૭. પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરવત્થુ

અચિરં વતયં કાયોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

એકો કિર સાવત્થિવાસી કુલપુત્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા સાસને ઉરં દત્વા પબ્બજિતો, સો લદ્ધૂપસમ્પદો તિસ્સત્થેરો નામ અહોસિ. ગચ્છન્તે ગચ્છન્તે કાલે તસ્સ સરીરે રોગો ઉદપાદિ. સાસપમત્તિયો પિળકા ઉટ્ઠહિંસુ. તા અનુપુબ્બેન મુગ્ગમત્તા કલાયમત્તા કોલટ્ઠિમત્તા આમલકમત્તા બેળુવસલાટુમત્તા બેળુવમત્તા હુત્વા પભિજ્જિંસુ, સકલસરીરં છિદ્દાવછિદ્દં અહોસિ. પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરોત્વેવસ્સ નામં ઉદપાદિ. અથસ્સ અપરભાગે અટ્ઠીનિ ભિજ્જિંસુ. સો અપ્પટિજગ્ગિયો અહોસિ. નિવાસનપારુપનં પુબ્બલોહિતમક્ખિતં જાલપૂવસદિસં અહોસિ. સદ્ધિવિહારિકાદયો પટિજગ્ગિતું અસક્કોન્તા છડ્ડયિંસુ. સો અનાથો હુત્વા નિપજ્જિ.

બુદ્ધાનઞ્ચ નામ દ્વે વારે લોકવોલોકનં અવિજહિતં હોતિ. પચ્ચૂસકાલે લોકં વોલોકેન્તા ચક્કવાળમુખવટ્ટિતો પટ્ઠાય ગન્ધકુટિઅભિમુખં ઞાણં કત્વા ઓલોકેન્તિ, સાયં ઓલોકેન્તા ગન્ધકુટિતો પટ્ઠાય બાહિરાભિમુખં ઞાણં કત્વા ઓલોકેન્તિ. તસ્મિં પન સમયે ભગવતો ઞાણજાલસ્સ અન્તો પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરો પઞ્ઞાયિ. સત્થા તસ્સ ભિક્ખુનો અરહત્તસ્સ ઉપનિસ્સયં દિસ્વા, ‘‘અયં સદ્ધિવિહારિકાદીહિ છડ્ડિતો, ઇદાનિસ્સ મં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પટિસરણં નત્થી’’તિ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમિત્વા વિહારચારિકં ચરમાનો વિય અગ્ગિસાલં ગન્ત્વા ઉક્ખલિં ધોવિત્વા ઉદકં દત્વા ઉદ્ધનં આરોપેત્વા ઉદકસ્સ તત્તભાવં આગમયમાનો અગ્ગિસાલાયમેવ અટ્ઠાસિ. તત્તભાવં જાનિત્વા ગન્ત્વા તસ્સ ભિક્ખુનો નિપન્નમઞ્ચકોટિયં ગણ્હિ, તદા ભિક્ખૂ ‘‘અપેથ, ભન્તે, મયં ગણ્હિસ્સામા’’તિ મઞ્ચકં ગહેત્વા અગ્ગિસાલં આનયિંસુ. સત્થા અમ્બણં આહરાપેત્વા ઉણ્હોદકં આસિઞ્ચિત્વા તેહિ ભિક્ખૂહિ તસ્સ પારુપનં ગાહાપેત્વા ઉણ્હોદકે મદ્દાપેત્વા મન્દાતપે વિસ્સજ્જાપેસિ. અથસ્સ સન્તિકે ઠત્વા સરીરં ઉણ્હોદકેન તેમેત્વા ઘંસિત્વા ન્હાપેસિ, તસ્સ નહાનપરિયોસાને પારુપનં સુક્ખિ. અથ નં તં નિવાસાપેત્વા નિવત્થકાસાવં ઉદકે મદ્દાપેત્વા આતપે વિસ્સજ્જાપેસિ. અથસ્સ ગત્તે ઉદકે છિન્નમત્તે તમ્પિ સુક્ખિ. સો એકં કાસાવં નિવાસેત્વા એકં પારુપિત્વા સલ્લહુકસરીરો એકગ્ગચિત્તો મઞ્ચકે નિપજ્જિ. સત્થા તસ્સ ઉસ્સીસકે ઠત્વા, ‘‘ભિક્ખુ અયં તવ કાયો અપેતવિઞ્ઞાણો નિરુપકારો હુત્વા કલિઙ્ગરં વિય પથવિયં સેસ્સતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૪૧. ‘‘અચિરં વતયં કાયો, પથવિં અધિસેસ્સતિ;

છુદ્ધો અપેતવિઞ્ઞાણો, નિરત્થંવ કલિઙ્ગર’’ન્તિ.

