૯. વટ્ટપોતકચરિયાવણ્ણના

૭૨. નવમે મગધે વટ્ટપોતકોતિઆદીસુ અયં સઙ્ખેપત્થો – મગધરટ્ઠે અઞ્ઞતરસ્મિં અરઞ્ઞપ્પદેસે વટ્ટકયોનિયં નિબ્બત્તિત્વા અણ્ડકોસં પદાલેત્વા અચિરનિક્ખન્તતાય તરુણો મંસપેસિભૂતો, તતો એવ અજાતપક્ખો વટ્ટકચ્છાપકો યદા અહં કુલાવકેયેવ હોમિ.

૭૩. મુખતુણ્ડકેનાહરિત્વાતિ મય્હં માતા અત્તનો મુખતુણ્ડકેન કાલેન કાલં ગોચરં આહરિત્વા મં પોસેતિ. તસ્સા ફસ્સેન જીવામીતિ પરિસેદનત્થઞ્ચેવ પરિભાવનત્થઞ્ચ સમ્મદેવ કાલેન કાલં મમં અધિસયનવસેન ફુસન્તિયા તસ્સા મમ માતુયા સરીરસમ્ફસ્સેન જીવામિ વિહરામિ અત્તભાવં પવત્તેમિ. નત્થિ મે કાયિકં બલન્તિ મય્હં પન અતિતરુણતાય કાયસન્નિસ્સિતં બલં નત્થિ.

૭૪. સંવચ્છરેતિ સંવચ્છરે સંવચ્છરે. ગિમ્હસમયેતિ ગિમ્હકાલે. સુક્ખરુક્ખસાખાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં સઙ્ઘટ્ટનસમુપ્પન્નેન અગ્ગિના તસ્મિં પદેસે દવડાહો પદિપ્પતિ પજ્જલતિ, સો તથા પદીપિતો. ઉપગચ્છતિ અમ્હાકન્તિ મય્હં માતાપિતૂનઞ્ચાતિ અમ્હાકં વસનટ્ઠાનપ્પદેસં અત્તનો પતિટ્ઠાનસ્સ અસુદ્ધસ્સાપિ સુદ્ધભાવકરણેન પાવનતો પાવકોતિ ચ ગતમગ્ગે ઇન્ધનસ્સ ભસ્મભાવાવહનતો કણ્હવત્તનીતિ ચ લદ્ધનામો અગ્ગિ વનરુક્ખગચ્છે દહન્તો કાલેન કાલં ઉપગચ્છતિ.

૭૫. એવં ઉપગમનતો તદાપિ સદ્દાયન્તોતિ ‘‘ધમધમ’’ઇતિ એવં સદ્દં કરોન્તો, અનુરવદસ્સનઞ્હેતં દાવગ્ગિનો. મહાસિખીતિ પબ્બતકૂટસદિસાનં ઇન્ધનાનં વસેન મહતિયો સિખા એતસ્સાતિ મહાસિખી. અનુપુબ્બેન અનુક્કમેન તં અરઞ્ઞપ્પદેસં ઝાપેન્તો દહન્તો અગ્ગિ મમ સમીપટ્ઠાનં ઉપાગમિ.

૭૬. અગ્ગિવેગભયાતિ વેગેન આગચ્છતો અગ્ગિનો ભયેન ભીતા. તસિતાતિ ચિત્તુત્રાસસમુટ્ઠિતેન કાયસ્સ છમ્ભિતત્તેન ચ ઉત્રાસા. માતાપિતાતિ માતાપિતરો. અત્તાનં પરિમોચયુન્તિ અગ્ગિના અનુપદ્દુતટ્ઠાનગમનેન અત્તનો સોત્થિભાવમકંસુ. મહાસત્તો હિ તદા મહાગેણ્ડુકપ્પમાણો મહાસરીરો અહોસિ. તં માતાપિતરો કેનચિ ઉપાયેન ગહેત્વા ગન્તું અસક્કુણન્તા અત્તસિનેહેન ચ અભિભુય્યમાના પુત્તસિનેહં છડ્ડેત્વા પલાયિંસુ.

