૧૨. ગરહદિન્નવત્થુ

યથા સઙ્કારટ્ઠાનસ્મિન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો ગરહદિન્નં નામ નિગણ્ઠસાવકં આરબ્ભ કથેસિ.

સાવત્થિયઞ્હિ સિરિગુત્તો ચ ગરહદિન્નો ચાતિ દ્વે સહાયકા અહેસું. તેસુ સિરિગુત્તો ઉપાસકો બુદ્ધસાવકો, ગરહદિન્નો નિગણ્ઠસાવકો. તં નિગણ્ઠા અભિક્ખણં એવં વદન્તિ – ‘‘તવ સહાયકં સિરિગુત્તં ‘કિં ત્વં સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમસિ, તસ્સ સન્તિકે કિં લભિસ્સસી’તિ વત્વા યથા અમ્હે ઉપસઙ્કમિત્વા અમ્હાકઞ્ચ દેય્યધમ્મં દસ્સતિ, કિં એવં ઓવદિતું ન વટ્ટતી’’તિ. ગરહદિન્નો તેસં વચનં સુત્વા અભિક્ખણં ગન્ત્વા ઠિતનિસિન્નટ્ઠાનાદીસુ સિરિગુત્તં એવં ઓવદતિ – ‘‘સમ્મ, કિં તે સમણેન ગોતમેન, તં ઉપસઙ્કમિત્વા કિં લભિસ્સસિ, કિં તે મમ, અય્યે, ઉપસઙ્કમિત્વા તેસં દાનં દાતું ન વટ્ટતી’’તિ? સિરિગુત્તો તસ્સ કથં સુત્વાપિ બહૂ દિવસે તુણ્હી હુત્વા નિબ્બિજ્જિત્વા એકદિવસં, ‘‘સમ્મ, ત્વં અભિક્ખણં આગન્ત્વા મં ઠિતટ્ઠાનાદીસુ એવં વદેસિ, ‘સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા કિં લભિસ્સસિ, મમ, અય્યે, ઉપસઙ્કમિત્વા તેસં દાનં દેહી’તિ, કથેહિ તાવ મે, તવ, અય્યા, કિં જાનન્તી’’તિ? ‘‘‘અહો, સામિ, મા એવં વદ, મમ અય્યાનં અઞ્ઞાતં નામ નત્થિ, સબ્બં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં સબ્બં કાયવચીમનોકમ્મં ઇદં ભવિસ્સતિ, ઇદં ન ભવિસ્સતી’તિ સબ્બં ભબ્બાભબ્બં જાનન્તી’’તિ? ‘‘એવં વદેસી’’તિ. ‘‘આમ, વદેમી’’તિ. ‘‘યદિ એવં, અતિભારિયં તે કતં, એત્તકં કાલં મય્હં એતમત્થં અનાચિક્ખન્તેન, અજ્જ મયા અય્યાનં ઞાણાનુભાવો ઞાતો, ગચ્છ, સમ્મ, અય્યે, મમ વચનેન નિમન્તેહી’’તિ. સો નિગણ્ઠાનં સન્તિકં ગન્ત્વા તે વન્દિત્વા ‘‘મય્હં સહાયકો સિરિગુત્તો સ્વાતનાય તુમ્હે નિમન્તેતી’’તિ આહ. ‘‘સિરિગુત્તેન સામં ત્વં વુત્તો’’તિ? ‘‘આમ, અય્યા’’તિ. તે હટ્ઠતુટ્ઠા હુત્વા ‘‘નિપ્ફન્નં નો કિચ્ચં, સિરિગુત્તસ્સ અમ્હેસુ પસન્નકાલતો પટ્ઠાય કા નામ સમ્પત્તિ અમ્હાકં ન ભવિસ્સતી’’તિ વદિંસુ.

