૧૧. ગોધિકત્થેરપરિનિબ્બાનવત્થુ

તેસં સમ્પન્નસીલાનન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા રાજગહં ઉપનિસ્સાય વેળુવને વિહરન્તો ગોધિકત્થેરસ્સ પરિનિબ્બાનં આરબ્ભ કથેસિ.

સો હિ આયસ્મા ઇસિગિલિપસ્સે કાળસિલાયં વિહરન્તો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો સામાયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિત્વા એકસ્સ અનુસ્સાયિકસ્સ રોગસ્સ વસેન તતો પરિહાયિ. સો દુતિયમ્પિ તતિયમ્પિ છક્ખત્તું ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા પરિહીનો, સત્તમે વારે ઉપ્પાદેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અહં છક્ખત્તું ઝાના પરિહીનો, પરિહીનજ્ઝાનસ્સ ખો પન અનિયતા ગતિ, ઇદાનેવ સત્થં આહરિસ્સામી’’તિ કેસોરોપનસત્થકં ગહેત્વા ગલનાળિં છિન્દિતું પઞ્ચકે નિપજ્જિ. મારો તસ્સ ચિત્તં ઞત્વા ‘‘અયં ભિક્ખુ સત્થં આહરિતુકામો, સત્થં આહરન્તા ખો પન જીવિતે નિરપેક્ખા હોન્તિ, તે વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા અરહત્તમ્પિ પાપુણન્તિ, સચાહં એતં વારેસ્સામિ, ન મે વચનં કરિસ્સતિ, સત્થારં વારાપેસ્સામી’’તિ અઞ્ઞાતકવેસેન સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ –

‘‘મહાવીર મહાપઞ્ઞ, ઇદ્ધિયા યસસા જલં;

સબ્બવેરભયાતીત, પાદે વન્દામિ ચક્ખુમ.

‘‘સાવકો તે મહાવીર, મરણં મરણાભિભૂ;

આકઙ્ખતિ ચેતયતિ, તં નિસેધ જુતિન્ધર.

‘‘કથઞ્હિ ભગવા તુય્હં, સાવકો સાસને રતો;

અપ્પત્તમાનસો સેક્ખો, કાલં કયિરા જને સુતા’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૫૯);

તસ્મિં ખણે થેરેન સત્થં આહરિતં હોતિ. સત્થા ‘‘મારો અય’’ન્તિ વિદિત્વા ઇમં ગાથમાહ –

‘‘એવઞ્હિ ધીરા કુબ્બન્તિ, નાવકઙ્ખન્તિ જીવિતં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, ગોધિકો પરિનિબ્બુતો’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૫૯);

અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં થેરસ્સ સત્થં આહરિત્વા નિપન્નટ્ઠાનં અગમાસિ. તસ્મિં ખણે મારો પાપિમા ‘‘કત્થ નુ ખો ઇમસ્સ પટિસન્ધિવિઞ્ઞાણં પતિટ્ઠિત’’ન્તિ ધૂમરાસિ વિય તિમિરપુઞ્જો વિય ચ હુત્વા સબ્બદિસાસુ થેરસ્સ વિઞ્ઞાણં સમન્વેસતિ. ભગવા તં ધૂમતિમિરભાવં ભિક્ખૂનં દસ્સેત્વા ‘‘એસો ખો, ભિક્ખવે, મારો પાપિમા ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણં સમન્વેસતિ ‘કત્થ ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણં પતિટ્ઠિત’ન્તિ. અપતિટ્ઠિતેન ચ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણેન ગોધિકો કુલપુત્તો પરિનિબ્બુતો’’તિ આહ. મારોપિ તસ્સ વિઞ્ઞાણટ્ઠાનં દટ્ઠું અસક્કોન્તો કુમારકવણ્ણો હુત્વા બેલુવપણ્ડુવીણં આદાય સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિ –

‘‘ઉદ્ધં અધો ચ તિરિયં, દિસા અનુદિસા સ્વહં;

અન્વેસં નાધિગચ્છામિ, ગોધિકો સો કુહિં ગતો’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૫૯);

અથ નં સત્થા આહ –

‘‘યો ધીરો ધિતિસમ્પન્નો, ઝાયી ઝાનરતો સદા;

અહોરત્તં અનુયુઞ્જં, જીવિતં અનિકામયં.

‘‘જેત્વાન મચ્ચુનો સેનં, અનાગન્ત્વા પુનબ્ભવં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, ગોધિકો પરિનિબ્બુતો’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૫૯);

એવં વુત્તે મારો પાપિમા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘તસ્સ સોકપરેતસ્સ, વીણા કચ્છા અભસ્સથ;

તતો સો દુમ્મનો યક્ખો, તત્થેવન્તરધાયથા’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૫૯);

સત્થાપિ ‘‘કિં તે, પાપિમ, ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ નિબ્બત્તટ્ઠાનેન? તસ્સ હિ નિબ્બત્તટ્ઠાનં તુમ્હાદિસાનં સતમ્પિ સહસ્સમ્પિ દટ્ઠું ન સક્કોતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૫૭. ‘‘તેસં સમ્પન્નસીલાનં, અપ્પમાદવિહારિનં;

સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તાનં, મારો મગ્ગં ન વિન્દતી’’તિ.

તત્થ તેસન્તિ યથા અપ્પતિટ્ઠિતેન વિઞ્ઞાણેન ગોધિકો કુલપુત્તો પરિનિબ્બુતો, યે ચ એવં પરિનિબ્બાયન્તિ, તેસં સમ્પન્નસીલાનન્તિ પરિપુણ્ણસીલાનં. અપ્પમાદવિહારિનન્તિ સતિઅવિપ્પવાસસઙ્ખાતેન અપ્પમાદેન વિહરન્તાનં. સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તાનન્તિ હેતુના ઞાયેન કારણેન જાનિત્વા ‘‘તદઙ્ગવિમુત્તિયા, વિક્ખમ્ભનવિમુત્તિયા, સમુચ્છેદવિમુત્તિયા, પટિપ્પસ્સદ્ધિવિમુત્તિયા, નિસ્સરણવિમુત્તિયા’’તિ ઇમાહિ પઞ્ચહિ વિમુત્તીહિ વિમુત્તાનં. મારો મગ્ગં ન વિન્દતીતિ એવરૂપાનં મહાખીણાસવાનં સબ્બથામેન મગ્ગન્તોપિ મારો ગતમગ્ગં ન વિન્દતિ ન લભતિ ન પસ્સતીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પત્તા. દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા જાતાતિ.

ગોધિકત્થેરપરિનિબ્બાનવત્થુ એકાદસમં.