૧૧. જમ્બુકત્થેરવત્થુ

માસે માસેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો જમ્બુકં આજીવકં આરબ્ભ કથેસિ.

અતીતે કિર કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે ગામવાસી એકો કુટુમ્બિકો એકસ્સ થેરસ્સ વિહારં કત્વા તં તત્થ વિહરન્તં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ઉપટ્ઠહિ. થેરો તસ્સ ગેહે નિબદ્ધં ભુઞ્જતિ. અથેકો ખીણાસવો ભિક્ખુ દિવા પિણ્ડાય ચરન્તો તસ્સ ગેહદ્વારં પાપુણિ. કુટુમ્બિકો તં દિસ્વા તસ્સ ઇરિયાપથે પસન્નો ગેહં પવેસેત્વા સક્કચ્ચં પણીતેન ભોજનેન પરિવિસિત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમં સાટકં રજિત્વા નિવાસેય્યાથા’’તિ મહન્તં સાટકં દત્વા, ‘‘ભન્તે, કેસા વો દીઘા, તુમ્હાકં કેસોરોપનત્થાય ન્હાપિતં આનેસ્સામિ, સયનત્થાય ચ વો મઞ્ચકં ગાહાપેત્વા આગમિસ્સામી’’તિ આહ. નિબદ્ધં ગેહે ભુઞ્જન્તો કુલૂપકો ભિક્ખુ તં તસ્સ સક્કારં દિસ્વા ચિત્તં પસાદેતું નાસક્ખિ, ‘‘અયં તં મુહુત્તં દિટ્ઠકસ્સ એવરૂપં સક્કારં કરોતિ, નિબદ્ધં ગેહે ભુઞ્જન્તસ્સ પન મય્હં ન કરોતી’’તિ ચિન્તેત્વા વિહારં અગમાસિ. ઇતરોપિ તેનેવ સદ્ધિં ગન્ત્વા કુટુમ્બિકેન દિન્નસાટકં રજિત્વા નિવાસેસિ. કુટમ્બિકોપિ ન્હાપિતં આદાય ગન્ત્વા થેરસ્સ કેસે ઓહારાપેત્વા મઞ્ચકં અત્થરાપેત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમસ્મિંયેવ મઞ્ચકે સયથા’’તિ વત્વા દ્વેપિ થેરે સ્વાતનાય નિમન્તેત્વા પક્કામિ.

નેવાસિકો તસ્સ તં સક્કારં કયિરમાનં અધિવાસેતું નાસક્ખિ. અથસ્સ સો સાયં થેરસ્સ નિપન્નટ્ઠાનં ગન્ત્વા ચતૂહાકારેહિ થેરં અક્કોસિ, ‘‘આવુસો, આગન્તુક કુટુમ્બિકસ્સ તે ગેહે ભત્તં ભુઞ્જનતો વરતરં મીળ્હં ખાદિતું, કુટુમ્બિકેન આનીતન્હાપિતેન કેસોહારાપનતો વરતરં તાલટ્ઠિકેન કેસે લુઞ્ચાપેતું. કુટુમ્બિકેન દિન્નસાટકનિવાસનતો વરતરં નગ્ગેન વિચરિતું, કુટુમ્બિકેન આભતમઞ્ચકે નિપજ્જનતો વરતરં ભૂમિયં નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. થેરોપિ ‘‘મા એસ બાલો મં નિસ્સાય નસ્સી’’તિ નિમન્તનં અનાદિયિત્વા પાતોવ ઉટ્ઠાય યથાસુખં અગમાસિ. નેવાસિકોપિ પાતોવ વિહારે કત્તબ્બવત્તં કત્વા ભિક્ખાચારવેલાય ‘‘ઇદાનિપિ આગન્તુકો નિદ્દાયતિ, ઘણ્ડિકસદ્દેન પબુજ્ઝેય્યા’’તિ સઞ્ઞાય નખપિટ્ઠેનેવ ઘણ્ડિં પહરિત્વા ગામં પિણ્ડાય પાવિસિ. કુટુમ્બિકોપિ સક્કારં કત્વા થેરાનં આગમનમગ્ગં ઓલોકેન્તો નેવાસિકં દિસ્વા, ‘‘ભન્તે, થેરો કુહિ’’ન્તિ પુચ્છિ. અથ નં નેવાસિકો ‘‘મા, આવુસો, કિઞ્ચિ અવચ, તુય્હં કુલૂપકો હિય્યો, તવ નિક્ખન્તવેલાય ઓવરકં પવિસિત્વા નિદ્દં ઓક્કન્તો પાતોવ ઉટ્ઠાય મમ વિહારસમ્મજ્જનસદ્દમ્પિ પાનીયઘટપરિભોજનીયઘટેસુ ઉદકસિઞ્ચનસદ્દમ્પિ ઘણ્ડિકસદ્દમ્પિ કરોન્તસ્સ ન જાનાતી’’તિ આહ. કુટુમ્બિકો ચિન્તેસિ – ‘‘તાદિસાય ઇરિયાપથસમ્પત્તિયા સમન્નાગતસ્સ મે અય્યસ્સ યાવ ઇમમ્હા કાલા નિદ્દાયનં નામ નત્થિ, મં પન તસ્સ સક્કારં કરોન્તં દિસ્વા અદ્ધા ઇમિના ભદન્તેન કિઞ્ચિ વુત્તં ભવિસ્સતી’’તિ. સો અત્તનો પણ્ડિતભાવેન તં સક્કચ્ચં ભોજેત્વા તસ્સ પત્તં સાધુકં ધોવિત્વા નાનગ્ગરસભોજનસ્સ પૂરેત્વા, ‘‘ભન્તે, સચે મે અય્યં પસ્સેય્યાથ, ઇમમસ્સ પિણ્ડપાતં દદેય્યાથા’’તિ આહ.

