૧૪. એકરાજચરિયાવણ્ણના

૧૧૪. ચુદ્દસમે એકરાજાતિ વિસ્સુતોતિ એકરાજાતિ ઇમિના અન્વત્થનામેન જમ્બુદીપતલે પાકટો.

મહાસત્તો હિ તદા બારાણસિરઞ્ઞો પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. વયપ્પત્તો સબ્બસિપ્પનિપ્ફત્તિં પત્તો હુત્વા પિતુ અચ્ચયેન રજ્જં કારેન્તો કુસલસીલાચારસદ્ધાસુતાદિઅનઞ્ઞસાધારણગુણવિસેસયોગેન પારમિપરિભાવનેન ચ જમ્બુદીપતલે અદુતિયત્તા પધાનભાવેન ચ ‘‘એકરાજા’’તિ પકાસનામો અહોસિ. પરમં સીલં અધિટ્ઠાયાતિ સુપરિસુદ્ધકાયિકવાચસિકસંવરસઙ્ખાતઞ્ચેવ સુપરિસુદ્ધમનોસમાચારસઙ્ખાતઞ્ચ પરમં ઉત્તમં દસકુસલકમ્મપથસીલં સમાદાનવસેન ચ અવીતિક્કમનવસેન ચ અધિટ્ઠહિત્વા અનુટ્ઠહિત્વા. પસાસામિ મહામહિન્તિ તિયોજનસતિકે કાસિરટ્ઠે મહતિં મહિં અનુસાસામિ રજ્જં કારેમિ.

૧૧૫. દસકુસલકમ્મપથેતિ પાણાતિપાતાવેરમણિ યાવ સમ્માદિટ્ઠીતિ એતસ્મિં દસવિધે કુસલકમ્મપથે, એતે વા અનવસેસતો સમાદાય વત્તામિ. ચતૂહિ સઙ્ગહવત્થૂહીતિ દાનં પિયવચનં અત્થચરિયા સમાનત્તતાતિ ઇમેહિ ચતૂહિ સઙ્ગહવત્થૂહિ સઙ્ગણ્હનકારણેહિ યદા એકરાજાતિ વિસ્સુતો હોમિ, તદા યથારહં મહાજનં સઙ્ગણ્હામીતિ સમ્બન્ધો.

૧૧૬. એવન્તિ દસકુસલકમ્મપથસીલપરિપૂરણં ચતૂહિ સઙ્ગહવત્થૂહિ મહાજનસઙ્ગણ્હનન્તિ યથાવુત્તેન ઇમિના આકારેન અપ્પમત્તસ્સ. ઇધલોકે પરત્થ ચાતિ ઇમસ્મિં લોકે યં અપ્પમજ્જનં, તત્થ દિટ્ઠધમ્મિકે અત્થે, પરલોકે યં અપ્પમજ્જનં તત્થ સમ્પરાયિકે અત્થે અપ્પમત્તસ્સ મે સતોતિ અત્થો. દબ્બસેનોતિ એવંનામકો કોસલરાજા. ઉપગન્ત્વાતિ ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નય્હિત્વા અબ્ભુય્યાનવસેન મમ રજ્જં ઉપગન્ત્વા. અચ્છિન્દન્તો પુરં મમાતિ મમ બારાણસિનગરં બલક્કારેન ગણ્હન્તો.

તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – મહાસત્તો હિ તદા નગરસ્સ ચતૂસુ દ્વારેસુ ચતસ્સો મજ્ઝે એકં નિવેસનદ્વારે એકન્તિ છ દાનસાલાયો કારેત્વા કપણદ્ધિકાદીનં દાનં દેતિ, સીલં રક્ખતિ, ઉપોસથકમ્મં કરોતિ, ખન્તિમેત્તાનુદ્દયસમ્પન્નો અઙ્કે નિસિન્નં પુત્તં પરિતોસયમાનો વિય સબ્બસત્તે પરિતોસયમાનો ધમ્મેન રજ્જં કારેતિ. તસ્સેકો અમચ્ચો અન્તેપુરં પદુસ્સિત્વા અપરભાગે પાકટોવ જાતો. અમચ્ચા રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા પરિગ્ગણ્હન્તો તં અત્તના પચ્ચક્ખતો ઞત્વા તં અમચ્ચં પક્કોસાપેત્વા ‘‘અન્ધબાલ, અયુત્તં તે કતં, ન ત્વં મમ વિજિતે વસિતું અરહસિ, અત્તનો ધનઞ્ચ પુત્તદારઞ્ચ ગહેત્વા અઞ્ઞત્થ યાહી’’તિ રટ્ઠા પબ્બાજેસિ.