૭૭. પાદે પક્ખે પજહામીતિ અત્તનો ઉભો પાદે ઉભો પક્ખે ચ ભૂમિયં આકાસે ચ ગમનસજ્જે કરોન્તો પસારેમિ ઇરિયામિ વાયમામિ. ‘‘પટીહામી’’તિપિ પાઠો, વેહાસગમનયોગ્ગે કાતું ઈહામીતિ અત્થો. ‘‘પતીહામી’’તિપિ પઠન્તિ. તસ્સત્થો – પાદે પક્ખે ચ પતિ વિસું ઈહામિ, ગમનત્થં વાયમામિ, તં પન વાયામકરણત્થમેવ. કસ્મા? યસ્મા નત્થિ મે કાયિકં બલં. સોહં અગતિકો તત્થાતિ સો અહં એવંભૂતો પાદપક્ખવેકલ્લેન ગમનવિરહિતો માતાપિતૂનં અપગમનેન વા અપ્પટિસરણો, તત્થ દાવગ્ગિઉપદ્દુતે વને, તસ્મિં વા કુલાવકે ઠિતોવ એવં ઇદાનિ વત્તબ્બાકારેન તદા ચિન્તેસિં. દુતિયઞ્ચેત્થ અહન્તિ નિપાતમત્તં દટ્ઠબ્બં.

૭૮. ઇદાનિ તદા અત્તનો ચિન્તિતાકારં દસ્સેતું ‘‘યેસાહ’’ન્તિઆદિમાહ;

તત્થ યેસાહં ઉપધાવેય્યં, ભીતો તસિતવેધિતોતિ મરણભયેન ભીતો તતો એવ ચિત્તુત્રાસેન તસિતો સરીરકમ્પનેન વેધિતો યેસમહં પક્ખન્તરં એતરહિ દાવગ્ગિઉપદ્દુતો જલદુગ્ગં વિય મઞ્ઞમાનો પવિસિતું ઉપધાવેય્યં તે મમ માતાપિતરો મં એકકં એવ ઓહાય જહિત્વા પક્કન્તા. કથં મે અજ્જ કાતવેતિ કથં નુ ખો મયા અજ્જ કાતબ્બં, પટિપજ્જિતબ્બન્તિ અત્થો.

એવં મહાસત્તો ઇતિકત્તબ્બતાસમ્મૂળ્હો હુત્વા ઠિતો પુન ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમસ્મિં લોકે સીલગુણો નામ અત્થિ, સચ્ચગુણો નામ અત્થિ, અતીતે પારમિયો પૂરેત્વા બોધિતલે નિસીદિત્વા અભિસમ્બુદ્ધા સીલસમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્ના સચ્ચાનુદયકારુઞ્ઞખન્તિસમન્નાગતા સબ્બસત્તેસુ સમપ્પવત્તમેત્તાભાવના સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધા નામ અત્થિ, તેહિ ચ પટિવિદ્ધો એકન્તનિય્યાનગુણો ધમ્મો અત્થિ, મયિ ચાપિ એકં સચ્ચં અત્થિ. સંવિજ્જમાનો એકો સભાવધમ્મો પઞ્ઞાયતિ, તસ્મા અતીતબુદ્ધે ચેવ તેહિ પટિવિદ્ધગુણે ચ આવજ્જેત્વા મયિ વિજ્જમાનં સચ્ચં સભાવધમ્મં ગહેત્વા સચ્ચકિરિયં કત્વા અગ્ગિં પટિક્કમાપેત્વા અજ્જ મયા અત્તનો ચેવ ઇધ વાસીનં સેસપાણીનઞ્ચ સોત્થિભાવં કાતું વટ્ટતી’’તિ. એવં પન ચિન્તેત્વા મહાસત્તો અત્તનો આનુભાવે ઠત્વા યથાચિન્તિતં પટિપજ્જિ. તેન વુત્તં –

૭૯. ‘‘અત્થિ લોકે સીલગુણો, સચ્ચં સોચેય્યનુદ્દયા;

તેન સચ્ચેન કાહામિ, સચ્ચકિરિયમુત્તમં.

૮૦. ‘‘આવજ્જેત્વા ધમ્મબલં, સરિત્વા પુબ્બકે જિને;

સચ્ચબલમવસ્સાય, સચ્ચકિરિયમકાસહ’’ન્તિ.

૮૧. તત્થ મહાસત્તો અતીતે પરિનિબ્બુતાનં બુદ્ધાનં ગુણે આવજ્જેત્વા અત્તનિ વિજ્જમાનં સચ્ચસભાવં આરબ્ભ યં ગાથં વત્વા તદા સચ્ચકિરિયમકાસિ, તં દસ્સેતું ‘‘સન્તિ પક્ખા’’તિઆદિ વુત્તં.

