૩. અયોઘરચરિયાવણ્ણના

૨૪. તતિયે અયોઘરમ્હિ સંવડ્ઢોતિ અમનુસ્સઉપદ્દવપરિવજ્જનત્થં ચતુરસ્સસાલવસેન કતે મહતિ સબ્બઅયોમયે ગેહે સંવડ્ઢો. નામેનાસિ અયોઘરોતિ અયોઘરે જાતસંવડ્ઢભાવેનેવ ‘‘અયોઘરકુમારો’’તિ નામેન પાકટો અહોસિ.

૨૫-૬. તદા હિ કાસિરઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા પુરિમત્તભાવે સપત્તિ ‘‘તવ જાતં જાતં પજં ખાદેય્ય’’ન્તિ પત્થનં પટ્ઠપેત્વા યક્ખિનિયોનિયં નિબ્બત્તા ઓકાસં લભિત્વા તસ્સા વિજાતકાલે દ્વે વારે પુત્તે ખાદિ. તતિયવારે પન બોધિસત્તો તસ્સા કુચ્છિયં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. રાજા ‘‘દેવિયા જાતં જાતં પજં એકા યક્ખિની ખાદતિ, કિં નુ ખો કાતબ્બ’’ન્તિ મનુસ્સેહિ સમ્મન્તેત્વા ‘‘અમનુસ્સા નામ અયોઘરસ્સ ભાયન્તિ, અયોઘરં કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તે કમ્મારે આણાપેત્વા થમ્ભે આદિં કત્વા અયોમયેહેવ સબ્બગેહસમ્ભારેહિ ચતુરસ્સસાલં મહન્તં અયોઘરં નિટ્ઠાપેત્વા પરિપક્કગબ્ભં દેવિં તત્થ વાસેસિ. સા તત્થ ધઞ્ઞપુઞ્ઞલક્ખણં પુત્તં વિજાયિ. ‘‘અયોઘરકુમારો’’ત્વેવસ્સ નામં કરિંસુ. તં ધાતીનં દત્વા મહન્તં આરક્ખં સંવિદહિત્વા રાજા દેવિં અન્તેપુરં આનેસિ. યક્ખિનીપિ ઉદકવારં ગન્ત્વા વેસ્સવણસ્સ ઉદકં વહન્તી જીવિતક્ખયં પત્તા.

મહાસત્તો અયોઘરેયેવ વડ્ઢિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો, તત્થેવ સબ્બસિપ્પાનિ ઉગ્ગણ્હિ. રાજા પુત્તં સોળસવસ્સુદ્દેસિકં વિદિત્વા ‘‘રજ્જમસ્સ દસ્સામી’’તિ અમચ્ચે આણાપેસિ – ‘‘પુત્તં મે આનેથા’’તિ. તે ‘‘સાધુ, દેવા’’તિ નગરં અલઙ્કારાપેત્વા સબ્બાલઙ્કારવિભૂસિતં મઙ્ગલવારણં આદાય તત્થ ગન્ત્વા કુમારં અલઙ્કરિત્વા હત્થિક્ખન્ધે નિસીદાપેત્વા નગરં પદક્ખિણં કારેત્વા રઞ્ઞો દસ્સેસું. મહાસત્તો રાજાનં વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. રાજા તસ્સ સરીરસોભં ઓલોકેત્વા બલવસિનેહેન તં આલિઙ્ગિત્વા ‘‘અજ્જેવ મે પુત્તં અભિસિઞ્ચથા’’તિ અમચ્ચે આણાપેસિ. મહાસત્તો પિતરં વન્દિત્વા ‘‘ન મય્હં રજ્જેન અત્થો, અહં પબ્બજિસ્સામિ, પબ્બજ્જં મે અનુજાનાથા’’તિ આહ. તેન વુત્તં ‘‘દુક્ખેન જીવિતો લદ્ધો’’તિઆદિ.

તત્થ દુક્ખેનાતિ, તાત, તવ ભાતિકા દ્વે એકાય યક્ખિનિયા ખાદિતા, તુય્હં પન તતો અમનુસ્સભયતો નિવારણત્થં કતેન દુક્ખેન મહતા આયાસેન જીવિતો લદ્ધો. સંપીળે પતિપોસિતોતિ નાનાવિધાય અમનુસ્સરક્ખાય સમ્બાધે અયોઘરે વિજાયનકાલતો પટ્ઠાય યાવ સોળસવસ્સુપ્પત્તિયા સમ્બાધે સંવડ્ઢિતોતિ અત્થો. અજ્જેવ, પુત્ત, પટિપજ્જ, કેવલં વસુધં ઇમન્તિ કઞ્ચનમાલાલઙ્કતસ્સ સેતચ્છત્તસ્સ હેટ્ઠા રતનરાસિમ્હિ ઠપેત્વા તીહિ સઙ્ખેહિ અભિસિઞ્ચિયમાનો ઇમં કુલસન્તકં કેવલં સકલં સમુદ્દપરિયન્તં તતોયેવ સહ રટ્ઠેહીતિ સરટ્ઠકં સહ નિગમેહિ મહાગામેહીતિ સનિગમં અપરિમિતેન પરિવારજનેન સદ્ધિં સજનં ઇમં વસુધં મહાપથવિં અજ્જેવ, પુત્ત, પટિપજ્જ, રજ્જં કારેહીતિ અત્થો. વન્દિત્વા ખત્તિયં. અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વાન, ઇદં વચનમબ્રવિન્તિ ખત્તિયં કાસિરાજાનં મમ પિતરં વન્દિત્વા તસ્સ અઞ્જલિં પણામેત્વા ઇદં વચનં અભાસિં.