તત્થ અચિરં વતાતિ ભિક્ખુ ન ચિરસ્સેવ અયં કાયો પથવિં અધિસેસ્સતિ, ઇમિસ્સા પકતિસયનેન સયિતાય પથવિયા ઉપરિ સયિસ્સતિ. છુદ્ધોતિ અપવિદ્ધો, અપગતવિઞ્ઞાણતાય તુચ્છો હુત્વા સેસ્સતીતિ દસ્સેતિ. યથા કિં? નિરત્થંવ કલિઙ્ગરં નિરુપકારં નિરત્થકં કટ્ઠખણ્ડં વિય. દબ્બસમ્ભારત્થિકા હિ મનુસ્સા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા ઉજુકં ઉજુકસણ્ઠાનેન વઙ્કં વઙ્કસણ્ઠાનેન છિન્દિત્વા દબ્બસમ્ભારં ગણ્હન્તિ, અવસેસં પન સુસિરઞ્ચ પૂતિકઞ્ચ અસારકઞ્ચ ગણ્ઠિજાતઞ્ચ છિન્દિત્વા તત્થેવ છડ્ડેન્તિ. અઞ્ઞે દબ્બસમ્ભારત્થિકા આગન્ત્વા તં ગહેતારો નામ નત્થિ, ઓલોકેત્વા અત્તનો ઉપકારકમેવ ગણ્હન્તિ, ઇતરં પથવીગતમેવ હોતિ. તં પન તેન તેન ઉપાયેન મઞ્ચપટિપાદકં વા પાદકથલિકં વા ફલકપીઠં વા કાતું સક્કાપિ ભવેય્ય. ઇમસ્મિં પન અત્તભાવે દ્વત્તિંસાય કોટ્ઠાસેસુ એકકોટ્ઠાસોપિ મઞ્ચપટિપાદકાદિવસેન અઞ્ઞેન વા ઉપકારમુખેન ગય્હૂપગો નામ નત્થિ, કેવલં નિરત્થંવ કલિઙ્ગરં અયં કાયો અપગતવિઞ્ઞાણો કતિપાહેનેવ પથવિયં સેસ્સતીતિ.

દેસનાવસાને પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરો સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ, અઞ્ઞેપિ બહૂ સોતાપન્નાદયો અહેસું. થેરોપિ અરહત્તં પત્વાવ પરિનિબ્બાયિ. સત્થા તસ્સ સરીરકિચ્ચં કારાપેત્વા ધાતુયો ગહેત્વા ચેતિયં કારાપેસિ. ભિક્ખૂ સત્થારં પુચ્છિંસુ – ‘‘ભન્તે, પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરો કુહિં નિબ્બત્તો’’તિ. ‘‘પરિનિબ્બુતો, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘ભન્તે, એવરૂપસ્સ પન અરહત્તૂપનિસ્સયસમ્પન્નસ્સ ભિક્ખુનો કિં કારણા ગત્તં પુતિકં જાતં, કિં કારણા અટ્ઠીનિ ભિન્નાનિ, કિમસ્સ કારણં અરહત્તસ્સ ઉપનિસ્સયભાવં પત્ત’’ન્તિ? ‘‘ભિક્ખવે, સબ્બમેતં એતસ્સ અત્તના કતકમ્મેનેવ નિબ્બત્ત’’ન્તિ. ‘‘કિં પન તેન, ભન્તે, કત’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથા’’તિ અતીતં આહરિ –

અયં કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે સાકુણિકો હુત્વા બહૂ સકુણે વધિત્વા ઇસ્સરજનં ઉપટ્ઠહિ. તેસં દિન્નાવસેસે વિક્કિણાતિ, ‘‘વિક્કિતાવસેસા મારેત્વા ઠપિતા પૂતિકા ભવિસ્સન્તી’’તિ યથા ઉપ્પતિતું ન સક્કોન્તિ, તથા તેસં જઙ્ઘટ્ઠીનિ ચ પક્ખટ્ઠીનિ ચ ભિન્દિત્વા રાસિં કત્વા ઠપેતિ, તે પુનદિવસે વિક્કિણાતિ. અતિબહૂનં પન લદ્ધકાલે અત્તનોપિ અત્થાય પચાપેતિ. તસ્સેકદિવસં રસભોજને પક્કે એકો ખીણાસવો પિણ્ડાય ચરન્તો ગેહદ્વારે અટ્ઠાસિ. સો થેરં દિસ્વા ચિત્તં પસાદેત્વા, ‘‘મયા બહૂ પાણા મારેત્વા ખાદિતા, અય્યો ચ મે ગેહદ્વારે ઠિતો, અન્તોગેહે ચ રસભોજનં સંવિજ્જતિ, પિણ્ડપાતમસ્સ દસ્સામી’’તિ તસ્સ પત્તં આદાય પૂરેત્વા રસપિણ્ડપાતં દત્વા થેરં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, તુમ્હેહિ દિટ્ઠધમ્મસ્સ મત્થકં પાપુણેય્ય’’ન્તિ આહ. થેરો ‘‘એવં હોતૂ’’તિ અનુમોદનં અકાસિ. ‘‘ભિક્ખવે, તદા કતકમ્મવસેનેતં તિસ્સસ્સ નિપ્ફન્નં, સકુણાનં અટ્ઠિભેદનનિસ્સન્દેન તિસ્સસ્સ ગત્તઞ્ચ પૂતિકં જાતં, અટ્ઠીનિ ચ ભિન્નાનિ, ખીણાસવસ્સ રસપિણ્ડપાતદાનનિસ્સન્દેન અરહત્તં પત્તો’’તિ.

પૂતિગત્તતિસ્સત્થેરવત્થુ સત્તમં.