સિરિગુત્તસ્સાપિ મહન્તં નિવેસનં. સો તસ્મિં દ્વિન્નં ગેહાનં અન્તરે ઉભતો દીઘં આવાટં ખણાપેત્વા ગૂથકલલસ્સ પૂરાપેસિ. બહિઆવાટે દ્વીસુ પરિયન્તેસુ ખાણુકે કોટ્ટાપેત્વા તેસુ રજ્જુયો બન્ધાપેત્વા આસનાનં પુરિમપાદે આવાટસ્સ પુરિમપસ્સે ઠપાપેત્વા પચ્છિમપાદે રજ્જુકેસુ ઠપાપેસિ. ‘‘એવં નિસિન્નકાલે એવં અવંસિરા પતિસ્સન્તી’’તિ મઞ્ઞમાનો યથા આવાટો ન પઞ્ઞાયતિ, એવં આસનાનં ઉપરિ પચ્ચત્થરણાનિ દાપેસિ. મહન્તા મહન્તા ચાટિયો ઠપાપેત્વા કદલિપણ્ણેહિ ચ સેતપિલોતિકાહિ ચ મુખાનિ બન્ધાપેત્વા તા તુચ્છા એવ ગેહસ્સ પચ્છિમભાગે બહિ યાગુભત્તસિત્થસપ્પિતેલમધુફાણિતપૂવચુણ્ણમક્ખિતા કત્વા ઠપાપેસિ. ગરહદિન્નો પાતોવ તસ્સ ઘરં વેગેન ગન્ત્વા, ‘‘અય્યાનં સક્કારો સજ્જિતો’’તિ પુચ્છિ. ‘‘આમ, સમ્મ, સજ્જિતો’’તિ. ‘‘કહં પન એસો’’તિ. ‘‘એતાસુ એત્તિકાસુ ચાટીસુ યાગુ, એત્તિકાસુ ભત્તં, એત્તિકાસુ સપ્પિફાણિતપૂવાદીનિ પૂરિતાનિ, આસનાનિ પઞ્ઞત્તાની’’તિ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ વત્વા ગતો તસ્સ ગતકાલે પઞ્ચસતા નિગણ્ઠા આગમિંસુ. સિરિગુત્તો ગેહા નિક્ખમિત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન નિગણ્ઠે વન્દિત્વા તેસં પુરતો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ઠિતો એવં ચિન્તેસિ – ‘‘તુમ્હે કિર અતીતાદિભેદં સબ્બં જાનાથ, એવં તુમ્હાકં ઉપટ્ઠાકેન મય્હં કથિતં. સચે સબ્બં તુમ્હે જાનાથ, મય્હં ગેહં મા પવિસિત્થ. મમ ગેહં પવિટ્ઠાનઞ્હિ વો નેવ યાગુ અત્થિ, ન ભત્તાદીનિ. સચે અજાનિત્વા પવિસિસ્સથ, ગૂથઆવાટે વો પાતેત્વા પોથેસ્સામી’’તિ એવં ચિન્તેત્વા પુરિસાનં સઞ્ઞં અદાસિ. એવં તેસં નિસીદનભાવં ઞત્વા પચ્છિમપસ્સે ઠત્વા આસનાનં ઉપરિ પચ્ચત્થરણાનિ અપનેય્યાથ, મા તાનિ અસુચિના મક્ખયિંસૂતિ.