ઇતરો તં ગહેત્વાવ ચિન્તેસિ – ‘‘સચે સો એવરૂપં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જિસ્સતિ, ઇમસ્મિંયેવ ઠાને પલુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ અન્તરામગ્ગે તં પિણ્ડપાતં છડ્ડેત્વા થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા તં તત્થ ઓલોકેન્તો ન અદ્દસ. અથ નં એત્તકસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા વીસતિવસ્સસહસ્સાનિ કતોપિ સમણધમ્મો રક્ખિતું નાસક્ખિ. આયુપરિયોસાને પન કાલં કત્વા અવીચિમ્હિ નિબ્બત્તિત્વા એકં બુદ્ધન્તરં મહાદુક્ખં અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહનગરે એકસ્મિં બહ્વન્નપાને કુલઘરે નિબ્બત્તિ. સો પદસા ગમનકાલતો પટ્ઠાય નેવ સયને સયિતું, ન ભત્તં ભુઞ્જિતું ઇચ્છતિ, અત્તનો સરીરવલઞ્જમેવ ખાદતિ. ‘‘બાલતાય અજાનન્તો કરોતી’’તિ તં પોસયિંસુ. મહલ્લકકાલેપિ વત્થં નિવાસેતું ન ઇચ્છતિ, નગ્ગોવ વિચરતિ, ભૂમિયં સયતિ, અત્તનો સરીરવલઞ્જમેવ ખાદતિ. અથસ્સ માતાપિતરો ‘‘નાયં કુલઘરસ્સ અનુચ્છવિકો, કેવલં અલજ્જનકો આજીવકાનં એસ અનુચ્છવિકો’’તિ તેસં સન્તિકં નેત્વા ‘‘ઇમં દારકં પબ્બાજેથા’’તિ અદંસુ. અથ નં તે પબ્બાજેસું. પબ્બાજેન્તા ચ પન ગલપ્પમાણે આવાટે ઠપેત્વા દ્વિન્નં અંસકૂટાનં ઉપરિં પદરાનિ દત્વા તેસં ઉપરિ નિસીદિત્વા તાલટ્ઠિખણ્ડેન કેસે લુઞ્ચિંસુ. અથ ને તસ્સ માતાપિતરો સ્વાતનાય નિમન્તેત્વા પક્કમિંસુ.