સો કોસલજનપદં ગન્ત્વા દબ્બસેનં નામ કોસલરાજાનં ઉપટ્ઠહન્તો અનુક્કમેન તસ્સ વિસ્સાસિકો હુત્વા એકદિવસં તં રાજાનં આહ – ‘‘દેવ, બારાણસિરજ્જં નિમ્મક્ખિકમધુપટલસદિસં, અતિમુદુકો રાજા, સુખેનેવ તં રજ્જં ગણ્હિતું સક્કોસી’’તિ. દબ્બસેનો બારાણસિરઞ્ઞો મહાનુભાવતાય તસ્સ વચનં અસદ્દહન્તો મનુસ્સે પેસેત્વા કાસિરટ્ઠે ગામઘાતાદીનિ કારેત્વા તેસં ચોરાનં બોધિસત્તેન ધનં દત્વા વિસ્સજ્જિતભાવં સુત્વા ‘‘અતિવિય ધમ્મિકો રાજા’’તિ ઞત્વા ‘‘બારાણસિરજ્જં ગણ્હિસ્સામી’’તિ બલવાહનં આદાય નિય્યાસિ. અથ બારાણસિરઞ્ઞો મહાયોધા ‘‘કોસલરાજા આગચ્છતી’’તિ સુત્વા ‘‘અમ્હાકં રજ્જસીમં અનોક્કમન્તમેવ નં પોથેત્વા ગણ્હામા’’તિ અત્તનો રઞ્ઞો વદિંસુ.

બોધિસત્તો ‘‘તાતા, મં નિસ્સાય અઞ્ઞેસં કિલમનકિચ્ચં નત્થિ, રજ્જત્થિકા રજ્જં ગણ્હન્તુ, મા ગમિત્થા’’તિ નિવારેસિ. કોસલરાજા જનપદમજ્ઝં પાવિસિ. મહાયોધા પુનપિ રઞ્ઞો તથેવ વદિંસુ. રાજા પુરિમનયેનેવ નિવારેસિ. દબ્બસેનો બહિનગરે ઠત્વા ‘‘રજ્જં વા દેતુ યુદ્ધં વા’’તિ એકરાજસ્સ સાસનં પેસેસિ. એકરાજા ‘‘નત્થિ મયા યુદ્ધં, રજ્જં ગણ્હાતૂ’’તિ પટિસાસનં પેસેસિ. પુનપિ મહાયોધા ‘‘દેવ, ન મયં કોસલરઞ્ઞો નગરં પવિસિતું દેમ, બહિનગરેયેવ નં પોથેત્વા ગણ્હામા’’તિ આહંસુ. રાજા પુરિમનયેનેવ નિવારેત્વા નગરદ્વારાનિ અવાપુરાપેત્વા મહાતલે પલ્લઙ્કમજ્ઝે નિસીદિ. દબ્બસેનો મહન્તેન બલવાહનેન નગરં પવિસિત્વા એકમ્પિ પટિસત્તું અપસ્સન્તો સબ્બરજ્જં હત્થગતં કત્વા રાજનિવેસનં ગન્ત્વા મહાતલં આરુય્હ નિરપરાધં બોધિસત્તં ગણ્હાપેત્વા આવાટે નિખણાપેસિ. તેન વુત્તં –

‘‘દબ્બસેનો ઉપગન્ત્વા, અચ્છિન્દન્તો પુરં મમ.

