૧૦. ઉપ્પલવણ્ણત્થેરીવત્થુ

મધુવા મઞ્ઞતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો ઉપ્પલવણ્ણત્થેરિં આરબ્ભ કથેસિ.

સા કિર પદુમુત્તરબુદ્ધસ્સ પાદમૂલે પત્થનં પટ્ઠપેત્વા કપ્પસતસહસ્સં પુઞ્ઞાનિ કુરુમાના દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે દેવલોકતો ચવિત્વા સાવત્થિયં સેટ્ઠિકુલે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. નીલુપ્પલગબ્ભસમાનવણ્ણતાય ચસ્સા ઉપ્પલવણ્ણાત્વેવ નામં અકંસુ. અથસ્સા વયપ્પત્તકાલે સકલજમ્બુદીપે રાજાનો ચ સેટ્ઠિનો ચ સેટ્ઠિસ્સ સન્તિકં સાસનં પહિણિંસુ – ‘‘ધીતરં અમ્હાકં દેતૂ’’તિ. અપહિણન્તો નામ નાહોસિ. તતો સેટ્ઠિ ચિન્તેસિ – ‘‘અહં સબ્બેસં મનં ગહેતું ન સક્ખિસ્સામિ, ઉપાયં પનેકં કરિસ્સામી’’તિ ધીતરં પક્કોસાપેત્વા, ‘‘અમ્મ, પબ્બજિતું સક્ખિસ્સસી’’તિ આહ. તસ્સા પચ્છિમભવિકત્તા તં વચનં સીસે આસિત્તં સતપાકતેલં વિય અહોસિ. તસ્મા પિતરં ‘‘પબ્બજિસ્સામિ, તાતા’’તિ આહ. સો તસ્સા મહન્તં સક્કારં કત્વા ભિક્ખુનીઉપસ્સયં નેત્વા પબ્બાજેસિ. તસ્સા અચિરપબ્બજિતાય એવ ઉપોસથાગારે કાલવારો પાપુણિ. સા દીપં જાલેત્વા ઉપોસથાગારં સમ્મજ્જિત્વા દીપસિખાય નિમિત્તં ગણ્હિત્વા ઠિતાવ પુનપ્પુનં ઓલોકયમાના તેજોકસિણારમ્મણં ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા તમેવ પાદકં કત્વા અરહત્તં પાપુણિ સદ્ધિં પટિસમ્ભિદાહિ ચેવ અભિઞ્ઞાહિ ચ.

સા અપરેન સમયેન જનપદચારિકં ચરિત્વા પચ્ચાગન્ત્વા અન્ધવનં પાવિસિ. તદા ભિક્ખુનીનં અરઞ્ઞવાસો અપ્પટિક્ખિત્તો હોતિ. અથસ્સા તત્થ કુટિકં કત્વા મઞ્ચકં પઞ્ઞાપેત્વા સાણિયા પરિક્ખિપિંસુ. સા સાવત્થિયં પિણ્ડાય પવિસિત્વા નિક્ખમિ. માતુલપુત્તો પનસ્સા નન્દમાણવો નામ ગિહિકાલતો પટ્ઠાય પટિબદ્ધચિત્તો. સો તસ્સા આગતભાવં સુત્વા થેરિયા આગમનતો પુરેતરમેવ અન્ધવનં ગન્ત્વા તં કુટિકં પવિસિત્વા હેટ્ઠામઞ્ચકે નિલીનો થેરિયા આગન્ત્વા કુટિકં પવિસિત્વા દ્વારં પિધાય મઞ્ચકે નિસિન્નમત્તાય બહિ આતપતો આગતત્તા ચક્ખુપથે અન્ધકારે અવિગતેયેવ હેટ્ઠામઞ્ચકતો નિક્ખમિત્વા મઞ્ચકં અભિરુય્હ ‘‘મા નસ્સિ બાલ, મા નસ્સિ બાલા’’તિ થેરિયા વારિયમાનોયેવ અભિભવિત્વા અત્તના પત્થિતકમ્મં કત્વા પાયાસિ. અથસ્સ અગુણં ધારેતું અસક્કોન્તી વિય મહાપથવી દ્વેધા ભિજ્જિ. સો પથવિં પવિટ્ઠો ગન્ત્વા મહાઅવીચિમ્હિ એવ નિબ્બત્તિ. થેરીપિ તમત્થં ભિક્ખુનીનં આરોચેસિ. ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો આરોચયિંસુ. તં સુત્વા સત્થા ભિક્ખૂ આમન્તેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, ભિક્ખુભિક્ખૂની ઉપાસકઉપાસિકાસુ યો કોચિ બાલો પાપકમ્મં કરોન્તો મધુસક્ખરાદીસુ કિઞ્ચિ દેવ મધુરરસં ખાદમાનો પુરિસો વિય તુટ્ઠહટ્ઠો ઉદગ્ગુદગ્ગો વિય કરોતી’’તિ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૬૯. ‘‘મધુવા મઞ્ઞતિ બાલો, યાવ પાપં ન પચ્ચતિ;

