૧. અકિત્તિચરિયાવણ્ણના

૩. એવં ભગવા આયસ્મતો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સદેવમનુસ્સાય ચ પરિસાય અત્તનો પુબ્બચરિયાય સવને ઉસ્સાહં જનેત્વા ઇદાનિ તં પુબ્બચરિતં ભવન્તરપટિચ્છન્નં હત્થતલે આમલકં વિય પચ્ચક્ખં કરોન્તો ‘‘યદા અહં બ્રહારઞ્ઞે’’તિઆદિમાહ.

તત્થ યદાતિ યસ્મિં કાલે. બ્રહારઞ્ઞેતિ મહાઅરઞ્ઞે, અરઞ્ઞાનિયં, મહન્તે વનેતિ અત્થો. સુઞ્ઞેતિ જનવિવિત્તે. વિપિનકાનનેતિ વિપિનભૂતે કાનને, પદદ્વયેનાપિ તસ્સ અરઞ્ઞસ્સ ગહનભાવમેવ દીપેતિ, સબ્બમેતં કારદીપં સન્ધાય વુત્તં. અજ્ઝોગાહેત્વાતિ અનુપવિસિત્વા. વિહરામીતિ દિબ્બબ્રહ્મઅરિયઆનેઞ્જવિહારેહિ સમુપ્પાદિતસુખવિસેસેન ઇરિયાપથવિહારેન સરીરદુક્ખં વિચ્છિન્દિત્વા હરામિ અત્તભાવં પવત્તેમિ. અકિત્તિ નામ તાપસોતિ એવંનામકો તાપસો હુત્વા યદા અહં તસ્મિં અરઞ્ઞે વિહરામીતિ અત્થો. સત્થા તદા અત્તનો અકિત્તિતાપસભાવં ધમ્મસેનાપતિસ્સ વદતિ. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા –

અતીતે કિર ઇમસ્મિંયેવ ભદ્દકપ્પે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે નામ રાજિનિ રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો અસીતિકોટિવિભવસ્સ બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ કુલે નિબ્બત્તિ, ‘‘અકિત્તી’’તિસ્સ નામં કરિંસુ. તસ્સ પદસા ગમનકાલે ભગિનીપિ જાયિ. ‘‘યસવતી’’તિસ્સા નામં કરિંસુ. સો સોળસવસ્સકાલે તક્કસિલં ગન્ત્વા સબ્બસિપ્પાનિ ઉગ્ગહેત્વા પચ્ચાગમાસિ. અથસ્સ માતાપિતરો કાલમકંસુ. સો તેસં પેતકિચ્ચાનિ કારેત્વા કતિપયદિવસાતિક્કમેન રતનાવલોકનં આયુત્તકપુરિસેહિ કારયમાનો ‘‘એત્તકં મત્તિકં, એત્તકં પેત્તિકં, એત્તકં પિતામહ’’ન્તિ સુત્વા સંવિગ્ગમાનસો હુત્વા ‘‘ઇદં ધનમેવ પઞ્ઞાયતિ, ન ધનસ્સ સંહારકા, સબ્બે ઇમં ધનં પહાયેવ ગતા, અહં પન નં આદાય ગમિસ્સામી’’તિ રાજાનં આપુચ્છિત્વા ભેરિં ચરાપેસિ – ‘‘ધનેન અત્થિકા અકિત્તિપણ્ડિતસ્સ ગેહં આગચ્છન્તૂ’’તિ.

