૧. યુધઞ્જયચરિયાવણ્ણના

૧. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમે અમિતયસોતિ અપરિમિતપરિવારવિભવો. રાજપુત્તો યુધઞ્જયોતિ રમ્મનગરે સબ્બદત્તસ્સ નામ રઞ્ઞો પુત્તો નામેન યુધઞ્જયો નામ.

અયઞ્હિ બારાણસી ઉદયજાતકે (જા. ૧.૧૧.૩૭ આદયો) સુરુન્ધનનગરં નામ જાતા. ચૂળસુતસોમજાતકે (જા. ૨.૧૭.૧૯૫ આદયો) સુદસ્સનં નામ, સોણનન્દજાતકે (જા. ૨.૨૦.૯૨ આદયો) બ્રહ્મવડ્ઢનં નામ, ખણ્ડહાલજાતકે(જા. ૨.૨૨.૯૮૨ આદયો) પુપ્ફવતી નામ, ઇમસ્મિં પન યુધઞ્જયજાતકે (જા. ૧.૧૧.૭૩ આદયો) રમ્મનગરં નામ અહોસિ, એવમસ્સ કદાચિ નામં પરિવત્તતિ. તેન વુત્તં – ‘‘રાજપુત્તોતિ રમ્મનગરે સબ્બદત્તસ્સ નામ રઞ્ઞો પુત્તો’’તિ. તસ્સ પન રઞ્ઞો પુત્તસહસ્સં અહોસિ. બોધિસત્તો જેટ્ઠપુત્તો, તસ્સ રાજા ઉપરજ્જં અદાસિ. સો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ દિવસે દિવસે મહાદાનં પવત્તેસિ. એવં ગચ્છન્તે કાલે બોધિસત્તો એકદિવસં પાતોવ રથવરં અભિરુહિત્વા મહન્તેન સિરિવિભવેન ઉય્યાનકીળં ગચ્છન્તો રુક્ખગ્ગતિણગ્ગસાખગ્ગમક્કટકસુત્તજાલાદીસુ મુત્તાજાલાકારેન લગ્ગે ઉસ્સાવબિન્દૂ દિસ્વા ‘‘સમ્મ સારથિ, કિં નામેત’’ન્તિ પુચ્છિત્વા ‘‘એતે, દેવ, હિમસમયે પતનકઉસ્સાવબિન્દૂ નામા’’તિ સુત્વા દિવસભાગં ઉય્યાને કીળિત્વા સાયન્હકાલે પચ્ચાગચ્છન્તો તે અદિસ્વા ‘‘સમ્મ સારથિ, કહં તે ઉસ્સાવબિન્દૂ, ન તે ઇદાનિ પસ્સામી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘દેવ, સૂરિયે ઉગ્ગચ્છન્તે સબ્બે ભિજ્જિત્વા વિલયં ગચ્છન્તી’’તિ સુત્વા ‘‘યથા ઇમે ઉપ્પજ્જિત્વા ભિજ્જન્તિ, એવં ઇમેસં સત્તાનં જીવિતસઙ્ખારાપિ તિણગ્ગે ઉસ્સાવબિન્દુસદિસાવ, તસ્મા મયા બ્યાધિજરામરણેહિ અપીળિતેનેવ માતાપિતરો આપુચ્છિત્વા પબ્બજિતું વટ્ટતી’’તિ ઉસ્સાવબિન્દુમેવ આરમ્મણં કત્વા આદિત્તે વિય તયો ભવે પસ્સન્તો અત્તનો ગેહં આગન્ત્વા અલઙ્કતપટિયત્તાય વિનિચ્છયસાલાય નિસિન્નસ્સ પિતુ સન્તિકમેવ ગન્ત્વા પિતરં વન્દિત્વા એકમન્તં ઠિતો પબ્બજ્જં યાચિ. તેન વુત્તં –

‘‘ઉસ્સાવબિન્દું સૂરિયાતપે, પતિતં દિસ્વાન સંવિજિં.

૨. ‘‘તઞ્ઞેવાધિપતિં કત્વા, સંવેગમનુબ્રૂહયિં;

માતાપિતૂ ચ વન્દિત્વા, પબ્બજ્જમનુયાચહ’’ન્તિ.

તત્થ સૂરિયાતપેતિ સૂરિયાતપહેતુ, સૂરિયરસ્મિસમ્ફસ્સનિમિત્તં. ‘‘સૂરિયાતપેના’’તિપિ પાઠો. પતિતં દિસ્વાનાતિ વિનટ્ઠં પસ્સિત્વા, પુબ્બે રુક્ખગ્ગાદીસુ મુત્તાજાલાદિઆકારેન લગ્ગં હુત્વા દિસ્સમાનં સૂરિયરસ્મિસમ્ફસ્સેન વિનટ્ઠં પઞ્ઞાચક્ખુના ઓલોકેત્વા. સંવિજિન્તિ યથા એતાનિ, એવં સત્તાનં જીવિતાનિપિ લહું લહું ભિજ્જમાનસભાવાનીતિ અનિચ્ચતામનસિકારવસેન સંવેગમાપજ્જિં.