અથ નિગણ્ઠે ‘‘ઇતો એથ, ભન્તે’’તિ આહ. નિગણ્ઠા પવિસિત્વા પઞ્ઞત્તાસનેસુ નિસીદિતું આરભિંસુ. અથ ને મનુસ્સા વદિંસુ – ‘‘આગમેથ, ભન્તે, મા તાવ નિસીદથા’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? ‘‘અમ્હાકં ગેહં પવિટ્ઠાનં અય્યાનં વત્તં ઞત્વા નિસીદિતું વટ્ટતી’’તિ. ‘‘કિં કાતું વટ્ટતિ, આવુસો’’તિ? ‘‘અત્તનો અત્તનો પત્તાસનમૂલેસુ ઠત્વા સબ્બેપિ એકપ્પહારેનેવ નિસીદિતું વટ્ટતી’’તિ. ઇદં કિરસ્સ અધિપ્પાયો – ‘‘એકસ્મિં આવાટે પતિતે ‘મા, આવુસો, અવસેસા આસને નિસીદન્તૂ’તિ વત્તું મા લભતૂ’’તિ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ વત્વા ‘‘ઇમેહિ કથિતકથં અમ્હેહિ કાતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તયિંસુ. અથ સબ્બે અત્તનો અત્તનો પત્તાસનમૂલે પટિપાટિયા અટ્ઠંસુ. અથ ને, ‘‘ભન્તે, ખિપ્પં એકપ્પહારેનેવ નિસીદથા’’તિ વત્વા તેસં નિસિન્નભાવં ઞત્વા આસનાનં ઉપરિ પચ્ચત્થરણાનિ નીહરિંસુ. નિગણ્ઠા એકપ્પહારેનેવ નિસિન્ના, રજ્જૂનં ઉપરિ ઠપિતા આસનપાદા ભટ્ઠા, નિગણ્ઠા અવંસિરા આવાટે પતિંસુ. સિરિગુત્તો તેસુ પતિતેસુ દ્વારં પિદહિત્વા તે ઉત્તિણ્ણુત્તિણ્ણે ‘‘અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં કસ્મા ન જાનાથા’’તિ દણ્ડેહિ પાથેત્વા ‘‘એત્તકં એતેસં વટ્ટિસ્સતી’’તિ દ્વારં વિવરાપેસિ. તે નિક્ખમિત્વા પલાયિતું આરભિંસુ. ગમનમગ્ગે પન તેસં સુધાપરિકમ્મકતં ભૂમિં પિચ્છિલં કારાપેસિ. તે તત્થ અસણ્ઠહિત્વા પતિતે પતિતે પુન પોથાપેત્વા ‘‘અલં એત્તકં તુમ્હાક’’ન્તિ ઉય્યોજેસિ. તે ‘‘નાસિતમ્હા તયા, નાસિતમ્હા તયા’’તિ કન્દન્તા ઉપટ્ઠાકસ્સ ગેહદ્વારં અગમંસુ.

ગરહદિન્નો તં વિપ્પકારં દિસ્વા કુદ્ધો ‘‘નાસિતમ્હિ સિરિગુત્તેન, હત્થં પસારેત્વા વન્દન્તાનં સદેવકે લોકે યથારુચિયા દાતું સમત્થે નામ પુઞ્ઞક્ખેત્તભૂતે મમ, અય્યે, પોથાપેત્વા બ્યસનં પાપેસી’’તિ રાજકુલં ગન્ત્વા તસ્સ કહાપણસહસ્સં દણ્ડં કારેસિ. અથસ્સ રાજા સાસનં પેસેસિ. સો ગન્ત્વા રાજાનં વન્દિત્વા, ‘‘દેવ, ઉપપરિક્ખિત્વા દણ્ડં ગણ્હથ, મા અનુપપરિક્ખિત્વા’’તિ આહ. ‘‘ઉપપરિક્ખિત્વા ગણ્હિસ્સામી’’તિ. ‘‘સાધુ, દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ ગણ્હાહી’’તિ. દેવ, મય્હં સહાયકો નિગણ્ઠસાવકો મં ઉપસઙ્કમિત્વા ઠિતનિસિન્નટ્ઠાનાદીસુ અભિણ્હં એવં વદેસિ – ‘‘સમ્મ, કિં તે સમણેન ગોતમેન, તં ઉપસઙ્કમિત્વા કિં લભિસ્સસી’’તિ ઇદં આદિં કત્વા સિરિગુત્તો સબ્બં તં પવત્તિં આરોચેત્વા ‘‘દેવ, સચે ઇમસ્મિં કારણે દણ્ડં ગહેતું યુત્તં, ગણ્હથા’’તિ. રાજા ગરહદિન્નં ઓલોકેત્વા ‘‘સચ્ચં કિર તે એવં વુત્ત’’ન્તિ આહ. ‘‘સચ્ચં, દેવા’’તિ. ત્વં એત્તકમ્પિ અજાનન્તે સત્થારોતિ ગહેત્વા વિચરન્તો ‘‘સબ્બં જાનન્તી’’તિ કિં કારણા તથાગતસાવકસ્સ કથેસિ. ‘‘તયા આરોપિતદણ્ડો તુય્હમેવ હોતૂ’’તિ એવં સ્વેવ દણ્ડં પાપિતો, તસ્સેવ કુલૂપકા પોથેત્વા નીહટા.