તત્થ સન્તિ પક્ખા અપતનાતિ મય્હં પક્ખા નામ અત્થિ ઉપલબ્ભન્તિ, નો ચ ખો સક્કા એતેહિ ઉપ્પતિતું આકાસેન ગન્તુન્તિ અપતના. સન્તિ પાદા અવઞ્ચનાતિ પાદાપિ મે અત્થિ, તેહિ પન વઞ્ચિતું પદવારગમનેન ગન્તું ન સક્કાતિ અવઞ્ચના. માતાપિતા ચ નિક્ખન્તાતિ યે મં અઞ્ઞત્થ નેય્યું, તેપિ મરણભયેન મમ માતાપિતરો નિક્ખન્તા. જાતવેદાતિ અગ્ગિં આલપતિ. સો હિ જાતોવ વેદિયતિ, ધૂમજાલુટ્ઠાનેન પઞ્ઞાયતિ, તસ્મા ‘‘જાતવેદો’’તિ વુચ્ચતિ. પટિક્કમાતિ પટિગચ્છ નિવત્તાતિ જાતવેદં આણાપેતિ.

ઇતિ મહાસત્તો ‘‘સચે મય્હં પક્ખાનં અત્થિભાવો, તે ચ પસારેત્વા આકાસે અપતનભાવો, પાદાનં અત્થિભાવો, તે ચ ઉક્ખિપિત્વા અવઞ્ચનભાવો, માતાપિતૂનં મં કુલાવકેયેવ છડ્ડેત્વા પલાતભાવો ચ સચ્ચસભાવભૂતો એવ, જાતવેદ, એતેન સચ્ચેન ત્વં ઇતો પટિક્કમા’’તિ કુલાવકે નિપન્નોવ સચ્ચકિરિયં અકાસિ. તસ્સ સહ સચ્ચકિરિયાય સોળસકરીસમત્તે ઠાને જાતવેદો પટિક્કમિ. પટિક્કમન્તો ચ ન ઝાયમાનોવ અરઞ્ઞં ગતો, ઉદકે પન ઓપિલાપિતઉક્કા વિય તત્થેવ નિબ્બાયિ. તેન વુત્તં –

૮૨. ‘‘સહ સચ્ચે કતે મય્હં, મહાપજ્જલિતો સિખી;

વજ્જેસિ સોળસકરીસાનિ, ઉદકં પત્વા યથા સિખી’’તિ.

સા પનેસા બોધિસત્તસ્સ વટ્ટકયોનિયં તસ્મિં સમયે બુદ્ધગુણાનં આવજ્જનપુબ્બિકા સચ્ચકિરિયા અનઞ્ઞસાધારણાતિ આહ ‘‘સચ્ચેન મે સમો નત્થિ, એસા મે સચ્ચપારમી’’તિ. તેનેવ હિ તસ્સ ઠાનસ્સ સકલેપિ ઇમસ્મિં કપ્પે અગ્ગિના અનભિભવનીયત્તા તં કપ્પટ્ઠિયપાટિહારિયં નામ જાતં.

એવં મહાસત્તો સચ્ચકિરિયવસેન અત્તનો તત્થ વાસીનં સત્તાનઞ્ચ સોત્થિં કત્વા જીવિતપરિયોસાને યથાકમ્મં ગતો.

તદા માતાપિતરો એતરહિ માતાપિતરો અહેસું, વટ્ટકરાજા પન લોકનાથો.

તસ્સ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ સેસપારમિયોપિ યથારહં નિદ્ધારેતબ્બા. તથા દાવગ્ગિમ્હિ તથા ભેરવાકારેન અવત્થરિત્વા આગચ્છન્તે તસ્મિં વયે એકકો હુત્વાપિ સારદં અનાપજ્જિત્વા સચ્ચાદિધમ્મગુણે બુદ્ધગુણે ચ અનુસ્સરિત્વા અત્તનો એવ આનુભાવં નિસ્સાય સચ્ચકિરિયાય તત્થ વાસીનમ્પિ સત્તાનં સોત્થિભાવાપાદનાદયો આનુભાવા વિભાવેતબ્બા.

વટ્ટપોતકચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.