પુનદિવસે આજીવકા ‘‘એહિ, ગામં પવિસિસ્સામા’’તિ તં વદિંસુ. સો ‘‘ગચ્છથ તુમ્હે, અહં ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ ન ઇચ્છિ. અથ નં પુનપ્પુનં વત્વા અનિચ્છમાનં ઓહાય અગમંસુ. સોપિ તેસં ગતભાવં ઞત્વા વચ્ચકુટિયા પદરં વિવરિત્વા ઓરુય્હ ઉભોહિ હત્થેહિ આલોપં આલોપં કત્વા ગૂથં ખાદિ. આજીવકા તસ્સ અન્તોગામતો આહારં પહિણિંસુ. તમ્પિ ન ઇચ્છિ. પુનપ્પુનં વુચ્ચમાનોપિ ‘‘ન મે ઇમિના અત્થો. લદ્ધો મે આહારો’’તિ આહ. ‘‘કહં લદ્ધો’’તિ? ‘‘ઇધેવ લદ્ધો’’તિ. એવં દુતિયે તતિયે ચતુત્થેપિ દિવસે તેહિ બહુમ્પિ વુચ્ચમાનો ‘‘અહં ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ ગામં ગન્તું ન ઇચ્છિ. આજીવકા ‘‘અયં દિવસે દિવસે નેવ ગામં પવિસિતું ઇચ્છતિ, ન અમ્હેહિ પહિતાહારં આહરિતું ઇચ્છતિ, ‘ઇધેવ મે લદ્ધો’તિ વદતિ, કિં નુ ખો કરોતિ, પરિગ્ગણ્હિસ્સામ ન’’ન્તિ ગામં પવિસન્તા એકં દ્વે જને તસ્સ પરિગ્ગણ્હનત્થં ઓહાય ગમિંસુ. તે પચ્છતો ગચ્છન્તા વિય હુત્વા નિલીયિંસુ. સોપિ તેસં ગતભાવં ઞત્વા પુરિમનયેનેવ વચ્ચકુટિં ઓરુય્હ ગૂથં ખાદિ.

ઇતરે તસ્સ કિરિયં દિસ્વા આજીવકાનં આરોચયિંસુ. તં સુત્વા આજીવકા ‘‘અહો ભારિયં કમ્મં, સચે સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા જાનેય્યું, ‘આજીવકા ગૂથં ખાદમાના વિચરન્તી’તિ અમ્હાકં અકિત્તિં પકાસેય્યું, નાયં અમ્હાકં અનુચ્છવિકો’’તિ તં અત્તનો સન્તિકા નીહરિંસુ. સો તેહિ નીહરિતો મહાજનસ્સ ઉચ્ચારકરણટ્ઠાને પત્થરિતો એકો પિટ્ઠિપાસાણો અત્થિ. તસ્મિં મહન્તં સોણ્ડિ, પિટ્ઠિપાસાણં નિસ્સાય મહાજનસ્સ ઉચ્ચારકરણટ્ઠાનં. સો તત્થ ગન્ત્વા રત્તિં ગૂથં ખાદિત્વા મહાજનસ્સ સરીરવલઞ્જનત્થાય આગમનકાલે એકેન હત્થેન પાસાણસ્સ એકં અન્તં ઓલુબ્ભ એકં પાદં ઉક્ખિપિત્વા જણ્ણુકે ઠપેત્વા ઉદ્ધંવાતાભિમુખો મુખં વિવરિત્વા તિટ્ઠતિ. મહાજનો તં દિસ્વા ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, કસ્મા અય્યો મુખં વિવરિત્વા ઠિતો’’તિ પુચ્છતિ. ‘‘અહં વાતભક્ખો, અઞ્ઞો મે આહારો નત્થી’’તિ. અથ ‘‘કસ્મા એકં પાદં જણ્ણુકે કત્વા ઠિતોસિ, ભન્તે’’તિ? ‘‘અહં ઉગ્ગતપો ઘોરતપો, મયા દ્વીહિ પાદેહિ અક્કન્તા પથવી કમ્પતિ, તસ્મા એકં પાદં ઉક્ખિપિત્વા જણ્ણુકે ઠપેત્વા ઠિતોમ્હિ. અહઞ્હિ રત્તિન્દિવં ઠિતકોવ વીતિનામેમિ, ન નિસીદામિ, ન નિપજ્જામી’’તિ. મનુસ્સા નામ યેભુય્યેન વચનમત્તમેવ સદ્દહન્તિ, તસ્મા ‘‘અહો અચ્છરિયં, એવરૂપાપિ નામ તપસ્સિનો હોન્તિ, ન નો એવરૂપા દિટ્ઠપુબ્બા’’તિ યેભુય્યેન અઙ્ગમગધવાસિનો સઙ્ખુભિત્વા ઉપસઙ્કમિત્વા માસે માસે મહન્તં સક્કારં અભિહરન્તિ. સો ‘‘અહં વાતમેવ ભક્ખામિ, ન અઞ્ઞં આહારં. અઞ્ઞઞ્હિ મે ખાદન્તસ્સ તપો નસ્સતી’’તિ તેહિ અભિહટં ન કિઞ્ચિ ઇચ્છતિ. મનુસ્સા ‘‘મા નો, ભન્તે, નાસેથ, તુમ્હાદિસેન ઘોરતપેન પરિભોગે કતે અમ્હાકં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય સંવત્તતી’’તિ પુનપ્પુનં યાચન્તિ. તસ્સ અઞ્ઞો આહારો ન રુચ્ચતિ. મહાજનસ્સ પન યાચનાય પીળિતો તેહિ આભતાનિ સપ્પિફાણિતાદીનિ કુસગ્ગેન જિવ્હગ્ગે ઠપેત્વા ‘‘ગચ્છથ, અલં વો એત્તકં હિતાય સુખાય ચા’’તિ ઉય્યોજેસિ. એવં સો પઞ્ચપઞ્ઞાસ વસ્સાનિ નગ્ગો ગૂથં ખાદન્તો કેસે લુઞ્ચન્તો ભૂમિયં સયમાનો વીતિનામેસિ.