સો તં કુજ્ઝિત્વા તતો પટ્ઠાય અડ્ઢમાસમત્તમ્પિ સિરિગુત્તેન સદ્ધિં અકથેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘એવં વિચરિતું મય્હં અયુત્તં, એતસ્સ કુલૂપકાનમ્પિ મયા બ્યસનં કાતું વટ્ટતી’’તિ સિરિગુત્તં ઉપસઙ્કમિત્વા આહ – ‘‘સહાય સિરિગુત્તા’’તિ. ‘‘કિં, સમ્મા’’તિ? ‘‘ઞાતિસુહજ્જાનં નામ કલહોપિ હોતિ વિવાદોપિ, કિં ત્વં કિઞ્ચિ ન કથેસિ, કસ્મા એવં કરોસી’’તિ? ‘‘સમ્મ, તવ મયા સદ્ધિં અકથનતો ન કથેમી’’તિ. ‘‘યં, સમ્મ, કતં, કતમેવ તં ન મયં મેત્તિં ભિન્દિસ્સામા’’તિ. તતો પટ્ઠાય ઉભોપિ એકટ્ઠાને તિટ્ઠન્તિ નિસીદન્તિ. અથેકદિવસં સિરિગુત્તો ગરહદિન્નં આહ – ‘‘કિં તે નિગણ્ઠેહિ, તે ઉપસઙ્કમિત્વા કિં લભિસ્સસિ, મમ સત્થારં ઉપસઙ્કમિતું વા અય્યાનં દાનં દાતું વા કિં તે ન વટ્ટતી’’તિ? સોપિ એતમેવ પચ્ચાસીસતિ, તેનસ્સ કણ્ડુવનટ્ઠાને નખેન વિલેખિતં વિય અહોસિ. સો, ‘‘સિરિગુત્ત, તવ સત્થા કિં જાનાતી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અમ્ભો, મા એવં વદ, સત્થુ મે અજાનિતબ્બં નામ નત્થિ, અતીતાદિભેદં સબ્બં જાનાતિ, સોળસહાકારેહિ સત્તાનં ચિત્તં પરિચ્છિન્દતી’’તિ. ‘‘અહં એવં ન જાનામિ, કસ્મા મય્હં એત્તકં કાલં ન કથેસિ, તેન હિ ત્વં ગચ્છ, તવ સત્થારં સ્વાતનાય નિમન્તેહિ, ભોજેસ્સામિ, પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં મમ ભિક્ખં ગણ્હિતું વદેહી’’તિ.

સિરિગુત્તો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એવમાહ – ‘‘ભન્તે, મમ સહાયકો ગરહદિન્નો તુમ્હે નિમન્તાપેતિ, પઞ્ચહિ કિર ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં સ્વે તસ્સ ભિક્ખં ગણ્હથ, પુરિમદિવસે ખો પન તસ્સ કુલૂપકાનં મયા ઇદં નામ કતં, મયા કતસ્સ પટિકરણમ્પિ ન જાનામિ, તુમ્હાકં સુદ્ધચિત્તેન ભિક્ખં દાતુકામતમ્પિ ન જાનામિ, આવજ્જેત્વા યુત્તં ચે, અધિવાસેથ. નો ચે, મા અધિવાસયિત્થા’’તિ. સત્થા ‘‘કિં નુ ખો સો અમ્હાકં કાતુ કામો’’તિ આવજ્જેત્વા અદ્દસ ‘‘દ્વિન્નં ગેહાનં અન્તરે મહન્તં આવાટં ખણાપેત્વા અસીતિસકટમત્તાનિ ખદિરદારૂનિ આહરાપેત્વા પૂરાપેત્વા અગ્ગિં દત્વા અમ્હે અઙ્ગારઆવાટે પાતેત્વા નિગ્ગણ્હિતુકામો’’તિ. પુન આવજ્જેસિ – ‘‘કિં નુ ખો તત્થ ગતપચ્ચયા અત્થો અત્થિ, નત્થી’’તિ. તતો ઇદં અદ્દસ – ‘‘અહં અઙ્ગારઆવાટે પાદં પસારેસ્સામિ, તં પટિચ્છાદેત્વા ઠપિતકિલઞ્જં અન્તરધાયિસ્સતિ, અઙ્ગારકાસું ભિન્દિત્વા ચક્કમત્તં મહાપદુમં ઉટ્ઠહિસ્સતિ, અથાહં પદુમકણ્ણિકા અક્કમન્તો આસને નિસીદિસ્સામિ, પઞ્ચસતા ભિક્ખૂપિ તથેવ ગન્ત્વા નિસીદિસ્સન્તિ, મહાજનો સન્નિપતિસ્સતિ, અહં તસ્મિં સમાગમે દ્વીહિ ગાથાહિ અનુમોદનં કરિસ્સામિ, અનુમોદનપરિયોસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો ભવિસ્સતિ, સિરિગુત્તો ચ ગરહદિન્નો ચ સોતાપન્ના ભવિસ્સન્તિ, અત્તનો ચ ધનરાસિં સાસને વિકિરિસ્સન્તિ, ઇમં કુલપુત્તં નિસ્સાય મયા ગન્તું વટ્ટતી’’તિ ભિક્ખં અધિવાસેસિ.

