૧૨. અહિપેતવત્થુ

ન હિ પાપં કતં કમ્મન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં અહિપેતં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ દિવસે જટિલસહસ્સસ્સ અબ્ભન્તરો આયસ્મા લક્ખણત્થેરો ચ મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો ચ ‘‘રાજગહે પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ ગિજ્ઝકૂટતો ઓતરન્તિ. તેસુ આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો એકં અહિપેતં દિસ્વા સિતં પાત્વાકાસિ. અથ નં લક્ખણત્થેરો ‘‘કસ્મા, આવુસો, સિતં પાતુકરોસી’’તિ સિતકારણં પુચ્છિ. ‘‘અકાલો, આવુસો લક્ખણ, ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ, ભગવતો સન્તિકે મં પુચ્છેય્યાસી’’તિ થેરો આહ. તેસુ રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા ભગવતો સન્તિકં ગન્ત્વા નિસિન્નેસુ લક્ખણત્થેરો પુચ્છિ, ‘‘આવુસો, મોગ્ગલ્લાનં ત્વં ગિજ્ઝકૂટા ઓતરન્તો સિતં પાતુકરિત્વા મયા સિતકારણં પુટ્ઠો ‘ભગવતો સન્તિકે મં પુચ્છેય્યાસી’તિ અવચ, કથેહિ ઇદાનિ તં કારણ’’ન્તિ. થેરો આહ – ‘‘અહં, આવુસો, એકં પેતં દિસ્વા સિતં પાત્વાકાસિં. તસ્સ એવરૂપો અત્તભાવો – મનુસ્સસીસં વિય અસ્સ સીસં, અહિસ્સ વિય સેસો અત્તભાવો, અહિપેતો નામેસ પમાણતો પઞ્ચવીસતિયોજનિકો, તસ્સ સીસતો ઉટ્ઠિતા અગ્ગિજાલા યાવ નઙ્ગુટ્ઠા ગચ્છન્તિ, નઙ્ગુટ્ઠતો ઉટ્ઠિતા અગ્ગિજાલા યાવ સીસા, મજ્ઝેસીસતો ઉટ્ઠિતા દ્વે પસ્સાનિ ગચ્છન્તિ, દ્વીહિ પસ્સેહિ ઉટ્ઠિતા મજ્ઝે ઓતરન્તી’’તિ. દ્વિન્નંયેવ કિર પેતાનં અત્તભાવો પઞ્ચવીસતિયોજનિકો, અવસેસાનં તિગાવુતપ્પમાણો. ઇમસ્સ ચેવ અહિપેતસ્સ કાકપેતસ્સ ચ પઞ્ચવીસતિયોજનિકો. તેસુ અયં તાવ અહિપેતો. કાકપેતમ્પિ મહામોગ્ગલ્લાનો ગિજ્ઝકૂટમત્થકે પચ્ચમાનં દિસ્વા તસ્સ પુબ્બકમ્મં પુચ્છન્તો ઇમં ગાથમાહ –

‘‘પઞ્ચયોજનિકા જિવ્હા, સીસં તે નવયોજનં;

કાયો અચ્ચુગ્ગતો તુય્હં, પઞ્ચવીસતિયોજનં;

કિં નુ કમ્મં કરિત્વાન, પત્તોસિ દુક્ખમીદિસ’’ન્તિ.

અથસ્સ પેતો આચિક્ખન્તો –

‘‘અહં ભન્તે મોગ્ગલ્લાન, કસ્સપસ્સ મહેસિનો;