બુદ્ધાનમ્પિ ખો પચ્ચૂસકાલે લોકવોલોકનં અવિજહિતમેવ હોતિ. તસ્મા એકદિવસં ભગવતો પચ્ચૂસસમયે લોકં વોલોકેન્તસ્સ અયં જમ્બુકાજીવકો ઞાણજાલસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયિ. સત્થા ‘‘કિં નુ ખો ભવિસ્સતી’’તિ આવજ્જેત્વા તસ્સ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તસ્સૂપનિસ્સયં દિસ્વા ‘‘અહં એતં આદિં કત્વા એકં ગાથં ભાસિસ્સામિ, ગાથાવસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો ભવિસ્સતિ. ઇમં કુલપુત્તં નિસ્સાય મહાજનો સોત્થિભાવં પાપુણિસ્સતી’’તિ ઞત્વા પુનદિવસે રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો આનન્દત્થેરં આમન્તેસિ – ‘‘આનન્દ, જમ્બુકાજીવકસ્સ સન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘ભન્તે, કિં તુમ્હેયેવ ગમિસ્સથા’’તિ? ‘‘આમ, અહમેવા’’તિ એવં વત્વા સત્થા વડ્ઢમાનકચ્છાયાય તસ્સ સન્તિકં પાયાસિ.

દેવતા ચિન્તયિંસુ – ‘‘સત્થા સાયં જમ્બુકાજીવકસ્સ સન્તિકં ગચ્છતિ, સો ચ જેગુચ્છે ઉચ્ચારપસ્સાવદન્તકટ્ઠકિલિટ્ઠે પિટ્ઠિપાસાણે વસતિ, દેવં વસ્સાપેતું વટ્ટતી’’તિ અત્તનો આનુભાવેન તં મુહુત્તંયેવ દેવં વસ્સાપેસું. પિટ્ઠિપાસાણો સુચિ નિમ્મલો અહોસિ. અથસ્સ ઉપરિ પઞ્ચવણ્ણં પુપ્ફવસ્સં વસ્સાપેસું. સત્થા સાયં જમ્બુકાજીવકસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘જમ્બુકા’’તિ સદ્દમકાસિ. જમ્બુકો ‘‘કો નુ ખો એસ, દુજ્જનો મં જમ્બુકવાદેન વદતી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘કો એસો’’તિ આહ. ‘‘અહં સમણો’’તિ. ‘‘કિં મહાસમણા’’તિ? ‘‘અજ્જ મે એકરત્તિં ઇધ વસનટ્ઠાનં દેહી’’તિ. ‘‘નત્થિ, મહાસમણ, ઇમસ્મિં ઠાને વસનટ્ઠાન’’ન્તિ. ‘‘જમ્બુક, મા એવં કરિ, એકરત્તિં મે વસનટ્ઠાનં દેહિ, પબ્બજિતા નામ પબ્બજિતં પત્થેન્તિ, મનુસ્સા મનુસ્સં, પસવો પસવ’’ન્તિ. ‘‘કિં પન ત્વં પબ્બજિતો’’તિ? ‘‘આમ, પબ્બજિતોમ્હી’’તિ. ‘‘સચે ત્વં પબ્બજિતો, કહં તે લાબુકં, કહં ધૂમકટચ્છુકો, કહં યઞ્ઞસુત્તક’’ન્તિ? ‘‘‘અત્થેતં મય્હં, વિસું વિસું પન ગહેત્વા વિચરણં દુક્ખ’ન્તિ અબ્ભન્તરેનેવ ગહેત્વા ચરામી’’તિ. સો ‘‘ચરિસ્સસિ ત્વં એતં અગ્ગણ્હિત્વા’’તિ કુજ્ઝિ. અથ નં સત્થા આહ – ‘‘હોતુ, જમ્બુક, મા કુજ્ઝ, વસનટ્ઠાનં મે આચિક્ખા’’તિ. ‘‘નત્થિ, મહાસમણ, એત્થ વસનટ્ઠાન’’ન્તિ.