સો સત્તાહં મહાદાનં પવત્તેત્વા ધને અખીયમાને ‘‘કિં મે ઇમાય ધનકીળાય, અત્થિકા ગણ્હિસ્સન્તી’’તિ નિવેસનદ્વારં વિવરિત્વા હિરઞ્ઞસુવણ્ણાદિભરિતે સારગબ્ભે વિવરાપેત્વા ‘‘દિન્નંયેવ હરન્તૂ’’તિ ગેહં પહાય ઞાતિપરિવટ્ટસ્સ પરિદેવન્તસ્સ ભગિનિં ગહેત્વા બારાણસિતો નિક્ખમિત્વા નદિં ઉત્તરિત્વા દ્વે તીણિ યોજનાનિ ગન્ત્વા પબ્બજિત્વા રમણીયે ભૂમિભાગે પણ્ણસાલં કરિત્વા વસતિ. યેન પન દ્વારેન તદા નિક્ખમિ, તં અકિત્તિદ્વારં નામ જાતં. યેન તિત્થેન નદિં ઓતિણ્ણો, તં અકિત્તિતિત્થં નામ જાતં. તસ્સ પબ્બજિતભાવં સુત્વા બહૂ મનુસ્સા ગામનિગમરાજધાનિવાસિનો તસ્સ ગુણેહિ આકડ્ઢિયમાનહદયા અનુપબ્બજિંસુ. મહાપરિવારો અહોસિ, મહાલાભસક્કારો નિબ્બત્તિ, બુદ્ધુપ્પાદો વિય અહોસિ. અથ મહાસત્તો ‘‘અયં લાભસક્કારો મહા, પરિવારોપિ મહન્તો, કાયવિવેકમત્તમ્પિ ઇધ ન લભતિ, મયા એકાકિના વિહરિતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા પરમપ્પિચ્છભાવતો વિવેકનિન્નતાય ચ કસ્સચિ અજાનાપેત્વા એકકોવ નિક્ખમિત્વા અનુપુબ્બેન દમિળરટ્ઠં પત્વા કાવીરપટ્ટનસમીપે ઉય્યાને વિહરન્તો ઝાનાભિઞ્ઞાયો નિબ્બત્તેસિ. તત્રાપિસ્સ મહાલાભસક્કારો ઉપ્પજ્જિ. સો તં જિગુચ્છન્તો છડ્ડેત્વા આકાસેન ગન્ત્વા કારદીપે ઓતરિ. તદા કારદીપો અહિદીપો નામ. સો તત્થ મહન્તં કારરુક્ખં ઉપનિસ્સાય પણ્ણસાલં માપેત્વા વાસં કપ્પેસિ. અપ્પિચ્છતાય પન કત્થચિ અગન્ત્વા તસ્સ રુક્ખસ્સ ફલકાલે ફલાનિ ખાદન્તો ફલે અસતિ પત્તાનિ ઉદકસિત્તાનિ ખાદન્તો ઝાનસમાપત્તીહિ વીતિનામેસિ.

તસ્સ સીલતેજેન સક્કસ્સ પણ્ડુકમ્બલસિલાસનં ઉણ્હાકારં દસ્સેસિ. સક્કો ‘‘કો નુ ખો મં ઇમમ્હા ઠાના ચાવેતુકામો’’તિ આવજ્જેન્તો પણ્ડિતં દિસ્વા ‘‘કિમત્થં નુ ખો અયં તાપસો એવં દુક્કરં તપં ચરતિ, સક્કત્તં નુ ખો પત્થેતિ, ઉદાહુ અઞ્ઞં, વીમંસિસ્સામિ નં. અયઞ્હિ સુવિસુદ્ધકાયવચીમનોસમાચારો જીવિતે નિરપેક્ખો ઉદકસિત્તાનિ કારપત્તાનિ ખાદતિ, સચે સક્કત્તં પત્થેતિ અત્તનો સિત્તાનિ કારપત્તાનિ મય્હં દસ્સતિ, નો ચે, ન દસ્સતી’’તિ બ્રાહ્મણવણ્ણેન તસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. બોધિસત્તોપિ કારપત્તાનિ સેદેત્વા ‘‘સીતલીભૂતાનિ ખાદિસ્સામી’’તિ પણ્ણસાલદ્વારે નિસીદિ. અથસ્સ પુરતો સક્કો બ્રાહ્મણરૂપેન ભિક્ખાય અત્થિકો હુત્વા અટ્ઠાસિ. મહાસત્તો તં દિસ્વા ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, ચિરસ્સં વત મે યાચકો દિટ્ઠો’’તિ સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા ‘‘અજ્જ મમ મનોરથં મત્થકં પાપેત્વા દાનં દસ્સામી’’તિ પક્કભાજનેનેવ આદાય ગન્ત્વા દાનપારમિં આવજ્જેત્વા અત્તનો અસેસેત્વાવ તસ્સ ભિક્ખાભાજને પક્ખિપિ. સક્કો તં ગહેત્વા થોકં ગન્ત્વા અન્તરધાયિ. મહાસત્તોપિ તસ્સ દત્વા પુન પરિયેટ્ઠિં અનાપજ્જિત્વા તેનેવ પીતિસુખેન વીતિનામેસિ.

