૩. આનન્દસેટ્ઠિવત્થુ

પુત્તા મત્થીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો આનન્દસેટ્ઠિં આરબ્ભ કથેસિ.

સાવત્થિયં કિર આનન્દસેટ્ઠિ નામ ચત્તાલીસકોટિવિભવો મહામચ્છરી અહોસિ. સો અન્વડ્ઢમાસં ઞાતકે સન્નિપાતેત્વા પુત્તં મૂલસિરિં નામ તીસુ વેલાસુ એવં ઓવદતિ – ‘‘ઇદં ચત્તાલીસકોટિધનં ‘બહૂ’’’તિ મા સઞ્ઞં કરિ, વિજ્જમાનં ધનં ન દાતબ્બં, નવં ધનં ઉપ્પાદેતબ્બં. એકેકમ્પિ હિ કહાપણં વયં કરોન્તસ્સ પન ખીયતેવ. તસ્મા –

‘‘અઞ્જનાનં ખયં દિસ્વા, ઉપચિકાનઞ્ચ આચયં;

મધૂનઞ્ચ સમાહારં, પણ્ડિતો ઘરમાવસે’’તિ.

સો અપરેન સમયેન અત્તનો પઞ્ચ મહાનિધિયો પુત્તસ્સ અનાચિક્ખિત્વા ધનનિસ્સિતો મચ્છેરમલમલિનો કાલં કત્વા તસ્સેવ નગરસ્સ એકસ્મિં દ્વારગામકે ચણ્ડાલાનં કુલસહસ્સં પટિવસતિ. તત્થેકિસ્સા ચણ્ડાલિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. રાજા તસ્સ કાલકિરિયં સુત્વા પુત્તમસ્સ મૂલસિરિં પક્કોસાપેત્વા સેટ્ઠિટ્ઠાને ઠપેસિ. તમ્પિ ચણ્ડાલકુલસહસ્સં એકતોવ ભતિયા કમ્મં કત્વા જીવમાનં તસ્સ પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાય નેવ ભતિં લભતિ, ન યાપનમત્તતો પરં ભત્તપિણ્ડમ્પિ. તે ‘‘મયં એતરહિ કમ્મં કરોન્તાપિ પિણ્ડભત્તમ્પિ ન લભામ, અમ્હાકં અન્તરે કાળકણ્ણિયા ભવિતબ્બ’’ન્તિ દ્વે કોટ્ઠાસા હુત્વા યાવ તસ્સ માતાપિતરો વિસું હોન્તિ, તાવ વિભજિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં કુલે કાળકણ્ણી ઉપ્પન્ના’’તિ તસ્સ માતરં નીહરિંસુ.

સાપિ યાવસ્સા સો કુચ્છિગતો, તાવ યાપનમત્તમ્પિ કિચ્છેન લભિત્વા પુત્તં વિજાયિ. તસ્સ હત્થા ચ પાદા ચ અક્ખીનિ ચ કણ્ણા ચ નાસા ચ મુખઞ્ચ યથાઠાને ન અહેસું. સો એવરૂપેન અઙ્ગવેકલ્લેન સમન્નાગતો પંસુપિસાચકો વિય અતિવિરૂપો અહોસિ. એવં સન્તેપિ તં માતા ન પરિચ્ચજિ. કુચ્છિયં વસિતપુત્તસ્મિઞ્હિ સિનેહો બલવા હોતિ. સા તં કિચ્છેન પોસયમાના તં આદાય ગતદિવસે કિઞ્ચિ અલભિત્વા ગેહે કત્વા સયમેવ ગતદિવસે ભતિં લભતિ. અથ નં પિણ્ડાય ચરિત્વા જીવિતું સમત્થકાલે સા કપાલકં હત્થે ઠપેત્વા, ‘‘તાત, મયં તં નિસ્સાય મહાદુક્ખં પત્તા, ઇદાનિ ન સક્કોમિ તં પોસેતું, ઇમસ્મિં નગરે કપણદ્ધિકાદીનં પટિયત્તભત્તાનિ અત્થિ, તત્થ ભિક્ખાય ચરિત્વા જીવાહી’’તિ તં વિસ્સજ્જેસિ. સો ઘરપટિપાટિયા ચરન્તો આનન્દસેટ્ઠિકાલે નિવુત્તટ્ઠાનં ગન્ત્વા જાતિસ્સરો હુત્વા અત્તનો ગેહં પાવિસિ. તીસુ પન દ્વારકોટ્ઠકેસુ ન કોચિ સલ્લક્ખેસિ. ચતુત્થે દ્વારકોટ્ઠકે મૂલસિરિસેટ્ઠિનો પુત્તકા દિસ્વા ઉબ્બિગ્ગહદયા પરોદિંસુ. અથ નં સેટ્ઠિપુરિસા ‘‘નિક્ખમ કાળકણ્ણી’’તિ પોથેત્વા નીહરિત્વા સઙ્કારટ્ઠાને ખિપિંસુ. સત્થા આનન્દત્થેરેન પચ્છાસમણેન પિણ્ડાય ચરન્તો તં ઠાનં પત્તો થેરં ઓલોકેત્વા તેન પુટ્ઠો તં પવત્તિં આચિક્ખિ. થેરો મૂલસિરિં પક્કોસાપેસિ. અથ મહાજનકાયો સન્નિપતિ. સત્થા મૂલસિરિં આમન્તેત્વા ‘‘જાનાસિ એત’’ન્તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ન જાનામી’’તિ વુત્તે, ‘‘પિતા તે આનન્દસેટ્ઠી’’તિ વત્વા અસદ્દહન્તં ‘‘આનન્દસેટ્ઠિ પુત્તસ્સ તે પઞ્ચ મહાનિધિયો આચિક્ખાહી’’તિ આચિક્ખાપેત્વા સદ્દહાપેસિ. સો સત્થારં સરણં અગમાસિ. તસ્સ ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૬૨. ‘‘પુત્તા મત્થિ ધનમ્મત્થિ, ઇતિ બાલો વિહઞ્ઞતિ;

