૧. પથવિકથાપસુતપઞ્ચસતભિક્ખુવત્થુ

કો ઇમં પથવિં વિચેસ્સતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો પથવિકથાપસુતે પઞ્ચસતે ભિક્ખૂ આરબ્ભ કથેસિ.

તે કિર ભગવતા સદ્ધિં જનપદચારિકં ચરિત્વા જેતવનં આગન્ત્વા સાયન્હસમયે ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્ના અત્તના ગતગતટ્ઠાનેસુ ‘‘અસુકગામતો અસુકગામગમનટ્ઠાને સમં વિસમં કદ્દમબહુલં સક્ખરબહુલં કાળમત્તિકં તમ્બમત્તિક’’ન્તિ પથવિકથં કથેસું. સત્થા આગન્ત્વા, ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘ભન્તે, અમ્હેહિ વિચરિતટ્ઠાને પથવિકથાયા’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, એસા બાહિરપથવી નામ, તુમ્હેહિ અજ્ઝુત્તિકપથવિયં પરિકમ્મં કાતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ –

૪૪. ‘‘કો ઇમં પથવિં વિચેસ્સતિ,

યમલોકઞ્ચ ઇમં સદેવકં;

કો ધમ્મપદં સુદેસિતં,

કુસલો પુપ્ફમિવ પચેસ્સતિ.

૪૫. ‘‘સેખો પથવિં વિચેસ્સતિ,

યમલોકઞ્ચ ઇમં સદેવકં;

સેખો ધમ્મપદં સુદેસિતં,

કુસલો પુપ્ફમિવ પચેસ્સતી’’તિ.

તત્થ કો ઇમન્તિ કો ઇમં અત્તભાવસઙ્ખાતં પથવિં. વિચેસ્સતીતિ અત્તનો ઞાણેન વિચિનિસ્સતિ વિજાનિસ્સતિ, પટિવિજ્ઝિસ્સતિ, સચ્છિકરિસ્સતીતિ અત્થો. યમલોકઞ્ચાતિ ચતુબ્બિધં અપાયલોકઞ્ચ. ઇમં સદેવકન્તિ ઇમં મનુસ્સલોકઞ્ચ દેવલોકેન સદ્ધિં કો વિચેસ્સતિ વિચિનિસ્સતિ વિજાનિસ્સતિ પટિવિજ્ઝિસ્સતિ સચ્છિકરિસ્સતીતિ પુચ્છિ. કોધમ્મપદં સુદેસિતન્તિ યથાસભાવતો કથિતત્તા સુદેસિતં સત્તતિંસબોધિપક્ખિયધમ્મસઙ્ખાતં ધમ્મપદં કુસલો માલાકારો પુપ્ફં વિચિનન્તો વિય કો પચેસ્સતિ વિચિનિસ્સતિ વિજાનિસ્સતિ ઉપપરિક્ખિસ્સતિ પટિવિજ્ઝિસ્સતિ, સચ્છિકરિસ્સતીતિ અત્થો. સેખોતિ અધિસીલસિક્ખા, અધિચિત્તસિક્ખા, અધિપઞ્ઞાસિક્ખાતિ ઇમા તિસ્સો સિક્ખા સિક્ખનતો સોતાપત્તિમગ્ગટ્ઠં આદિં કત્વા યાવ અરહત્તમગ્ગટ્ઠા સત્તવિધો સેખો ઇમં અત્તભાવસઙ્ખાતં પથવિં અરહત્તમગ્ગેન તતો છન્દરાગં અપકડ્ઢન્તો વિચેસ્સતિ વિચિનિસ્સતિ વિજાનિસ્સતિ પટિવિજ્ઝિસ્સતિ સચ્છિકરિસ્સતિ. યમલોકઞ્ચાતિ તં યથાવુત્તપકારં યમલોકઞ્ચ ઇમં મનુસ્સલોકઞ્ચ સહ દેવેહિ સદેવકં સ્વેવ વિચેસ્સતિ વિચિનિસ્સતિ વિજાનિસ્સતિ પટિવિજ્ઝિસ્સતિ સચ્છિકરિસ્સતિ. સેખોતિ સ્વેવ સત્તવિધો સેખો, યથા નામ કુસલો માલાકારો પુપ્ફારામં પવિસિત્વા તરુણમકુળાનિ ચ પાણકવિદ્ધાનિ ચ મિલાતાનિ ચ ગણ્ઠિકજાતાનિ ચ પુપ્ફાનિ વજ્જેત્વા સોભનાનિ સુજાતસુજાતાનેવ પુપ્ફાનિ વિચિનાતિ, એવમેવ ઇમં સુકથિતં સુનિદ્દિટ્ઠં બોધિપક્ખિયધમ્મપદમ્પિ પઞ્ઞાય પચેસ્સતિ વિચિનિસ્સતિ ઉપપરિક્ખિસ્સતિ પટિવિજ્ઝિસ્સતિ સચ્છિકરિસ્સતીતિ સત્થા સયમેવ પઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ.

દેસનાવસાને પઞ્ચસતાપિ ભિક્ખૂ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિંસુ. સમ્પત્તપરિસાયપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

પથવિકથાપસુતપઞ્ચસતભિક્ખુવત્થુ પઠમં.