સિરિગુત્તો ગન્ત્વા સત્થુ અધિવાસનં ગરહદિન્નસ્સ આરોચેત્વા ‘‘લોકજેટ્ઠસ્સ સક્કારં કરોહી’’તિ આહ. ગરહદિન્નો ‘‘ઇદાનિસ્સ કત્તબ્બયુત્તકં જાનિસ્સામી’’તિ દ્વિન્નં ગેહાનં અન્તરે મહન્તં આવાટં ખણાપેત્વા અસીતિસકટમત્તાનિ ખદિરદારૂનિ આહરાપેત્વા પૂરાપેત્વા અગ્ગિં દત્વા ખદિરઙ્ગારરાસીનં યોજાપેત્વા સબ્બરત્તિં ધમાપેત્વા ખદિરઙ્ગારરાસિં કારાપેત્વા આવાટમત્થકે રુક્ખપદરાનિ ઠપાપેત્વા કિલઞ્જેન પટિચ્છાદેત્વા ગોમયેન લિમ્પાપેત્વા એકેન પસ્સેન દુબ્બલદણ્ડકે અત્થરિત્વા ગમનમગ્ગં કારેસિ, ‘‘એવં અક્કન્તઅક્કન્તકાલે દણ્ડકેસુ ભગ્ગેસુ પરિવટ્ટેત્વા અઙ્ગારકાસુયં પતિસ્સન્તી’’તિ મઞ્ઞમાનો ગેહપચ્છાભાગે સિરિગુત્તેન ઠપિતનિયામેનેવ ચાટિયો ઠપાપેસિ, આસનાનિપિ તથેવ પઞ્ઞાપેસિ. સિરિગુત્તો પાતોવ તસ્સ ગેહં ગન્ત્વા ‘‘કતો તે, સમ્મ, સક્કારો’’તિ આહ. ‘‘આમ, સમ્મા’’તિ. ‘‘કહં પન સો’’તિ? ‘‘એહિ, પસ્સામા’’તિ સબ્બં સિરિગુત્તેન દસ્સિતનયેનેવ દસ્સેસિ. સિરિગુત્તો ‘‘સાધુ, સમ્મા’’તિ આહ. મહાજનો સન્નિપતિ. મિચ્છાદિટ્ઠિકેન હિ નિમન્તિતે મહન્તો સન્નિપાતો અહોસિ. મિચ્છાદિટ્ઠિકાપિ ‘‘સમણસ્સ ગોતમસ્સ વિપ્પકારં પસ્સિસ્સામા’’તિ સન્નિપતન્તિ, સમ્માદિટ્ઠિકાપિ ‘‘અજ્જ સત્થા મહાધમ્મદેસનં દેસેસ્સતિ, બુદ્ધવિસયં બુદ્ધલીલં ઉપધારેસ્સામા’’તિ સન્નિપતન્તિ.