સત્થા તસ્સ વસનટ્ઠાનતો અવિદૂરે એકં પબ્ભારં અત્થિ, તં નિદ્દિસન્તો ‘‘એતસ્મિં પબ્ભારે કો વસતી’’તિ આહ. ‘‘નત્થિ કોચિ, મહાસમણા’’તિ. ‘‘તેન હિ એતં મય્હં દેહી’’તિ. ‘‘ત્વઞ્ઞેવ જાન, મહાસમણા’’તિ. સત્થા પબ્ભારે નિસીદનં પઞ્ઞાપેત્વા નિસીદિ. પઠમયામે ચત્તારો મહારાજાનો ચતુદ્દિસં એકોભાસં કરોન્તા સત્થુ ઉપટ્ઠાનં આગમિંસુ. જમ્બુકો ઓભાસં દિસ્વા ‘‘કો ઓભાસો નામેસો’’તિ ચિન્તેસિ. મજ્ઝિમયામે સક્કો દેવરાજા આગમિ. જમ્બુકો તમ્પિ દિસ્વા ‘‘કો નામેસો’’તિ ચિન્તેસિ. પચ્છિમયામે એકાય અઙ્ગુલિયા એકં, દ્વીહિ દ્વે, દસહિ દસ ચક્કવાળાનિ ઓભાસેતું સમત્થો મહાબ્રહ્મા સકલં અરઞ્ઞં એકોભાસં કરોન્તો આગમિ. જમ્બુકો તમ્પિ દિસ્વા ‘‘કો નુ ખો એસો’’તિ ચિન્તેત્વા પાતોવ સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા પટિસન્થારં કત્વા એકમન્તં ઠિતો સત્થારં પુચ્છિ – ‘‘મહાસમણ, તુમ્હાકં સન્તિકં ચતસ્સો દિસા ઓભાસેન્તો કે આગતા’’તિ? ‘‘ચત્તારો મહારાજાનો’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? ‘‘મં ઉપટ્ઠાતુ’’ન્તિ. ‘‘કિં પન ત્વં ચતૂહિ મહારાજેહિ ઉત્તરિતરો’’તિ? ‘‘આમ, જમ્બુક, મહારાજૂનમ્પિ અતિરાજા’’તિ. ‘‘મજ્ઝિમયામે પન કો આગતો’’તિ? ‘‘સક્કો દેવરાજા, જમ્બુકા’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? ‘‘મં ઉપટ્ઠાતુમેવા’’તિ. ‘‘કિં પન ત્વં સક્કદેવરાજતોપિ ઉત્તરિતરો’’તિ? ‘‘આમ, જમ્બુક, સક્કતોપિ ઉત્તરિતરોમ્હિ, એસો પન મય્હં ગિલાનુપટ્ઠાકો કપ્પિયકારકસામણેરસદિસો’’તિ. ‘‘પચ્છિમયામે સકલં અરઞ્ઞં ઓભાસેત્વા કો આગતો’’તિ? ‘‘યં લોકે બ્રાહ્મણાદયો ખિપિત્વા પક્ખલિત્વા ‘નમો મહાબ્રહ્મુનો’તિ વદન્તિ, સો એવ મહાબ્રહ્મા’’તિ. ‘‘કિં પન ત્વં મહાબ્રહ્મતોપિ ઉત્તરિતરો’’તિ? ‘‘આમ, જમ્બુક, અહઞ્હિ બ્રહ્મુનાપિ અતિબ્રહ્મા’’તિ. ‘‘અચ્છરિયોસિ ત્વં, મહાસમણ, મય્હં પન પઞ્ચ પઞ્ઞાસ વસ્સાનિ ઇધ વસન્તસ્સ એતેસુ એકોપિ મં ઉપટ્ઠાતું નાગતપુબ્બો. અહઞ્હિ એત્તકં અદ્ધાનં વાતભક્ખો હુત્વા ઠિતકોવ વીતિનામેસિં, ન તાવ તે મય્હં ઉપટ્ઠાનં આગતપુબ્બા’’તિ.