૨૭. યે કેચિ મહિયા સત્તાતિ ઇમિસ્સા મહાપથવિયા યે કેચિ સત્તા નામ. હીનમુક્કટ્ઠમજ્ઝિમાતિ લામકા ચેવ ઉત્તમા ચ, ઉભિન્નં વેમજ્ઝે ભવત્તા મજ્ઝિમા ચ. સકે ગેહેતિ સબ્બે તે સકે ગેહે. સકઞાતિભીતિ સકેહિ ઞાતીહિ સમ્મોદમાના વિસ્સટ્ઠા અનુક્કણ્ઠિતા યથાવિભવં વડ્ઢન્તિ.

૨૮. ઇદં લોકે ઉત્તરિયન્તિ ઇદં પન ઇમસ્મિં લોકે અસદિસં, મય્હં એવ આવેણિકં. કિં પન તં સંપીળે મમ પોસનન્તિ સમ્બાધે મમ સંવડ્ઢનં. તથા હિ અયોઘરમ્હિ સંવડ્ઢો, અપ્પભે ચન્દસૂરિયેતિ ચન્દસૂરિયાનં પભારહિતે અયોઘરે સંવડ્ઢોમ્હીતિ સંવડ્ઢો અમ્હિ.

૨૯. પૂતિકુણપસમ્પુણ્ણાતિ પૂતિગન્ધનાનપ્પકારકુણપસમ્પુણ્ણા ગૂથનિરયસદિસા. માતુ કુચ્છિતો જીવિતસંસયે વત્તમાને કથં મુચ્ચિત્વા નિક્ખમિત્વા. તતો ઘોરતરેતિ તતોપિ ગબ્ભવાસતો દારુણતરે, અવિસ્સટ્ઠવાસેન દુક્ખે. પક્ખિત્તયોઘરેતિ પક્ખિત્તો અયોઘરે, બન્ધનાગારે ઠપિતો વિય અહોસિન્તિ દસ્સેતિ.

૩૦. યદિહન્તિ એત્થ યદીતિ નિપાતમત્તં. તાદિસન્તિ યાદિસં પુબ્બે વુત્તં, તાદિસં પરમદારુણં દુક્ખં પત્વા અહં રજ્જેસુ યદિ રજ્જામિ યદિ રમિસ્સામિ, એવં સન્તે પાપાનં લામકાનં નિહીનપુરિસાનં ઉત્તમો નિહીનતમો સિયં.

૩૧. ઉક્કણ્ઠિતોમ્હિ કાયેનાતિ અપરિમુત્તગબ્ભવાસાદિના પૂતિકાયેન ઉક્કણ્ઠિતો નિબ્બિન્નો અમ્હિ. રજ્જેનમ્હિ અનત્થિકોતિ રજ્જેનપિ અનત્થિકો અમ્હિ. યક્ખિનિયા હત્થતો મુત્તોપિ હિ નાહં અજરામરો, કિં મે રજ્જેન, રજ્જઞ્હિ નામ સબ્બેસં અનત્થાનં સન્નિપાતટ્ઠાનં, તત્થ ઠિતકાલતો પટ્ઠાય દુન્નિક્ખમં હોતિ, તસ્મા તં અનુપગન્ત્વા નિબ્બુતિં પરિયેસિસ્સં, યત્થ મં મચ્ચુ ન મદ્દિયેતિ યત્થ ઠિતં મં મહાસેનો મચ્ચુરાજા ન મદ્દિયે ન ઓત્થરેય્ય ન અભિભવેય્ય, તં નિબ્બુતિં અમતમહાનિબ્બાનં પરિયેસિસ્સામીતિ.

