૯. આનન્દત્થેરપઞ્હાવત્થુ

ન પુપ્ફગન્ધો પટિવાતમેતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો આનન્દત્થેરસ્સ પઞ્હં વિસ્સજ્જેન્તો કથેસિ.

થેરો કિર સાયન્હસમયે પટિસલ્લીનો ચિન્તેસિ – ‘‘ભગવતા મૂલગન્ધો, સારગન્ધો, પુપ્ફગન્ધોતિ તયો ઉત્તમગન્ધા વુત્તા, તેસં અનુવાતમેવ ગન્ધો ગચ્છતિ, નો પટિવાતં. અત્થિ નુ ખો તં ગન્ધજાતં, યસ્સ પટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતી’’તિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કિં મય્હં અત્તના વિનિચ્છિતેન, સત્થારંયેવ પુચ્છિસ્સામી’’તિ. સો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિ. તેન વુત્તં –

‘‘અથ ખો આયસ્મા આનન્દો સાયન્હસમયે પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ, એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘તીણિમાનિ, ભન્તે, ગન્ધજાતાનિ, યેસં અનુવાતમેવ ગન્ધો ગચ્છતિ, નો પટિવાતં. કતમાનિ તીણિ? મૂલગન્ધો, સારગન્ધો, પુપ્ફગન્ધો, ઇમાનિ ખો, ભન્તે, તીણિ ગન્ધજાતાનિ. યેસં અનુવાતમેવ ગન્ધો ગચ્છતિ, નો પટિવાતં. અત્થિ નુ ખો, ભન્તે, કિઞ્ચિ ગન્ધજાતં યસ્સ અનુવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, પટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, અનુવાતપટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતી’’તિ? (અ. નિ. ૩.૮૦)

અથસ્સ ભગવા પઞ્હં વિસ્સજ્જેન્તો –

‘‘અત્થાનન્દ, કિઞ્ચિ ગન્ધજાતં, યસ્સ અનુવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, પટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, અનુવાતપટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતી’’તિ. ‘‘કતમં પન તં, ભન્તે, ગન્ધજાતં’’? ‘‘યસ્સ અનુવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, પટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, અનુવાતપટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતી’’તિ?

‘‘ઇધાનન્દ, યસ્મિં ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા બુદ્ધં સરણં ગતો હોતિ, ધમ્મં સરણં ગતો હોતિ, સઙ્ઘં સરણં ગતો હોતિ, પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ, સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો, વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ મુત્તચાગો પયતપાણિ વોસ્સગ્ગરતો યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો.

‘‘તસ્સ દિસાસુ સમણબ્રાહ્મણા વણ્ણં ભાસન્તિ, ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા બુદ્ધં સરણં ગતો હોતિ, ધમ્મં સરણં ગતો હોતિ, સઙ્ઘં સરણં ગતો હોતિ…પે… દાનસંવિભાગરતો’’’તિ.

‘‘દેવતાપિસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા બુદ્ધં સરણં ગતો હોતિ, ધમ્મં સરણં ગતો હોતિ, સઙ્ઘં સરણં ગતો હોતિ…પે… દાનસંવિભાગરતો’’’તિ. ‘‘ઇદં ખો તં, આનન્દ, ગન્ધજાતં, યસ્સ અનુવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, પટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતિ, અનુવાતપટિવાતમ્પિ ગન્ધો ગચ્છતી’’તિ (અ. નિ. ૩.૮૦) વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૫૪. ‘‘ન પુપ્ફગન્ધો પટિવાતમેતિ,

ન ચન્દનં તગરમલ્લિકા વા;

સતઞ્ચ ગન્ધો પટિવાતમેતિ,

સબ્બા દિસા સપ્પુરિસો પવાયતિ. (અ. નિ. ૩.૮૦);

૫૫. ‘‘ચન્દનં તગરં વાપિ, ઉપ્પલં અથ વસ્સિકી;

એતેસં ગન્ધજાતાનં, સીલગન્ધો અનુત્તરો’’તિ.

તત્થ ન પુપ્ફગન્ધોતિ તાવતિંસભવને પરિચ્છત્તકરુક્ખો આયામતો ચ વિત્થારતો ચ યોજનસતિકો, તસ્સ પુપ્ફાનં આભા પઞ્ઞાસ યોજનાનિ ગચ્છતિ, ગન્ધો યોજનસતં, સોપિ અનુવાતમેવ ગચ્છતિ, પટિવાતં પન અટ્ઠઙ્ગુલમત્તમ્પિ ગન્તું ન સક્કોતિ, એવરૂપોપિ ન પુપ્ફગન્ધો પટિવાતમેતિ. ચન્દનન્તિ ચન્દનગન્ધો. તગરમલ્લિકા વાતિ ઇમેસમ્પિ ગન્ધો એવ અધિપ્પેતો. સારગન્ધાનં અગ્ગસ્સ હિ લોહિતચન્દનસ્સાપિ તગરસ્સપિ મલ્લિકાયપિ અનુવાતમેવ વાયતિ, નો પટિવાતં. સતઞ્ચ ગન્ધોતિ સપ્પુરિસાનં પન બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધસાવકાનં સીલગન્ધો પટિવાતમેતિ. કિં કારણા? સબ્બા દિસા સપ્પુરિસો પવાયતિ યસ્મા પન સપ્પુરિસો સીલગન્ધેન સબ્બાપિ દિસા અજ્ઝોત્થરિત્વાવ ગચ્છતિ, તસ્મા ‘‘તસ્સ ગન્ધો ન પટિવાતમેતી’’તિ ન વત્તબ્બો. તેન વુત્તં ‘‘પટિવાતમેતી’’તિ. વસ્સિકીતિ જાતિસુમના. એતેસન્તિ ઇમેસં ચન્દનાદીનં ગન્ધજાતાનં ગન્ધતો સીલવન્તાનં સપ્પુરિસાનં સીલગન્ધોવ અનુત્તરો અસદિસો અપટિભાગોતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પત્તા. દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા જાતાતિ.

આનન્દત્થેરપઞ્હાવત્થુ નવમં.