અથ નં સત્થા આહ – જમ્બુક, ત્વં લોકસ્મિં અન્ધબાલં મહાજનં વઞ્ચયમાનો મમ્પિ વઞ્ચેતુકામો જાતો, નનુ ત્વં પઞ્ચપઞ્ઞાસ વસ્સાનિ ગૂથમેવ ખાદિ, ભૂમિયંયેવ નિપજ્જિ, નગ્ગો હુત્વા વિચરિ, તાલટ્ઠિખણ્ડેન કેસે લુઞ્ચિ. અથ ચ પન લોકં વઞ્ચેન્તો ‘‘અહં વાતભક્ખો, એકપાદેન તિટ્ઠામિ, ન નિસીદામિ, ન નિપજ્જામી’’તિ વદેસિ, ‘‘મમમ્પિ વઞ્ચેતુકામોસિ પુબ્બેપિ ત્વં પાપિકં લામિકં દિટ્ઠિં નિસ્સાય એત્તકં કાલં ગૂથભક્ખો ભૂમિસયો નગ્ગો વિચરન્તો તાલટ્ઠિખણ્ડેન કેસલુઞ્ચનં પત્તો, ઇદાનિપિ પાપિકં લામિકં દિટ્ઠિમેવ ગણ્હાસી’’તિ. ‘‘કિં પન મયા કતં, મહાસમણા’’તિ? અથસ્સ સત્થા પુબ્બે કતકમ્મં આચિક્ખિ. તસ્સ સત્થરિ કથેન્તેયેવ સંવેગો ઉપ્પજ્જિ, હિરોત્તપ્પં ઉપટ્ઠિતં, સો ઉક્કુટિકો નિસીદિ. અથસ્સ સત્થા ઉદકસાટિકં ખિપિત્વા અદાસિ. સો તં નિવાસેત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થાપિસ્સ અનુપુબ્બિં કથં કથેત્વા ધમ્મં દેસેસિ. સો દેસનાવસાને સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પત્વા સત્થારં વન્દિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પબ્બજ્જઞ્ચ ઉપસમ્પદઞ્ચ યાચિ. એત્તાવતા તસ્સ પુરિમકમ્મં પરિક્ખીણં. અયઞ્હિ ખીણાસવમહાથેરં ચતૂહિ અક્કોસેહિ અક્કોસિત્વા યાવાયં મહાપથવી તિગાવુતાધિકં યોજનં ઉસ્સન્ના, તાવ અવીચિમ્હિ પચ્ચિત્વા તત્થ પક્કાવસેસેન પઞ્ચપઞ્ઞાસ વસ્સાનિ ઇમં વિપ્પકારં પત્તો. તેનસ્સ તં કમ્મં ખીણં. વીસતિ પન વસ્સસહસ્સાનિ ઇમિના કતસ્સ સમણધમ્મસ્સ ફલં નાસેતું ન સક્કા. તસ્મા સત્થા દક્ખિણહત્થં પસારેત્વા ‘‘એહિ, ભિક્ખુ, ચર બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ આહ. તાવદેવસ્સ ગિહિલિઙ્ગં અન્તરધાયિ અટ્ઠપરિક્ખારધરો સટ્ઠિવસ્સિકમહાથેરો વિય અહોસિ.