પુનદિવસે સત્થા પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં ગરહદિન્નસ્સ ગેહદ્વારં અગમાસિ. સો ગેહા નિક્ખમિત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા પુરતો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ઠિતો ચિન્તેસિ – ‘‘ભન્તે, ‘તુમ્હે કિર અતીતાદિભેદં સબ્બં જાનાથ, સત્તાનં સોળસહાકારેહિ ચિત્તં પરિચ્છિન્દથા’તિ એવં તુમ્હાકં ઉપટ્ઠાકેન મય્હં કથિતં. સચે જાનાથ, મય્હં ગેહં મા પવિસિત્થ. પવિટ્ઠાનઞ્હિ વો નેવ યાગુ અત્થિ, ન ભત્તાદીનિ, સબ્બે ખો પન તુમ્હે અઙ્ગારકાસુયં પાતેત્વા નિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ. એવં ચિન્તેત્વા સત્થુ પત્તં ગહેત્વા ‘‘ઇતો એથ ભગવા’’તિ વત્વા, ‘‘ભન્તે, અમ્હાકં ગેહં આગતાનં વત્તં ઞત્વા આગન્તું વટ્ટતી’’તિ આહ. ‘‘કિં કાતું વટ્ટતિ, આવુસો’’તિ? ‘‘એકેકસ્સ પવિસિત્વા પુરતો ગન્ત્વા નિસિન્નકાલે પચ્છા અઞ્ઞેન આગન્તું વટ્ટતી’’તિ. એવં કિરસ્સ અહોસિ – ‘‘પુરતો ગચ્છન્તં અઙ્ગારકાસુયં પતિતં દિસ્વા અવસેસા ન આગચ્છિસ્સન્તિ, એકેકમેવ પાતેત્વા નિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ. સત્થા ‘‘સાધૂ’’તિ વત્વા એકકોવ પાયાસિ. ગરહદિન્નો અઙ્ગારકાસું પત્વા અપસક્કિત્વા ઠિતો ‘‘પુરતો યાથ, ભન્તે’’તિ આહ. અથ સત્થા અઙ્ગારકાસુમત્થકે પાદં પસારેસિ, કિલઞ્જં અન્તરધાયિ, અઙ્ગારકાસું ભિન્દિત્વા ચક્કમત્તાનિ પદુમાનિ ઉટ્ઠહિંસુ. સત્થા પદુમકણ્ણિકા અક્કમન્તો ગન્ત્વા પઞ્ઞત્તે બુદ્ધાસને નિસીદિ, ભિક્ખૂપિ તથેવ ગન્ત્વા નિસીદિંસુ. ગરહદિન્નસ્સ કાયતો ડાહો ઉટ્ઠહિ.

સો વેગેન ગન્ત્વા સિરિગુત્તં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘સામિ, મે તાણં હોહી’’તિ આહ. ‘‘કિં એત’’ન્તિ? ‘‘પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં ગેહે યાગુ વા ભત્તાદીનિ વા નત્થિ, કિં નુ ખો કરોમી’’તિ? ‘‘કિં પન તયા કત’’ન્તિ આહ. અહં દ્વિન્નં ગેહાનં અન્તરે મહન્તં આવાટં અઙ્ગારસ્સ પૂરં કારેસિં – ‘‘તત્થ પાતેત્વા નિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ. ‘‘અથ નં ભિન્દિત્વા મહાપદુમાનિ ઉટ્ઠહિંસુ. સબ્બે પદુમકણ્ણિકા અક્કમિત્વા ગન્ત્વા પઞ્ઞત્તાસનેસુ નિસિન્ના, ઇદાનિ કિં કરોમિ, સામી’’તિ? નનુ ત્વં ઇદાનેવ મય્હં ‘‘‘એત્તિકા ચાટિયો, એત્તિકા યાગુ, એત્તકાનિ સત્તાદીની’તિ દસ્સેસી’’તિ. ‘‘મુસા તં, સામિ, તુચ્છાવ ચાટિયો’’તિ. હોતુ, ‘‘ગચ્છ, તાસુ ચાટીસુ યાગુઆદીનિ ઓલોકેહી’’તિ. તં ખણઞ્ઞેવ તેન યાસુ ચાટીસુ ‘‘યાગૂ’’તિ વુત્તં, તા યાગુયા પૂરયિંસુ, યાસુ ‘‘ભત્તાદીની’’તિ વુત્તં, તા ભત્તાદીનં પરિપુણ્ણાવ અહેસું. તં સમ્પત્તિં દિસ્વાવ ગરહદિન્નસ્સ સરીરં પીતિપામોજ્જેન પરિપૂરિતં, ચિત્તં પસન્નં. સો સક્કચ્ચં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિવિસિત્વા કતભત્તકિચ્ચસ્સ સત્થુનો અનુમોદનં કારેતુકામો પત્તં ગણ્હિ. સત્થા અનુમોદનં કરોન્તો ‘‘ઇમે સત્તા પઞ્ઞાચક્ખુનો અભાવેનેવ મમ સાવકાનં બુદ્ધસાસનસ્સ ગુણં ન જાનન્તિ. પઞ્ઞાચક્ખુવિરહિતા હિ અન્ધા નામ, પઞ્ઞવન્તો સચક્ખુકા નામા’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૫૮. ‘‘યથા સઙ્કારધાનસ્મિં, ઉજ્ઝિતસ્મિં મહાપથે;

પદુમં તત્થ જાયેથ, સુચિગન્ધં મનોરમં.