અત્તા હિ અત્તનો નત્થિ, કુતો પુત્તા કુતો ધન’’ન્તિ.

તસ્સત્થો – પુત્તા મે અત્થિ, ધનં મે અત્થિ, ઇતિ બાલો પુત્તતણ્હાય ચેવ ધનતણ્હાય ચ હઞ્ઞતિ વિહઞ્ઞતિ દુક્ખયતિ, ‘‘પુત્તા મે નસ્સિંસૂ’’તિ વિહઞ્ઞતિ, ‘‘નસ્સન્તી’’તિ વિહઞ્ઞતિ, ‘‘નસ્સિસ્સન્તી’’તિ વિહઞ્ઞતિ. ધનેપિ એસેવ નયો. ઇતિ છહાકારેહિ વિહઞ્ઞતિ. ‘‘પુત્તે પોસેસ્સામી’’તિ રત્તિઞ્ચ દિવા ચ થલજલપથાદીસુ નાનપ્પકારતો વાયમન્તોપિ વિહઞ્ઞતિ, ‘‘ધનં ઉપ્પાદેસ્સામી’’તિ કસિવાણિજ્જાદીનિ કરોન્તોપિ વિહઞ્ઞતેવ. એવં વિહઞ્ઞસ્સ ચ અત્તા હિ અત્તનો નત્થિ તેન વિઘાતેન દુક્ખિતં અત્તાનં સુખિતં કાતું અસક્કોન્તસ્સ પવત્તિયમ્પિસ્સ અત્તા હિ અત્તનો નત્થિ, મરણમઞ્ચે નિપન્નસ્સ મારણન્તિકાહિ વેદનાહિ અગ્ગિજાલાહિ વિય પરિડય્હમાનસ્સ છિજ્જમાનેસુ સન્ધિબન્ધનેસુ, ભિજ્જમાનેસુ અટ્ઠિસઙ્ઘાટેસુ નિમીલેત્વા પરલોકં ઉમ્મીલેત્વા ઇધલોકં પસ્સન્તસ્સાપિ દિવસે દિવસે દ્વિક્ખત્તું ન્હાપેત્વા તિક્ખત્તું ભોજેત્વા ગન્ધમાલાદીહિ અલઙ્કરિત્વા યાવજીવં પોસિતોપિ સહાયભાવેન દુક્ખપરિત્તાણં કાતું અસમત્થતાય અત્તા હિ અત્તનો નત્થિ. કુતો પુત્તા કુતો ધનં પુત્તા વા ધનં વા તસ્મિં સમયે કિમેવ કરિસ્સન્તિ, આનન્દસેટ્ઠિનોપિ કસ્સચિ કિઞ્ચિ અદત્વા પુત્તસ્સત્થાય ધનં સણ્ઠપેત્વા પુબ્બે વા મરણમઞ્ચે નિપન્નસ્સ, ઇદાનિ વા ઇમં દુક્ખં પત્તસ્સ કુતો પુત્તા કુતો ધનં. પુત્તા વા ધનં વા તસ્મિં સમયે કિં દુક્ખં હરિંસુ, કિં વા સુખં ઉપ્પાદયિંસૂતિ.

દેસનાવસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

આનન્દસેટ્ઠિવત્થુ તતિયં.