૪. પતિપૂજિકકુમારિવત્થુ

પુપ્ફાનિ હેવાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો પતિપૂજિકં નામ કુમારિકં આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ તાવતિંસદેવલોકે સમુટ્ઠિતં.

તત્થ કિર માલભારી નામ દેવપુત્તો અચ્છરાસહસ્સપરિવુતો ઉય્યાનં પાવિસિ. પઞ્ચસતા દેવધીતરો રુક્ખં આરુય્હ પુપ્ફાનિ પાતેન્તિ, પઞ્ચસતા પતિતાનિ પુપ્ફાનિ ગહેત્વા દેવપુત્તં અલઙ્કરોન્તિ. તાસુ એકા દેવધીતા રુક્ખસાખાયમેવ ચુતા, સરીરં દીપસિખા વિય નિબ્બાયિ. સા સાવત્થિયં એકસ્મિં કુલગેહે પટિસન્ધિં ગહેત્વા જાતકાલે જાતિસ્સરા હુત્વા ‘‘માલભારીદેવપુત્તસ્સ ભરિયામ્હી’’તિ અનુસ્સરન્તી વુડ્ઢિમન્વાય ગન્ધમાલાદીહિ પૂજં કત્વા સામિકસ્સ સન્તિકે અભિનિબ્બત્તિં પત્થેસિ. સા સોળસવસ્સકાલે પરકુલં ગતાપિ સલાકભત્તપક્ખિકભત્તવસ્સાવાસિકાદીનિ દત્વા, ‘‘અયં મે સામિકસ્સ સન્તિકે નિબ્બત્તનત્થાય પચ્ચયો હોતૂ’’તિ વદતિ. અથસ્સા ભિક્ખૂ ‘‘અયં કુમારિકા ઉટ્ઠાય સમુટ્ઠાય પતિમેવ પત્થેતીતિ પતિપૂજિકા’’તિ નામં કરિંસુ. સાપિ નિબદ્ધં આસનસાલં પટિજગ્ગતિ, પાનીયં ઉપટ્ઠપેતિ, આસનાનિ પઞ્ઞપેતિ. અઞ્ઞેપિ મનુસ્સા સલાકભત્તાદીનિ દાતુકામા, ‘‘અમ્મ, ઇમાનિપિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પટિપાદેય્યાસી’’તિ વત્વા આહરિત્વા દેન્તિ. સાપિ એતેન નિયામેન આગચ્છન્તી ગચ્છન્તી એકપદવારે છપઞ્ઞાસ કુસલધમ્મે (ધ. સ. ૧; ધ. સ. અટ્ઠ. ૧ યેવાપનકવણ્ણના) પટિલભતિ. તસ્સા કુચ્છિયં ગબ્ભો પતિટ્ઠહિ. સા દસમાસચ્ચયેન પુત્તં વિજાયિ. તસ્સ પદસા ગમનકાલે અઞ્ઞમ્પિ અઞ્ઞમ્પીતિ ચત્તારો પુત્તે પટિલભિ.

સા એકદિવસં દાનં દત્વા પૂજં કત્વા ધમ્મં સુત્વા સિક્ખાપદાનિ રક્ખિત્વા દિવસપરિયોસાને તં ખણં નિબ્બત્તેન કેનચિ રોગેન કાલં કત્વા અત્તનો સામિકસ્સેવ સન્તિકે નિબ્બત્તિ. ઇતરાપિ એત્તકં કાલં દેવપુત્તં અલઙ્કરોન્તિ એવ. દેવપુત્તો તં દિસ્વા ‘‘ત્વં પાતોવ પટ્ઠાય ન દિસ્સસિ, કુહિં ગતાસી’’તિ આહ. ‘‘ચુતામ્હિ સામી’’તિ. ‘‘કિં વદેસી’’તિ? ‘‘એવમેતં, સામી’’તિ. ‘‘કુહિં નિબ્બત્તાસી’’તિ? ‘‘સાવત્થિયં કુલગેહે’’તિ. ‘‘કિત્તકં કાલં તત્થ ઠિતાસી’’તિ? ‘‘દસમાસચ્ચયેન માતુ કુચ્છિતો નિક્ખમિત્વા સોળસવસ્સકાલે પરકુલં ગન્ત્વા ચત્તારો પુત્તે વિજાયિત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા તુમ્હે પત્થેત્વા આગન્ત્વા તુમ્હાકમેવ સન્તિકે નિબ્બત્તામ્હિ, સામી’’તિ. ‘‘મનુસ્સાનં કિત્તકં આયૂ’’તિ? ‘‘વસ્સસતમત્ત’’ન્તિ. ‘‘એત્તકમેવા’’તિ? ‘‘આમ, સામી’’તિ. ‘‘એત્તકં આયું ગહેત્વા નિબ્બત્તમનુસ્સા કિં નુ ખો સુત્તપમત્તા કાલં અતિક્કામેન્તિ, ઉદાહુ દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કરોન્તી’’તિ. ‘‘કિં વદેથ, સામિ’’? ‘‘અસઙ્ખ્યેય્યં આયું ગહેત્વા નિબ્બત્તા વિય અજરામરા વિય ચ નિચ્ચં પમત્તા, મનુસ્સા’’તિ. માલભારીદેવપુત્તસ્સ મહાસંવેગો ઉદપાદિ ‘‘વસ્સસતમત્તમાયું ગહેત્વા નિબ્બત્તમનુસ્સા કિર પમત્તા નિપજ્જિત્વા નિદ્દાયન્તિ, કદા નુ ખો દુક્ખા મુચ્ચિસ્સન્તી’’તિ? મનુસ્સાનં પન વસ્સસતં તાવતિંસાનં દેવાનં એકો રત્તિન્દિવો, તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો, તેન માસેન દ્વાદસમાસિકો સંવચ્છરો, તેન સંવચ્છરેન દિબ્બવસ્સસહસ્સં આયુપ્પમાણં, તં મનુસ્સગણનાય તિસ્સો વસ્સકોટિયો, સટ્ઠિ ચ વસ્સસતસહસ્સાનિ હોન્તિ. તસ્મા તસ્સ દેવપુત્તસ્સ એકદિવસોપિ નાતિક્કન્તો મુહુત્તસદિસોવ કાલો અહોસિ. એવં અપ્પાયુકમનુસ્સાનં પમાદો નામ અતિવિય અયુત્તોતિ.

