૭. સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિવત્થુ

ચરન્તિ બાલા દુમ્મેધાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિં આરબ્ભ કથેસિ. સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિવત્થુ ઉદાને (ઉદા. ૪૩) આગતમેવ.

તદા હિ સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિ પરિસપરિયન્તે નિસિન્નો ભગવતો ધમ્મદેસનં સુત્વા સોતાપત્તિફલં પત્વા અત્તના પટિલદ્ધગુણં સત્થુ આરોચેતુકામો પરિસમજ્ઝે ઓગાહિતું અવિસહન્તો મહાજનસ્સ સત્થારં વન્દિત્વા અનુગન્ત્વા નિવત્તનકાલે વિહારં અગમાસિ. તસ્મિં ખણે સક્કો દેવરાજા ‘‘અયં સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિ અત્તનો સત્થુ સાસને પટિલદ્ધગુણં પાકટં કાતુકામો’’તિ ઞત્વા ‘‘વીમંસિસ્સામિ ન’’ન્તિ ગન્ત્વા આકાસે ઠિતોવ એતદવોચ – ‘‘સુપ્પબુદ્ધ, ત્વં મનુસ્સદલિદ્દો મનુસ્સવરાકો, અહં તે અપરિયન્તં ધનં દસ્સામિ, ‘બુદ્ધો ન બુદ્ધો, ધમ્મો ન ધમ્મો, સઙ્ઘો ન સઙ્ઘો, અલં મે બુદ્ધેન, અલં મે ધમ્મેન, અલં મે સઙ્ઘેના’તિ વદેહી’’તિ. અથ નં સો આહ – ‘‘કોસિ ત્વ’’ન્તિ? ‘‘અહં સક્કો’’તિ. અન્ધબાલ, અહિરિક ત્વં મયા સદ્ધિં કથેતું ન યુત્તરૂપો, ત્વં મં ‘‘દુગ્ગતો દલિદ્દો કપણો’’તિ વદેસિ, નેવાહં દુગ્ગતો, ન દલિદ્દો, સુખપ્પત્તો અહમસ્મિ મહદ્ધનો –

‘‘સદ્ધાધનં સીલધનં, હિરી ઓત્તપ્પિયં ધનં;

સુતધનઞ્ચ ચાગો ચ, પઞ્ઞા વે સત્તમં ધનં.

‘‘યસ્સ એતે ધના અત્થિ, ઇત્થિયા પુરિસસ્સ વા;

‘અદલિદ્દો’તિ તં આહુ, અમોઘં તસ્સ જીવિત’’ન્તિ. (અ. નિ. ૭.૫-૬) –

ઇમાનિ મે સત્તવિધઅરિયધનાનિ સન્તિ, યેસઞ્હિ ઇમાનિ સત્ત ધનાનિ સન્તિ, ન તે બુદ્ધેહિ વા પચ્ચેકબુદ્ધેહિ વા ‘‘દલિદ્દા’’તિ વુચ્ચન્તીતિ. સક્કો તસ્સ કથં સુત્વા તં અન્તરામગ્ગે ઓહાય સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા સબ્બં તં વચનપટિવચનં આરોચેસિ. અથ નં ભગવા આહ – ‘‘ન ખો, સક્ક, સક્કા તાદિસાનં સતેનપિ સહસ્સેનપિ સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિં ‘બુદ્ધો ન બુદ્ધો’તિ વા, ‘ધમ્મો ન ધમ્મો’તિ વા, ‘સઙ્ઘો ન સઙ્ઘો’તિ વા કથાપેતુ’’ન્તિ. સુપ્પબુદ્ધોપિ ખો કુટ્ઠિ સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા સત્થારા કતપટિસન્થારો સમ્મોદમાનો અત્તના પટિલદ્ધગુણં આરોચેત્વા વુટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ નં અચિરપક્કન્તં ગાવી તરુણવચ્છા જીવિતા વોરોપેસિ.

સા કિર એકા યક્ખિની પુક્કુસાતિકુલપુત્તં, બાહિયં દારુચીરિયં, તમ્બદાઠિકચોરઘાતકં, સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિન્તિ ઇમેસં ચતુન્નં જનાનં અનેકસતે અત્તભાવે ગાવી હુત્વા જીવિતા વોરોપેસિ. તે કિર અતીતે ચત્તારો સેટ્ઠિપુત્તા હુત્વા એકં નગરસોભિનિં ગણિકં ઉય્યાનં નેત્વા દિવસં સમ્પત્તિં અનુભવિત્વા સાયન્હસમયે એવં સમ્મન્તયિંસુ – ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને અઞ્ઞો નત્થિ, ઇમિસ્સા અમ્હેહિ દિન્નં કહાપણસહસ્સઞ્ચ સબ્બઞ્ચ પસાધનભણ્ડં ગહેત્વા ઇમં મારેત્વા ગચ્છામા’’તિ. સા તેસં કથં સુત્વા ‘‘ઇમે નિલ્લજ્જા, મયા સદ્ધિં અભિરમિત્વા ઇદાનિ મં મારેતુકામા, જાનિસ્સામિ નેસં કત્તબ્બયુત્તક’’ન્તિ તેહિ મારિયમાના ‘‘અહં યક્ખિની હુત્વા યથા મં એતે મારેન્તિ, એવમેવ તે મારેતું સમત્થા ભવેય્ય’’ન્તિ પત્થનં અકાસિ. તસ્સ નિસ્સન્દેન ઇમે મારેસિ. સમ્બહુલા ભિક્ખૂ તસ્સ કાલકિરિયં ભગવતો આરોચેત્વા ‘‘તસ્સ કા ગતિ, કેન ચ કારણેન કુટ્ઠિભાવં પત્તો’’તિ પુચ્છિંસુ. સત્થા સોતાપત્તિફલં પત્વા તસ્સ તાવતિંસભવને ઉપ્પન્નભાવઞ્ચ તગરસિખિપચ્ચેકબુદ્ધં દિસ્વા નિટ્ઠુભિત્વા અપસબ્યં કત્વા દીઘરત્તં નિરયે પચ્ચિત્વા વિપાકાવસેસેન ઇદાનિ કુટ્ઠિભાવપ્પત્તિઞ્ચ બ્યાકરિત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, ઇમે સત્તા અત્તનાવ અત્તનો કટુકવિપાકકમ્મં કરોન્તા વિચરન્તી’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ઉત્તરિ ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૬૬. ‘‘ચરન્તિ બાલા દુમ્મેધા, અમિત્તેનેવ અત્તના;

કરોન્તા પાપકં કમ્મં, યં હોતિ કટુકપ્ફલ’’ન્તિ.

તત્થ ચરન્તીતિ ચતૂહિ ઇરિયાપથેહિ અકુસલમેવ કરોન્તા વિચરન્તિ. બાલાતિ ઇધલોકત્થઞ્ચ પરલોકત્થઞ્ચ અજાનન્તા ઇધ બાલા નામ. દુમ્મેધાતિ દુપ્પઞ્ઞા. અમિત્તેનેવ અત્તનાતિ અત્તના અમિત્તભૂતેન વિય વેરિના હુત્વા. કટુકપ્ફલન્તિ તિખિણફલં દુક્ખફલન્તિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

સુપ્પબુદ્ધકુટ્ઠિવત્થુ સત્તમં.