દુતિયદિવસે પન કારપત્તાનિ પચિત્વા ‘‘હિય્યો દક્ખિણેય્યં અલભિં, અજ્જ નુ ખો કથ’’ન્તિ પણ્ણસાલદ્વારે નિસીદિ. સક્કોપિ તથેવ આગમિ. મહાસત્તો પુનપિ તથેવ દત્વા વીતિનામેસિ. તતિયદિવસે ચ તથેવ દત્વા ‘‘અહો વત મે લાભા, બહું વત પુઞ્ઞં પસવામિ, સચાહં દક્ખિણેય્યં લભેય્યં, એવમેવ માસમ્પિ દ્વેમાસમ્પિ દાનં દદેય્ય’’ન્તિ ચિન્તેસિ. તીસુપિ દિવસેસુ ‘‘તેન દાનેન ન લાભસક્કારસિલોકં ન ચક્કવત્તિસમ્પત્તિં ન સક્કસમ્પત્તિં ન બ્રહ્મસમ્પત્તિં ન સાવકબોધિં ન પચ્ચેકબોધિં પત્થેમિ, અપિ ચ ઇદં મે દાનં સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસ્સ પચ્ચયો હોતૂ’’તિ યથાધિકારં ચિત્તં ઠપેસિ. તેન વુત્તં –

૪. ‘‘તદા મં તપતેજેન, સન્તત્તો તિદિવાભિભૂ;

ધારેન્તો બ્રાહ્મણવણ્ણં, ભિક્ખાય મં ઉપાગમિ.

૫. ‘‘પવના આભતં પણ્ણં, અતેલઞ્ચ અલોણિકં;

મમ દ્વારે ઠિતં દિસ્વા, સકટાહેન આકિરિં.

૬. ‘‘તસ્સ દત્વાનહં પણ્ણં, નિકુજ્જિત્વાન ભાજનં;

પુનેસનં જહિત્વાન, પાવિસિં પણ્ણસાલકં.

૭. ‘‘દુતિયમ્પિ તતિયમ્પિ, ઉપગઞ્છિ મમન્તિકં;

અકમ્પિતો અનોલગ્ગો, એવમેવમદાસહં.

૮. ‘‘ન મે તપ્પચ્ચયા અત્થિ, સરીરસ્મિં વિવણ્ણિયં;

પીતિસુખેન રતિયા, વીતિનામેમિ તં દિવં.

૯. ‘‘યદિ માસમ્પિ દ્વેમાસં, દક્ખિણેય્યં વરં લભે;

અકમ્પિતો અનોલીનો, દદેય્યં દાનમુત્તમં.

૧૦. ‘‘ન તસ્સ દાનં દદમાનો, યસં લાભઞ્ચ પત્થયિં;

સબ્બઞ્ઞુતં પત્થયાનો, તાનિ કમ્માનિ આચરિ’’ન્તિ.

તત્થ તદાતિ યદા અહં અકિત્તિનામકો તાપસો હુત્વા તસ્મિં દીપે કારારઞ્ઞે વિહરામિ, તદા. મન્તિ મમ. તપતેજેનાતિ સીલપારમિતાનુભાવેન. સીલઞ્હિ દુચ્ચરિતસંકિલેસસ્સ તપનતો ‘‘તપો’’તિ વુચ્ચતિ, નેક્ખમ્મવીરિયપારમિતાનુભાવેન વા. તાપિ હિ તણ્હાસંકિલેસસ્સ કોસજ્જસ્સ ચ તપનતો ‘‘તપો’’તિ વુચ્ચતિ, ઉક્કંસગતા ચ તા બોધિસત્તસ્સ ઇમસ્મિં અત્તભાવેતિ. ખન્તિસંવરસ્સ ચાપિ પરમુક્કંસગમનતો ‘‘ખન્તિપારમિતાનુભાવેના’’તિપિ વત્તું વટ્ટતેવ. ‘‘ખન્તી પરમં તપો’’તિ (દી. નિ. ૨.૯૦; ધ. પ. ૧૮૪) હિ વુત્તં. સન્તત્તોતિ યથાવુત્તગુણાનુભાવજનિતેન ધમ્મતાસિદ્ધેન પણ્ડુકમ્બલસિલાસનસ્સ ઉણ્હાકારેન સન્તાપિતો. તિદિવાભિભૂતિ દેવલોકાધિપતિ, સક્કોતિ અત્થો. પણ્ણસાલાય સમીપે ગહિતમ્પિ કારપણ્ણં પણ્ણસાલાય અરઞ્ઞમજ્ઝગતત્તા ‘‘પવના આભત’’ન્તિ વુત્તં.

અતેલઞ્ચ અલોણિકન્તિ દેય્યધમ્મસ્સ અનુળારભાવેપિ અજ્ઝાસયસમ્પત્તિયા દાનધમ્મસ્સ મહાજુતિકભાવં દસ્સેતું વુત્તં. મમ દ્વારેતિ મય્હં પણ્ણસાલાય દ્વારે. સકટાહેન આકિરિન્તિ ઇમિના અત્તનો કિઞ્ચિપિ અસેસેત્વા દિન્નભાવં દસ્સેતિ.