સઙ્ઘસ્સ આભતં ભત્તં, આહારેસિં યદિચ્છક’’ન્તિ. –

ગાથં વત્વા આહ – ‘‘ભન્તે, કસ્સપબુદ્ધકાલે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ગામં પિણ્ડાય પવિસિંસુ,. મનુસ્સા થેરે દિસ્વા સમ્પિયાયમાના આસનસાલાયં નિસીદાપેત્વા પાદે ધોવિત્વા તેલં મક્ખેત્વા યાગું પાયેત્વા ખજ્જકં દત્વા પિણ્ડપાતકાલં આગમયમાના ધમ્મં સુણન્તા નિસીદિંસુ. ધમ્મકથાવસાને થેરાનં પત્તે આદાય અત્તનો અત્તનો ગેહા નાનગ્ગરસભોજનસ્સ પૂરેત્વા આહરિંસુ. તદા અહં કાકો હુત્વા આસનસાલાય છદનપિટ્ઠે નિલીનો તં દિસ્વા એકેન ગહિતપત્તતો તિક્ખત્તું મુખં પૂરેન્તો તયો કબળે અગ્ગહેસિં. તં પન ભત્તં નેવ સઙ્ઘસ્સ સન્તકં, ન સઙ્ઘસ્સ નિયમેત્વા દિન્નં, ન ભિક્ખૂહિ ગહિતાવસેસકં. અત્તનો અત્તનો ગેહં નેત્વા મનુસ્સેહિ ભુઞ્જિતબ્બકં, કેવલં સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ અભિહટમત્તમેવ. તતો મયા તયો કબળા ગહિતા, એત્તકં મે પુબ્બકમ્મં. સ્વાહં કાલં કત્વા તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકેન અવીચિમ્હિ પચ્ચિત્વા તત્થ પક્કાવસેસેન ઇદાનિ ગિજ્ઝકૂટે કાકપેતો હુત્વા નિબ્બત્તો ઇમં દુક્ખં પચ્ચાનુભોમી’’તિ. ઇદં કાકપેતસ્સ વત્થુ.

ઇધ પન થેરો ‘‘અહિપેતં દિસ્વા સિતં પાત્વાકાસિ’’ન્તિ આહ. અથસ્સ સત્થા સક્ખી હુત્વાપિ ઉટ્ઠાય ‘‘સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહ. મયાપેસ સમ્બોધિપત્તદિવસેયેવ દિટ્ઠો, અપિચાહં ‘યે મે વચનં ન સદ્દહેય્યું, તેસં અહિતાય ભવેય્યા’તિ પરાનુદ્દયાય ન કથેસિ’’ન્તિ આહ. લક્ખણસંયુત્તેપિ (સં. નિ. ૨.૨૦૨ આદયો) હિ મહામોગ્ગલ્લાનેન દિટ્ઠકાલેયેવ સત્થા તસ્સ સક્ખી હુત્વા વિનીતવત્થૂનિ કથેસિ, ઇદમ્પિ તેન તથેવ કથિતં. તં સુત્વા ભિક્ખૂ તસ્સ પુબ્બકમ્મં પુચ્છિંસુ. સત્થાપિ તેસં કથેસિ –