૧૧૭. ‘‘રાજૂપજીવે નિગમે, સબલટ્ઠે સરટ્ઠકે;

સબ્બં હત્થગતં કત્વા, કાસુયા નિખણી મમ’’ન્તિ.

તત્થ રાજૂપજીવેતિ અમચ્ચપારિસજ્જબ્રાહ્મણગહપતિઆદિકે રાજાનં ઉપનિસ્સાય જીવન્તે. નિગમેતિ નેગમે. સબલટ્ઠેતિ સેનાપરિયાપન્નતાય બલે તિટ્ઠન્તીતિ બલટ્ઠા, હત્થારોહાદયો, બલટ્ઠેહિ સહાતિ સબલટ્ઠે. સરટ્ઠકેતિ સજનપદે, રાજૂપજીવે નિગમે ચ અઞ્ઞઞ્ચ સબ્બં હત્થગતં કત્વા. કાસુયા નિખણી મમન્તિ સબલવાહનં સકલં મમ રજ્જં ગહેત્વા મમ્પિ ગલપ્પમાણે આવાટે નિખણાપેસિ. જાતકેપિ –

‘‘અનુત્તરે કામગુણે સમિદ્ધે, ભુત્વાન પુબ્બે વસિ એકરાજા;

સો દાનિ દુગ્ગે નરકમ્હિ ખિત્તો, નપ્પજ્જહે વણ્ણબલં પુરાણ’’ન્તિ. (જા. ૧.૪.૯) –

આવાટે ખિત્તભાવો આગતો. જાતકટ્ઠકથાયં (જા. અટ્ઠ. ૩.૪.૯) પન ‘‘સિક્કાય પક્ખિપાપેત્વા ઉત્તરુમ્મારે હેટ્ઠાસીસકં ઓલમ્બેસી’’તિ વુત્તં.

મહાસત્તો ચોરરાજાનં આરબ્ભ મેત્તં ભાવેત્વા કસિણપરિકમ્મં કત્વા ઝાનાભિઞ્ઞાયો નિબ્બત્તેત્વા કાસુતો ઉગ્ગન્ત્વા આકાસે પલ્લઙ્કેન નિસીદિ. તેન વુત્તં –

૧૧૮. ‘‘અમચ્ચમણ્ડલં રજ્જં, ફીતં અન્તેપુરં મમ;

અચ્છિન્દિત્વાન ગહિતં, પિયપુત્તંવ પસ્સહ’’ન્તિ.

તત્થ અમચ્ચમણ્ડલન્તિ તસ્મિં તસ્મિં રાજકિચ્ચે રઞ્ઞા અમા સહ વત્તન્તીતિ અમચ્ચા, સદ્ધિં વા તેસં મણ્ડલં સમૂહં. ફીતન્તિ બલવાહનેન નગરજનપદાદીહિ સમિદ્ધં રજ્જં. ઇત્થાગારદાસિદાસપરિજનેહિ ચેવ વત્થાભરણાદિઉપભોગૂપકરણેહિ ચ સમિદ્ધં મમ અન્તેપુરઞ્ચ અચ્છિન્દિત્વા ગહિતકં ગણ્હન્તં અમિત્તરાજાનં યાય અત્તનો પિયપુત્તંવ પસ્સિં અહં, તાય એવંભૂતાય મેત્તાય મે સમો સકલલોકે નત્થિ, તસ્મા એવંભૂતા એસા મે મેત્તાપારમી પરમત્થપારમિભાવં પત્તાતિ અધિપ્પાયો.