પુનદિવસે ભિક્ખૂ ગામં પવિટ્ઠા આસનસાલં અપટિજગ્ગિતં, આસનાનિ અપઞ્ઞત્તાનિ, પાનીયં અનુટ્ઠપિતં દિસ્વા, ‘‘કહં પતિપૂજિકા’’તિ આહંસુ. ‘‘ભન્તે, કહં તુમ્હે તં દક્ખિસ્સથ, હિય્યો અય્યેસુ ભુઞ્જિત્વા ગતેસુ સાયન્હસમયે મતા’’તિ. તં સુત્વા પુથુજ્જના ભિક્ખૂ તસ્સા ઉપકારં સરન્તા અસ્સૂનિ સન્ધારેતું નાસક્ખિંસુ. ખીણાસવાનં ધમ્મસંવેગો ઉદપાદિ. તે ભત્તકિચ્ચં કત્વા વિહારં ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘ભન્તે, પતિપૂજિકા નામ ઉપાસિકા ઉટ્ઠાય સમુટ્ઠાય નાનપ્પકારાનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા સામિકમેવ પત્થેસિ, સા ઇદાનિ મતા, કહં નુ ખો નિબ્બત્તા’’તિ? ‘‘અત્તનો સામિકસ્સેવ સન્તિકે, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘નત્થિ, ભન્તે, સામિકસ્સ સન્તિકે’’તિ. ‘‘ન સા, ભિક્ખવે, એતં સામિકં પત્થેતિ, તાવતિંસભવને તસ્સા માલભારીદેવપુત્તો નામ સામિકો, સા તસ્સ પુપ્ફપિલન્ધનટ્ઠાનતો ચવિત્વા પુન ગન્ત્વા તસ્સેવ સન્તિકે નિબ્બત્તા’’તિ. ‘‘એવં કિર, ભન્તે’’તિ. ‘‘આમ, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘અહો પરિત્તં, ભન્તે, સત્તાનં જીવિતં, પાતોવ અમ્હે પરિવિસિત્વા સાયં ઉપ્પન્નબ્યાધિના મતા’’તિ. સત્થા ‘‘આમ, ભિક્ખવે, પરિત્તં સત્તાનં જીવિતં નામ, તેનેવ ઇમે સત્તે વત્થુકામેહિ ચેવ કિલેસકામેહિ ચ અતિત્તે એવ અન્તકો અત્તનો વસે વત્તેત્વા કન્દન્તે પરિદેવન્તે ગહેત્વા ગચ્છતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૪૮. ‘‘પુપ્ફાનિ હેવ પચિનન્તં, બ્યાસત્તમનસં નરં;

અતિત્તંયેવ કામેસુ, અન્તકો કુરુતે વસ’’ન્તિ.

તત્થ પુપ્ફાનિ હેવ પચિનન્તન્તિ પુપ્ફારામે માલાકારો નાનાપુપ્ફાનિ વિય અત્તભાવપટિબદ્ધાનિ ચેવ ઉપકરણપટિબદ્ધાનિ ચ કામગુણપુપ્ફાનિ ઓચિનન્તમેવ. બ્યાસત્તમનસં નરન્તિ અસમ્પત્તેસુ પત્થનાવસેન, સમ્પત્તેસુ ગેધવસેન વિવિધેનાકારેન આસત્તચિત્તં. અતિત્તંયેવ કામેસૂતિ વત્થુકામકિલેસકામેસુ પરિયેસનેનપિ પટિલાભેનપિ પરિભોગેનપિ નિધાનેનપિ અતિત્તં એવ સમાનં. અન્તકો કુરુતે વસન્તિ મરણસઙ્ખાતો અન્તકો કન્દન્તં પરિદેવન્તં ગહેત્વા ગચ્છન્તો અત્તનો વસં પાપેતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પત્તા, દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા જાતાતિ.

પતિપૂજિકકુમારિવત્થુ ચતુત્થં.