૩૨. એવાહં ચિન્તયિત્વાનાતિ એવં ઇમિના વુત્તપ્પકારેન નાનપ્પકારં સંસારે આદીનવં પચ્ચવેક્ખણેન નિબ્બાને આનિસંસદસ્સનેન ચ યોનિસો ચિન્તેત્વા. વિરવન્તે મહાજનેતિ મયા વિપ્પયોગદુક્ખાસહનેન વિરવન્તે પરિદેવન્તે માતાપિતુપ્પમુખે મહન્તે જને. નાગોવ બન્ધનં છેત્વાતિ યથા નામ મહાબલો હત્થિનાગો દુબ્બલતરં રજ્જુબન્ધનં સુખેનેવ છિન્દતિ, એવમેવ ઞાતિસઙ્ગાદિભેદસ્સ તસ્મિં જને તણ્હાબન્ધનસ્સ છિન્દનેન બન્ધનં છેત્વા કાનનસઙ્ખાતં મહાવનં પબ્બજ્જૂપગમનવસેન પાવિસિં. ઓસાનગાથા વુત્તત્થા એવ.

તત્થ ચ મહાસત્તો અત્તનો પબ્બજ્જાધિપ્પાયં જાનિત્વા ‘‘તાત, કિંકારણા પબ્બજસી’’તિ રઞ્ઞા વુત્તો ‘‘દેવ, અહં માતુકુચ્છિમ્હિ દસ માસે ગૂથનિરયે વિય વસિત્વા માતુ કુચ્છિતો નિક્ખન્તો યક્ખિનિયા ભયેન સોળસવસ્સાનિ બન્ધનાગારે વસન્તો બહિ ઓલોકેતુમ્પિ ન લભિં, ઉસ્સદનિરયે પક્ખિત્તો વિય અહોસિં, યક્ખિનિતો મુત્તોપિ અજરામરો ન હોમિ, મચ્ચુ નામેસ ન સક્કા કેનચિ જિનિતું, ભવે ઉક્કણ્ઠિતોમ્હિ, યાવ મે બ્યાધિજરામરણાનિ નાગચ્છન્તિ, તાવદેવ પબ્બજિત્વા ધમ્મં ચરિસ્સામિ, અલં મે રજ્જેન, અનુજાનાહિ મં, દેવ, પબ્બજિતુ’’ન્તિ વત્વા –

‘‘યમેકરત્તિં પઠમં, ગબ્ભે વસતિ માણવો;

અબ્ભુટ્ઠિતોવ સો યાતિ, સ ગચ્છં ન નિવત્તતી’’તિ. (જા. ૧.૧૫.૩૬૩) –

આદિના ચતુવીસતિયા ગાથાહિ પિતુ ધમ્મં દેસેત્વા ‘‘મહારાજ, તુમ્હાકં રજ્જં તુમ્હાકમેવ હોતુ, ન મય્હં ઇમિના અત્થો, તુમ્હેહિ સદ્ધિં કથેન્તેયેવ બ્યાધિજરામરણાનિ આગચ્છેય્યું, તિટ્ઠથ તુમ્હે’’તિ વત્વા અયદામં છિન્દિત્વા મત્તહત્થી વિય, કઞ્ચનપઞ્જરં ભિન્દિત્વા સીહપોતકો વિય, કામે પહાય માતાપિતરો વન્દિત્વા નિક્ખમિ. અથસ્સ પિતા ‘‘અયં નામ કુમારો પબ્બજિતુકામો, કિમઙ્ગં પનાહં, મમાપિ રજ્જેન અત્થો નત્થી’’તિ રજ્જં પહાય તેન સદ્ધિં એવ નિક્ખમિ. તસ્મિં નિક્ખમન્તે દેવીપિ અમચ્ચાપિ બ્રાહ્મણગહપતિકાદયોપીતિ સકલનગરવાસિનો ભોગે છડ્ડેત્વા નિક્ખમિંસુ. સમાગમો મહા અહોસિ, પરિસા દ્વાદસયોજનિકા જાતા, તે આદાય મહાસત્તો હિમવન્તં પાવિસિ.

સક્કો દેવરાજા તસ્સ નિક્ખન્તભાવં ઞત્વા વિસ્સકમ્મં પેસેત્વા દ્વાદસયોજનાયામં સત્તયોજનવિત્થારં અસ્સમપદં કારેસિ, સબ્બે ચ પબ્બજિતપરિક્ખારે પટિયાદાપેસિ. ઇધ મહાસત્તસ્સ પબ્બજ્જા ચ ઓવાદદાનઞ્ચ બ્રહ્મલોકપરાયનતા ચ પરિસાય સમ્મા પટિપત્તિ ચ સબ્બા મહાગોવિન્દચરિયાયં (ચરિયા. ૧.૩૭ આદયો) વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બા.

તદા માતાપિતરો મહારાજકુલાનિ અહેસું, પરિસા બુદ્ધપરિસા, અયોઘરપણ્ડિતો લોકનાથો.

તસ્સ સેસપારમિનિદ્ધારણા આનુભાવવિભાવના ચ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બાતિ.

અયોઘરચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.