તઞ્ઞેવાધિપતિં કત્વા, સંવેગમનુબ્રૂહયિન્તિ તઞ્ઞેવ ઉસ્સાવબિન્દૂનં અનિચ્ચતં અધિપતિં મુખં પુબ્બઙ્ગમં પુરેચારિકં કત્વા તથેવ સબ્બસઙ્ખારાનં ઇત્તરટ્ઠિતિકતં પરિત્તકાલતં મનસિકરોન્તો એકવારં ઉપ્પન્નં સંવેગં પુનપ્પુનં ઉપ્પાદનેન અનુવડ્ઢેસિં. પબ્બજ્જમનુયાચહન્તિ ‘‘તિણગ્ગે ઉસ્સાવબિન્દૂ વિય ન ચિરટ્ઠિતિકે સત્તાનં જીવિતે મયા બ્યાધિજરામરણેહિ અનભિભૂતેનેવ પબ્બજિત્વા યત્થ એતાનિ ન સન્તિ, તં અમતં મહાનિબ્બાનં ગવેસિતબ્બ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા માતાપિતરો ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ‘‘પબ્બજ્જં મે અનુજાનાથા’’તિ તે અહં પબ્બજ્જં યાચિં. એવં મહાસત્તેન પબ્બજ્જાય યાચિતાય સકલનગરે મહન્તં કોલાહલમહોસિ – ‘‘ઉપરાજા કિર યુધઞ્જયો પબ્બજિતુકામો’’તિ.

તેન ચ સમયેન કાસિરટ્ઠવાસિનો રાજાનં દટ્ઠું આગન્ત્વા રમ્મકે પટિવસન્તિ. તે સબ્બેપિ સન્નિપતિંસુ. ઇતિ સપરિસો રાજા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ બોધિસત્તસ્સ માતા દેવી ચ સબ્બે ચ ઓરોધા મહાસત્તં ‘‘મા ખો ત્વં, તાત કુમાર, પબ્બજી’’તિ નિવારેસું. તત્થ રાજા ‘‘સચે તે કામેહિ ઊનં, અહં તે પરિપૂરયામિ, અજ્જેવ રજ્જં પટિપજ્જાહી’’તિ આહ. તસ્સ મહાસત્તો –

‘‘મા મં દેવ નિવારેહિ, પબ્બજન્તં રથેસભ;

માહં કામેહિ સમ્મત્તો, જરાય વસમન્વગૂ’’તિ. (જા. ૧.૧૧.૭૭) –

અત્તનો પબ્બજ્જાછન્દમેવ વત્વા તં સુત્વા સદ્ધિં ઓરોધેહિ માતુયા કરુણં પરિદેવન્તિયા –

‘‘ઉસ્સાવોવ તિણગ્ગમ્હિ, સૂરિયુગ્ગમનં પતિ;

એવમાયુ મનુસ્સાનં, મા મં અમ્મ નિવારયા’’તિ. (જા. ૧.૧૧.૭૯) –

અત્તનો પબ્બજ્જાકારણં કથેત્વા નાનપ્પકારં તેહિ યાચિયમાનોપિ અભિસંવડ્ઢમાનસંવેગત્તા અનોસક્કિતમાનસો પિયતરે મહતિ ઞાતિપરિવટ્ટે ઉળારે રાજિસ્સરિયે ચ નિરપેક્ખચિત્તો પબ્બજિ. તેન વુત્તં –

૩. ‘‘યાચન્તિ મં પઞ્જલિકા, સનેગમા સરટ્ઠકા;

અજ્જેવ પુત્ત પટિપજ્જ, ઇદ્ધં ફીતં મહામહિં.

૪. ‘‘સરાજકે સહોરોધે, સનેગમે સરટ્ઠકે;

કરુણં પરિદેવન્તે, અનપેક્ખો પરિચ્ચજિ’’ન્તિ.

તત્થ પઞ્જલિકાતિ પગ્ગહિતઅઞ્જલિકા. સનેગમા સરટ્ઠકાતિ નેગમેહિ ચેવ રટ્ઠવાસીહિ ચ સદ્ધિં સબ્બે રાજપુરિસા ‘‘મા ખો, ત્વં દેવ, પબ્બજી’’તિ મં યાચન્તિ. માતાપિતરો પન અજ્જેવ પુત્ત પટિપજ્જ, ગામનિગમરાજધાનિઅભિવુદ્ધિયા વેપુલ્લપ્પત્તિયા ચ, ઇદ્ધં વિભવસારસમ્પત્તિયા સસ્સાદિનિપ્ફત્તિયા ચ, ફીતં ઇમં મહામહિં અનુસાસ, છત્તં ઉસ્સાપેત્વા રજ્જં કારેહીતિ યાચન્તિ. એવં પન સહ રઞ્ઞાતિ સરાજકે, તથા સહોરોધે સનેગમે સરટ્ઠકે મહાજને યથા સુણન્તાનમ્પિ પગેવ પસ્સન્તાનં મહન્તં કારુઞ્ઞં હોતિ, એવં કરુણં પરિદેવન્તે તત્થ તત્થ અનપેક્ખો અલગ્ગચિત્તો ‘‘અહં તદા પબ્બજિ’’ન્તિ દસ્સેતિ.