યદા ચ પચ્ચતિ પાપં, બાલો દુક્ખં નિગચ્છતી’’તિ.

તત્થ મધુવાતિ બાલસ્સ હિ પાપં અકુસલકમ્મં કરોન્તસ્સ તં કમ્મં મધુ વિય મધુરરસં વિય ઇટ્ઠં કન્તં મનાપં વિય ઉપટ્ઠાતિ. ઇતિ નં સો મધુંવ મઞ્ઞતિ. યાવાતિ યત્તકં કાલં. પાપં ન પચ્ચતીતિ દિટ્ઠધમ્મે વા સમ્પરાયે વા વિપાકં ન દેતિ, તાવ નં એવં મઞ્ઞતિ. યદા ચાતિ યદા પનસ્સ દિટ્ઠધમ્મે વા વિવિધા કમ્મકારણા કયિરમાનસ્સ, સમ્પરાયે વા નિરયાદીસુ મહાદુક્ખં અનુભવન્તસ્સ તં પાપં પચ્ચતિ, અથ સો બાલો દુક્ખં નિગચ્છતિ વિન્દતિ પટિલભતીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસુ.

અપરેન પન સમયેન ધમ્મસભાયં મહાજનો કથં સમુટ્ઠાપેસિ ‘‘ખીણાસવાપિ મઞ્ઞે કામસુખં સાદિયન્તિ, કામં સેવન્તિ, કિં ન સેવિસ્સન્તિ, ન હિ એતે કોળાપરુક્ખા, ન ચ વમ્મિકા અલ્લમંસસરીરાવ, તસ્મા એતેપિ કામસુખં સાદિયન્તિ, કામં સેવન્તી’’તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે, ‘‘ન, ભિક્ખવે, ખીણાસવા કામસુખં સાદિયન્તિ, ન કામં સેવન્તિ. યથા હિ પદુમપત્તે પતિતં ઉદકબિન્દુ, ન વિલિમ્પતિ, ન સણ્ઠાતિ, વિનિવત્તેત્વા પતતેવ, યથા ચ આરગ્ગે સાસપો ન વિલિમ્પતિ, ન સણ્ઠાતિ, વિનિવત્તેત્વા પતતેવ, એવં ખીણાસવસ્સ ચિત્તે દુવિધોપિ કામો ન વિલિમ્પતિ, ન સણ્ઠાતી’’તિ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં બ્રાહ્મણવગ્ગે ગાથમાહ –

‘‘વારિ પોક્ખરપત્તેવ, આરગ્ગેરિવ સાસપો;

યો ન લિમ્પતિ કામેસુ, તમહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણ’’ન્તિ. (ધ. પ. ૪૦૧);

ઇમિસ્સા અત્થો બ્રાહ્મણવગ્ગેયેવ આવિ ભવિસ્સતિ. સત્થા પન રાજાનં પસેનદિકોસલં પક્કોસાપેત્વા, ‘‘મહારાજ, ઇમસ્મિં સાસને યથેવ કુલપુત્તા, એવં કુલધીતરોપિ મહન્તં ઞાતિગણઞ્ચ ભોગક્ખન્ધઞ્ચ પહાય પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તિ. તા એવં વિહરમાના રાગરત્તા પાપપુગ્ગલા ઓમાનાતિમાનવસેન વિહેઠેન્તિપિ, બ્રહ્મચરિયન્તરાયમ્પિ પાપેન્તિ, તસ્મા ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ અન્તોનગરે વસનટ્ઠાનં કાતું વટ્ટતી’’તિ. રાજા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા નગરસ્સ એકપસ્સે ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ વસનટ્ઠાનં કારાપેસિ. તતો પટ્ઠાય ભિક્ખુનિયો અન્તોગામેયેવ વસન્તીતિ.

ઉપ્પલવણ્ણત્થેરીવત્થુ દસમં.