એવં પન મહાસત્તે તં ચોરરાજાનં આરબ્ભ મેત્તં ફરિત્વા આકાસે પલ્લઙ્કેન નિસિન્ને તસ્સ સરીરે દાહો ઉપ્પજ્જિ. સો ‘‘ડય્હામિ ડય્હામી’’તિ ભૂમિયં અપરાપરં પરિવત્તતિ. ‘‘કિમેત’’ન્તિ વુત્તે, મહારાજ, તુમ્હે નિરપરાધં ધમ્મિકરાજાનં આવાટે નિખણાપયિત્થાતિ. ‘‘તેન હિ વેગેન ગન્ત્વા તં ઉદ્ધરથા’’તિ આહ. પુરિસા ગન્ત્વા તં રાજાનં આકાસે પલ્લઙ્કેન નિસિન્નં દિસ્વા આગન્ત્વા દબ્બસેનસ્સ આરોચેસું. સો વેગેન ગન્ત્વા વન્દિત્વા ખમાપેત્વા ‘‘તુમ્હાકં રજ્જં તુમ્હેવ કારેથ, અહં વો ચોરે પટિબાહેસ્સામી’’તિ વત્વા તસ્સ દુટ્ઠામચ્ચસ્સ રાજાણં કારેત્વા પક્કામિ. બોધિસત્તોપિ રજ્જં અમચ્ચાનં નિય્યાતેત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા મહાજનં સીલાદિગુણેસુ પતિટ્ઠાપેત્વા આયુપરિયોસાને બ્રહ્મલોકપરાયનો અહોસિ.

તદા દબ્બસેનો આનન્દત્થેરો અહોસિ, એકરાજા લોકનાથો.

તસ્સ દિવસે દિવસે છસુ દાનસાલાસુ છસતસહસ્સવિસ્સજ્જનેન પચ્ચત્થિકરઞ્ઞો સકલરજ્જપરિચ્ચાગેન ચ દાનપારમી, નિચ્ચસીલઉપોસથકમ્મવસેન પબ્બજિતસ્સ અનવસેસસીલસંવરવસેન ચ સીલપારમી, પબ્બજ્જાવસેન ઝાનાધિગમવસેન ચ નેક્ખમ્મપારમી, સત્તાનં હિતાહિતવિચારણવસેન દાનસીલાદિસંવિદહનવસેન ચ પઞ્ઞાપારમી, દાનાદિપુઞ્ઞસમ્ભારસ્સ અબ્ભુસ્સહનવસેન કામવિતક્કાદિવિનોદનવસેન ચ વીરિયપારમી, દુટ્ઠામચ્ચસ્સ દબ્બસેનરઞ્ઞો ચ અપરાધસહનવસેન ખન્તિપારમી, યથાપટિઞ્ઞં દાનાદિના અવિસંવાદનવસેન ચ સચ્ચપારમી, દાનાદીનં અચલસમાદાનાધિટ્ઠાનવસેન અધિટ્ઠાનપારમી, પચ્ચત્થિકેપિ એકન્તેન હિતૂપસંહારવસેન મેત્તાઝાનનિબ્બત્તનેન ચ મેત્તાપારમી, દુટ્ઠામચ્ચેન દબ્બસેનેન ચ કતાપરાધે હિતેસીહિ અત્તનો અમચ્ચાદીહિ નિબ્બત્તિતે ઉપકારે ચ અજ્ઝુપેક્ખણેન રજ્જસુખપ્પત્તકાલે પચ્ચત્થિકરઞ્ઞા નરકે ખિત્તકાલે સમાનચિત્તતાય ચ ઉપેક્ખાપારમી વેદિતબ્બા. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘પનુજ્જ દુક્ખેન સુખં જનિન્દ, સુખેન વા દુક્ખમસય્હસાહિ;

ઉભયત્થ સન્તો અભિનિબ્બુતત્તા, સુખે ચ દુક્ખે ચ ભવન્તિ તુલ્યા’’તિ. (જા. ૧.૪.૧૨);

યસ્મા પનેત્થ મેત્તાપારમી અતિસયવતી, તસ્મા તદત્થદીપનત્થં સા એવ પાળિ આરુળ્હા. તથા ઇધ મહાસત્તસ્સ સબ્બસત્તેસુ ઓરસપુત્તે વિય સમાનુકમ્પતાદયો ગુણવિસેસા નિદ્ધારેતબ્બાતિ.

એકરાજચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મેત્તાપારમી નિટ્ઠિતા.