૫-૬. ઇદાનિ યદત્થં ચક્કવત્તિસિરિસદિસં રજ્જસિરિં પિયતરે ઞાતિબન્ધવે પહાય સિનિદ્ધં પરિગ્ગહપરિજનં લોકાભિમતં મહન્તં યસઞ્ચ નિરપેક્ખો પરિચ્ચજિન્તિ દસ્સેતું દ્વે ગાથા અભાસિ.

તત્થ કેવલન્તિ અનવસેસં ઇત્થાગારં સમુદ્દપરિયન્તઞ્ચ પથવિં પબ્બજ્જાધિપ્પાયેન ચજમાનો એવં મે સમ્માસમ્બોધિ સક્કા અધિગન્તુન્તિ બોધિયાયેવ કારણા ન કિઞ્ચિ ચિન્તેસિં, ન તત્થ ઈસકં લગ્ગં જનેસિન્તિ અત્થો. તસ્માતિ યસ્મા માતાપિતરો તઞ્ચ મહાયસં રજ્જઞ્ચ મે ન દેસ્સં, પિયમેવ, તતો પન સતગુણેન સહસ્સગુણેન સતસહસ્સગુણેન સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણમેવ મય્હં પિયતરં, તસ્મા માતાદીહિ સદ્ધિં રજ્જં અહં તદા પરિચ્ચજિન્તિ.

તદેતં સબ્બં પરિચ્ચજિત્વા પબ્બજ્જાય મહાસત્તે નિક્ખમન્તે તસ્સ કનિટ્ઠભાતા યુધિટ્ઠિલકુમારો નામ પિતરં વન્દિત્વા પબ્બજ્જં અનુજાનાપેત્વા બોધિસત્તં અનુબન્ધિ. તે ઉભોપિ નગરા નિક્ખમ્મ મહાજનં નિવત્તેત્વા હિમવન્તં પવિસિત્વા મનોરમે ઠાને અસ્સમપદં કત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ઝાનાભિઞ્ઞાયો નિબ્બત્તેત્વા વનમૂલફલાદીહિ યાવજીવં યાપેત્વા બ્રહ્મલોકપરાયના અહેસું. તેનાહ ભગવા –

‘‘ઉભો કુમારા પબ્બજિતા, યુધઞ્જયો યુધિટ્ઠિલો;

પહાય માતાપિતરો, સઙ્ગં છેત્વાન મચ્ચુનો’’તિ. (જા. ૧.૧૧.૮૩);

તત્થ સઙ્ગં છેત્વાન મચ્ચુનોતિ મચ્ચુમારસ્સ સહકારિકારણભૂતત્તા સન્તકં રાગદોસમોહસઙ્ગં વિક્ખમ્ભનવસેન છિન્દિત્વા ઉભોપિ પબ્બજિતાતિ.

તદા માતાપિતરો મહારાજકુલાનિ અહેસું, યુધિટ્ઠિલકુમારો આનન્દત્થેરો, યુધઞ્જયો લોકનાથો.

તસ્સ પબ્બજ્જતો પુબ્બે પવત્તિતમહાદાનાનિ ચેવ રજ્જાદિપરિચ્ચાગો ચ દાનપારમી, કાયવચીસંવરો સીલપારમી, પબ્બજ્જા ચ ઝાનાધિગમો ચ નેક્ખમ્મપારમી, અનિચ્ચતો મનસિકારં આદિં કત્વા અભિઞ્ઞાધિગમપરિયોસાના પઞ્ઞા દાનાદીનં ઉપકારાનુપકારધમ્મપરિગ્ગણ્હનપઞ્ઞા ચ પઞ્ઞાપારમી, સબ્બત્થ તદત્થસાધનં વીરિયં વીરિયપારમી, ઞાણખન્તિ અધિવાસનખન્તિ ચ ખન્તિપારમી, પટિઞ્ઞાય અવિસંવાદનં સચ્ચપારમી, સબ્બત્થ અચલસમાદાનાધિટ્ઠાનં અધિટ્ઠાનપારમી, સબ્બસત્તેસુ હિતચિત્તતાય મેત્તાબ્રહ્મવિહારવસેન ચ મેત્તાપારમી, સત્તસઙ્ખારકતવિપ્પકારઉપેક્ખનવસેન ઉપેક્ખાબ્રહ્મવિહારવસેન ચ ઉપેક્ખાપારમીતિ દસ પારમિયો લબ્ભન્તિ. વિસેસતો પન નેક્ખમ્મપારમીતિ વેદિતબ્બા. તથા અકિત્તિચરિયાયં વિય ઇધાપિ મહાપુરિસસ્સ અચ્છરિયગુણા યથારહં નિદ્ધારેતબ્બા. તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવં અચ્છરિયા હેતે, અબ્ભુતા ચ મહેસિનો…પે… ધમ્મસ્સ અનુધમ્મતો’’તિ.

યુધઞ્જયચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.