અતીતે કિર બારાણસિં નિસ્સાય નદીતીરે પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પણ્ણસાલં કરિંસુ. સો તત્થ વિહરન્તો નિબદ્ધં નગરે પિણ્ડાય ચરતિ. નાગરાપિ સાયંપાતં ગન્ધપુપ્ફાદિહત્થા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સૂપટ્ઠાનં ગચ્છન્તિ. એકો બારાણસિવાસી પુરિસો તં મગ્ગં નિસ્સાય ખેત્તં કસિ. મહાજનો સાયંપાતં પચ્ચેકબુદ્ધસ્સૂપટ્ઠાનં ગચ્છન્તો તં ખેત્તં મદ્દન્તો ગચ્છતિ. કસ્સકો ચ ‘‘મા મે ખેત્તં મદ્દથા’’તિ વારેન્તોપિ વારેતું નાસક્ખિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સચે ઇમસ્મિં ઠાને પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પણ્ણસાલા ન ભવેય્ય, ન મે ખેત્તં મદ્દેય્યુ’’ન્તિ. સો પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પિણ્ડાય પવિટ્ઠકાલે પરિભોગભાજનાનિ ભિન્દિત્વા પણ્ણસાલં ઝાપેસિ. પચ્ચેકબુદ્ધો તં ઝામં દિસ્વા યથાસુખં પક્કામિ. મહાજનો ગન્ધમાલં આદાય આગતો ઝામપણ્ણસાલં દિસ્વા ‘‘કહં નુ ખો નો અય્યો ગતો’’તિ આહ. સોપિ મહાજનેનેવ સદ્ધિં ગતો મહાજનમજ્ઝે ઠિતકોવ એવમાહ – ‘‘મયા તસ્સ પણ્ણસાલા ઝાપિતા’’તિ. અથ નં ‘‘ગણ્હથ, ઇમં પાપિમં નિસ્સાય મયં પચ્ચેકબુદ્ધં દટ્ઠું ન લભિમ્હા’’તિ દણ્ડાદીહિ પોથેત્વા જીવિતક્ખયં પાપેસું. સો અવીચિમ્હિ નિબ્બત્તિત્વા યાવાયં મહાપથવી યોજનમત્તં ઉસ્સન્ના, તાવ નિરયે પચ્ચિત્વા પક્કાવસેસેન ગિજ્ઝકૂટે અહિપેતો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સત્થા ઇદં તસ્સ પુબ્બકમ્મં કથેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, પાપકમ્મં નામેતં ખીરસદિસં, યથા ખીરં દુય્હમાનમેવ ન પરિણમતિ. તથા કમ્મં કયિરમાનમેવ ન વિપચ્ચતિ. યદા પન વિપચ્ચતિ, તદા એવરૂપેન દુક્ખેન સોચતી’’તિ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૭૧. ‘‘ન હિ પાપં કતં કમ્મં, સજ્જુખીરંવ મુચ્ચતિ;

ડહન્તં બાલમન્વેતિ, ભસ્મચ્છન્નોવ પાવકો’’તિ.

તત્થ સજ્જુખીરં વાતિ તં ખણંયેવ ધેનુયા થનેહિ નિક્ખન્તં અબ્ભુણ્હં ખીરં ન મુચ્ચતિ ન પરિણમતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા ઇદં સજ્જુખીરં તં ખણઞ્ઞેવ ન મુચ્ચતિ ન પરિણમતિ ન પકતિં વિજહતિ. યસ્મિં પન ભાજને દુહિત્વા ગહિતં યાવ તત્થ તક્કાદિઅમ્બિલં ન પક્ખિપતિ, યાવ દધિભાજનાદિકં અમ્બિલભાજનં ન પાપુણાતિ, તાવ પકતિં અવિજહિત્વા પચ્છા જહતિ, એવમેવ પાપકમ્મમ્પિ કરિયમાનમેવ ન વિપચ્ચતિ. યદિ વિપચ્ચેય્ય, ન કોચિ પાપકમ્મં કાતું વિસહેય્ય. યાવ પન કુસલાભિનિબ્બત્તા ખન્ધા ધરન્તિ, તાવ નં તે રક્ખન્તિ. તેસં ભેદા અપાયે નિબ્બત્તક્ખન્ધેસુ વિપચ્ચતિ, વિપચ્ચમાનઞ્ચ ડહન્તં બાલમન્વેતિ.‘‘કિં વિયા’’તિ? ‘‘ભસ્મચ્છન્નોવ પાવકો’’તિ. યથા હિ છારિકાય પટિચ્છન્નો વીતચ્ચિતઙ્ગારો અક્કન્તોપિ છારિકાય પટિચ્છન્નત્તા ન તાવ ડહતિ, છારિકં પન તાપેત્વા ચમ્માદીનં ડહનવસેન યાવ મત્થલુઙ્ગા ડહન્તો ગચ્છતિ, એવમેવ પાપકમ્મમ્પિ યેન કતં હોતિ, તં બાલં દુતિયે વા તતિયે વા અત્તભાવે નિરયાદીસુ નિબ્બત્તં ડહન્તં અનુગચ્છતીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપન્નાદયો અહેસુન્તિ.

અહિપેતવત્થુ દ્વાદસમં.