૫૯. ‘‘એવં સઙ્કારભૂતેસુ, અન્ધભૂતે પુથુજ્જને;

અતિરોચતિ પઞ્ઞાય, સમ્માસમ્બુદ્ધસાવકો’’તિ.

તત્થ સઙ્કારધાનસ્મિન્તિ સઙ્કારઠાનસ્મિં, કચવરરાસિમ્હીતિ અત્થો. ઉજ્ઝિતસ્મિં મહાપથેતિ મહામગ્ગે છડ્ડિતસ્મિં. સુચિગન્ધન્તિ સુરભિગન્ધં. મનો એત્થ રમતીતિ મનોરમં. સઙ્કારભૂતેસૂતિ સઙ્કારમિવ ભૂતેસુ. પુથુજ્જનેતિ પુથૂનં કિલેસાનં જનનતો એવંલદ્ધનામે લોકિયમહાજને. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા નામ મહાપથે છડ્ડિતે સઙ્કારરાસિમ્હિ અસુચિજેગુચ્છિયપટિકૂલેપિ સુચિગન્ધં પદુમં જાયેથ, તં રાજરાજમહામત્તાદીનં મનોરમં પિયં મનાપં ઉપરિમત્થકે પતિટ્ઠાનારહમેવ ભવેય્ય, એવમેવ સઙ્કારભૂતેસુપિ પુથુજ્જનેસુ જાતો નિપ્પઞ્ઞસ્સ મહાજનસ્સ અચક્ખુકસ્સ અન્તરે નિબ્બત્તોપિ અત્તનો પઞ્ઞાબલેન કામેસુ આદીનવં, નેક્ખમ્મે ચ આનિસંસં દિસ્વા નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતો પબ્બજ્જામત્તેનપિ, કતો ઉત્તરિં સીલસમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનાનિ આરાધેત્વાપિ અતિરોચતિ. સમ્માસમ્બુદ્ધસાવકો હિ ખીણાસવો ભિક્ખુ અન્ધભૂતે પુથુજ્જને અતિક્કમિત્વા રોચતિ વિરોચતિ સોભતીતિ.

દેસનાવસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. ગરહદિન્નો ચ સિરિગુત્તો ચ સોતાપત્તિફલં પાપુણિંસુ. તે સબ્બં અત્તનો ધનં બુદ્ધસાસને વિપ્પકિરિંસુ. સત્થા ઉટ્ઠાયાસના વિહારમગમાસિ. ભિક્ખૂ સાયન્હસમયે ધમ્મસભાયં કથં સમુટ્ઠાપેસું – ‘‘અહો અચ્છરિયા બુદ્ધગુણા નામ, તથારૂપં નામ ખદિરઙ્ગારરાસિં ભિન્દિત્વા પદુમાનિ ઉટ્ઠહિંસૂ’’તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે – ‘‘અનચ્છરિયં, ભિક્ખવે, યં મમ એતરહિ બુદ્ધભૂતસ્સ અઙ્ગારરાસિમ્હા પદુમાનિ ઉટ્ઠિતાનિ, અપરિપક્કે ઞાણે વત્તમાનસ્સ બોધિસત્તભૂતસ્સપિ મે ઉટ્ઠહિંસૂ’’તિ વત્વા, ‘‘કદા, ભન્તે, આચિક્ખથ નો’’તિ યાચિતો અતીતં આહરિત્વા –

‘‘કામં પતામિ નિરયં, ઉદ્ધંપાદો અવંસિરો;

નાનરિયં કરિસ્સામિ, હન્દ પિણ્ડં પટિગ્ગહા’’તિ. (જા. ૧.૧.૪૦) –

ઇદં ખદિરઙ્ગારજાતકં વિત્થારેત્વા કથેસીતિ.

ગરહદિન્નવત્થુ દ્વાદસમં.

પુપ્ફવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચતુત્થો વગ્ગો.