અઙ્ગમગધવાસીનં તસ્સ સક્કારં ગહેત્વા આગતદિવસો કિરેસ, તસ્મા ઉભયરટ્ઠવાસિનો સક્કારં ગહેત્વા આગતા તથાગતં દિસ્વા ‘‘કિં નુ ખો અમ્હાકં અય્યો જમ્બુકો મહા, ઉદાહુ સમણો ગોતમો’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘સચે સમણો ગોતમો મહા ભવેય્ય, અયં સમણસ્સ ગોતમસ્સ સન્તિકં ગચ્છેય્ય, જમ્બુકાજીવકસ્સ પન મહન્તતાય સમણો ગોતમો ઇમસ્સ સન્તિકં આગતો’’તિ ચિન્તયિંસુ. સત્થા મહાજનસ્સ પરિવિતક્કં ઞત્વા, ‘‘જમ્બુક, તવ ઉપટ્ઠાકાનં કઙ્ખં છિન્દાહી’’તિ આહ, સો ‘‘અહમ્પિ, ભન્તે, એત્તકમેવ પચ્ચાસીસામી’’તિ વત્વા ચતુત્થજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા ઉટ્ઠાય તાલપ્પમાણં વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા ‘‘સત્થા મે, ભન્તે ભગવા, સાવકોહમસ્મી’’તિ વત્વા ઓરુય્હ વન્દિત્વા પુન દ્વિતાલમત્તં તિતાલમત્તન્તિ એવં સત્તતાલમત્તં વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા ઓરુય્હ અત્તનો સાવકભાવં જાનાપેસિ. તં દિસ્વા મહાજનો ‘‘અહો બુદ્ધા નામ અચ્છરિયા અનોપમગુણા’’તિ ચિન્તેસિ. સત્થા મહાજનેન સદ્ધિં કથેન્તો એવમાહ – ‘‘અયં એત્તકં કાલં તુમ્હેહિ આભતં સક્કારં કુસગ્ગેન જિવ્હગ્ગે ઠપેત્વા ‘તપચરણં પૂરેમી’તિ ઇધ નિવુટ્ઠો, સચેપિ ઇમિના ઉપાયેન વસ્સસતં તપચરણં પૂરેય્ય, યા ચસ્સ ઇદાનિ કાલં વા ભત્તં વા કુક્કુચ્ચાયિત્વા અભુઞ્જન્તસ્સ ભત્તચ્છેદનકુસલચેતના, તસ્સા તં તપચરણં સોળસિં કલમ્પિ ન અગ્ઘતી’’તિ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૭૦. ‘‘માસે માસે કુસગ્ગેન, બાલો ભુઞ્જેય્ય ભોજનં;

ન સો સઙ્ખાતધમ્માનં, કલં અગ્ઘતિ સોળસિ’’ન્તિ.

તસ્સત્થો – સચે બાલો અપરિઞ્ઞાતધમ્મો સીલાદિગુણા પરિબાહિરો તિત્થાયતને પબ્બજિતો ‘‘તપચરણં પૂરેસ્સામી’’તિ માસે માસે પત્તે કુસગ્ગેન ભોજનં ભુઞ્જન્તો વસ્સસતં ભુઞ્જેય્ય ભોજનં. ન સો સઙ્ખાતધમ્માનં, કલં અગ્ઘતિ સોળસિન્તિ સઙ્ખાતધમ્મા વુચ્ચન્તિ ઞાતધમ્મા તુલિતધમ્મા. તેસુ હેટ્ઠિમકોટિયા સોતાપન્નો સઙ્ખાતધમ્મો, ઉપરિમકોટિયા ખીણાસવો. ઇમેસં સઙ્ખાતધમ્માનં સો બાલો કલં ન અગ્ઘતિ સોળસિન્તિ પુગ્ગલાધિટ્ઠાના દેસના. અયં પનેત્થ અત્થો – યા ચસ્સ તથા તપચરણં પૂરેન્તસ્સ વસ્સસતં ચેતના યા ચ સઙ્ખાતધમ્માનં કાલં વા ભત્તં વા કુક્કુચ્ચાયિત્વા અભુઞ્જન્તાનં એકા ભત્તચ્છેદનકુસલચેતના, તસ્સા ચેતનાય સા તાવ દીઘરત્તં પવત્તચેતના સોળસિં કલં ન અગ્ઘતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યં તસ્સા સઙ્ખાતધમ્માનં ચેતનાય ફલં, તં સોળસ કોટ્ઠાસે કત્વા તતો એકેકં પુન સોળસ સોળસ કોટ્ઠાસે કત્વા તતો એકસ્સ કોટ્ઠાસસ્સ યં ફલં, તદેવ તસ્સ બાલસ્સ તપચરણતો મહપ્ફલતરન્તિ.

દેસનાવસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસીતિ.

જમ્બુકત્થેરવત્થુ એકાદસમં.