં, ભિક્ખવે, ઇન્દખીલસદિસં પસન્નઉદકરહદસદિસઞ્ચ સારિપુત્તસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૯૫. ‘‘પથવિસમો નો વિરુજ્ઝતિ,

ઇન્દખિલુપમો તાદિ સુબ્બતો;

રહદોવ અપેતકદ્દમો,

સંસારા ન ભવન્તિ તાદિનો’’તિ.

તસ્સત્થો – ભિક્ખવે, યથા નામ પથવિયં સુચીનિ ગન્ધમાલાદીનિપિ નિક્ખિપન્તિ, અસુચીનિ મુત્તકરીસાદીનિપિ નિક્ખિપન્તિ, યથા નામ નગરદ્વારે નિખાતં ઇન્દખીલં દારકાદયો ઓમુત્તેન્તિપિ ઊહદન્તિપિ, અપરે પન તં ગન્ધમાલાદીહિ સક્કરોન્તિ. તત્થ પથવિયા ઇન્દખીલસ્સ ચ નેવ અનુરોધો ઉપ્પજ્જતિ, ન વિરોધો; એવમેવ ય્વાયં ખીણાસવો ભિક્ખુ અટ્ઠહિ લોકધમ્મેહિ અકમ્પિયભાવેન તાદિ, વતાનં સુન્દરતાય સુબ્બતો. સો ‘‘ઇમે મં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ સક્કરોન્તિ, ઇમે પન ન સક્કરોન્તી’’તિ સક્કારઞ્ચ અસક્કારઞ્ચ કરોન્તેસુ નેવ અનુરુજ્ઝતિ, નો વિરુજ્ઝતિ, અથ ખો પથવિસમો ચ ઇન્દખિલુપમો એવ ચ હોતિ. યથા ચ અપગતકદ્દમો રહદો પસન્નોદકો હોતિ, એવં અપગતકિલેસતાય રાગકદ્દમાદીહિ અકદ્દમો વિપ્પસન્નોવ હોતિ. તાદિનોતિ તસ્સ પન એવરૂપસ્સ સુગતિદુગ્ગતીસુ સંસરણવસેન સંસારા નામ ન હોન્તીતિ.

દેસનાવસાને નવ ભિક્ખુસહસ્સાનિ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિંસૂતિ.

સારિપુત્તત્થેરવત્થુ છટ્ઠં.