પુનેસનં જહિત્વાનાતિ ‘‘એકદિવસં દ્વિક્ખત્તું ઘાસેસનં ન સલ્લેખ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા દાનપીતિયા તિત્તો વિય હુત્વા તસ્મિં દિવસે પુન આહારપરિયેટ્ઠિં અકત્વા.

અકમ્પિતોતિ સુદૂરવિક્ખમ્ભિતત્તા મચ્છરિયેન અચલિતો દાનજ્ઝાસયતો ચલનમત્તમ્પિ અકારિતો. અનોલગ્ગોતિ લોભવસેન ઈસકમ્પિ અલગ્ગો. તતિયમ્પીતિ પિ-સદ્દેન દુતિયમ્પીતિ ઇમં સમ્પિણ્ડેતિ. એવમેવમદાસહન્તિ યથા પઠમં, એવમેવં દુતિયમ્પિ, તતિયમ્પિ અદાસિં અહં.

ન મે તપ્પચ્ચયાતિ ગાથાય વુત્તમેવત્થં પાકટં કરોતિ. તત્થ તપ્પચ્ચયાતિ દાનપચ્ચયા તીસુ દિવસેસુ છિન્નાહારતાય સરીરસ્મિં યેન વેવણ્ણિયેન ભવિતબ્બં, તમ્પિ મે સરીરસ્મિં વિવણ્ણિયં દાનપચ્ચયાયેવ નત્થિ. કસ્મા? દાનવિસયેન પીતિસુખેન દાનવિસયાય એવ ચ રતિયા. વીતિનામેમિ તં દિવન્તિ તં સકલં તિમત્તદિવસં વીતિનામેમિ, ન કેવલઞ્ચ તીણિ એવ દિવસાનિ, અથ ખો માસદ્વિમાસમત્તમ્પિ કાલં, એવમેવ દાતું પહોમીતિ દસ્સેતું ‘‘યદિ માસમ્પી’’તિઆદિ વુત્તં. અનોલીનોતિ અલીનચિત્તો, દાને અસઙ્કુચિતચિત્તોતિ અત્થો.

તસ્સાતિ બ્રાહ્મણરૂપેન આગતસ્સ સક્કસ્સ. યસન્તિ કિત્તિં, પરિવારસમ્પત્તિં વા. લાભઞ્ચાતિ દેવમનુસ્સેસુ ચક્કવત્તિઆદિભાવેન લદ્ધબ્બં લાભં વા ન પત્થયિં. અથ ખો સબ્બઞ્ઞુતં સમ્માસમ્બોધિં પત્થયાનો આકઙ્ખમાનો તાનિ તીસુ દિવસેસુ અનેકવારં ઉપ્પન્નાનિ દાનમયાનિ પુઞ્ઞકમ્માનિ દાનસ્સ વા પરિવારભૂતાનિ કાયસુચરિતાદીનિ પુઞ્ઞકમ્માનિ આચરિં અકાસિન્તિ.

ઇતિ ભગવા તસ્મિં અત્તભાવે અત્તનો સુદુક્કરં પુઞ્ઞચરિતમત્તમેવ ઇધ મહાથેરસ્સ પકાસેસિ. જાતકદેસનાયં પન ચતુત્થદિવસે સક્કસ્સ ઉપસઙ્કમિત્વા બોધિસત્તસ્સ અજ્ઝાસયજાનનં વરેન ઉપનિમન્તના બોધિસત્તસ્સ વરસમ્પટિચ્છનસીસેન ધમ્મદેસના દેય્યધમ્મદક્ખિણેય્યાનં પુન સક્કસ્સ અનાગમનસ્સ ચ આકઙ્ખમાનતા ચ પકાસિતા. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘અકિત્તિં દિસ્વાન સમ્મન્તં, સક્કો ભૂતપતી બ્રવિ;

કિં પત્થયં મહાબ્રહ્મે, એકો સમ્મસિ ઘમ્મનિ.

‘‘દુક્ખો પુનબ્ભવો સક્ક, સરીરસ્સ ચ ભેદનં;

સમ્મોહમરણં દુક્ખં, તસ્મા સમ્મામિ, વાસવ.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે, પતિરૂપે સુભાસિતે;

વરં કસ્સપ તે દમ્મિ, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

યેન પુત્તે ચ દારે ચ, ધનધઞ્ઞં પિયાનિ ચ;

લદ્ધા નરા ન તપ્પન્તિ, સો લોભો ન મયી વસે.

એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ખેત્તં વત્થું હિરઞ્ઞઞ્ચ, ગવાસ્સં દાસપોરિસં;

યેન જાતેન જીયન્તિ, સો દોસો ન મયી વસે.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

બાલં ન પસ્સે ન સુણે, ન ચ બાલેન સંવસે;

બાલેનલ્લાપસલ્લાપં, ન કરે ન ચ રોચયે.

‘‘કિં નુ તે અકરં બાલો, વદ કસ્સપ કારણં;

કેન કસ્સપ બાલસ્સ, દસ્સનં નાભિકઙ્ખસિ.

‘‘અનયં નયતિ દુમ્મેધો, અધુરાયં નિયુઞ્જતિ;

દુન્નયો સેય્યસો હોતિ, સમ્મા વુત્તો પકુપ્પતિ;

વિનયં સો ન જાનાતિ, સાધુ તસ્સ અદસ્સનં.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ધીરં પસ્સે સુણે ધીરં, ધીરેન સહ સંવસે;

ધીરેનલ્લાપસલ્લાપં, તં કરે તઞ્ચ રોચયે.

‘‘કિં નુ તે અકરં ધીરો, વદ કસ્સપ કારણં;

કેન કસ્સપ ધીરસ્સ, દસ્સનં અભિકઙ્ખસિ.

‘‘નયં નયતિ મેધાવી, અધુરાયં ન યુઞ્જતિ;

સુનયો સેય્યસો હોતિ, સમ્મા વુત્તો ન કુપ્પતિ;

વિનયં સો પજાનાતિ, સાધુ તેન સમાગમો.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

તતો રત્યા વિવસાને, સૂરિયુગ્ગમનં પતિ;

દિબ્બા ભક્ખા પાતુભવેય્યું, સીલવન્તો ચ યાચકા.

‘‘દદતો મે ન ખીયેથ, દત્વા નાનુતપેય્યહં;

દદં ચિત્તં પસાદેય્યં, એતં સક્ક વરં વરે.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ન મં પુન ઉપેય્યાસિ, એતં સક્ક વરં વરે.

‘‘બહૂહિ વતચરિયાહિ, નરા ચ અથ નારિયો;

દસ્સનં અભિકઙ્ખન્તિ, કિં નુ મે દસ્સને ભયં.

‘‘તં તાદિસં દેવવણ્ણં, સબ્બકામસમિદ્ધિનં;

દિસ્વા તપો પમજ્જેય્યં, એતં તે દસ્સને ભય’’ન્તિ. (જા. ૧.૧૩.૮૩-૧૦૩);

અથ સક્કો ‘‘સાધુ, ભન્તે, ન તે ઇતો પટ્ઠાય સન્તિકં આગમિસ્સામી’’તિ તં અભિવાદેત્વા પક્કામિ. મહાસત્તો યાવજીવં તત્થેવ વસન્તો આયુપરિયોસાને બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ.

અનુરુદ્ધત્થેરો તદા સક્કો અહોસિ, લોકનાથો અકિત્તિપણ્ડિતો.

તસ્સ મહાભિનિક્ખમનસદિસં નિક્ખન્તત્તા નેક્ખમ્મપારમી. સુવિસુદ્ધસીલાચારતાય સીલપારમી. કામવિતક્કાદીનં સુટ્ઠુ વિક્ખમ્ભિતત્તા વીરિયપારમી. ખન્તિસંવરસ્સ પરમુક્કંસગમનતો ખન્તિપારમી. પટિઞ્ઞાનુરૂપં પટિપત્તિયા સચ્ચપારમી. સબ્બત્થ અચલસમાદાનાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠાનપારમી. સબ્બસત્તેસુ હિતજ્ઝાસયેન મેત્તાપારમી. સત્તસઙ્ખારકતવિપ્પકારેસુ મજ્ઝત્તભાવપ્પત્તિયા ઉપેક્ખાપારમી. તાસં ઉપકારાનુપકારે ધમ્મે જાનિત્વા અનુપકારે ધમ્મે પહાય ઉપકારધમ્મેસુ પવત્તાપનપુરેચરા સહજાતા ચ ઉપાયકોસલ્લભૂતા અતિસલ્લેખવુત્તિસાધની ચ પઞ્ઞા પઞ્ઞાપારમીતિ ઇમાપિ દસ પારમિયો લબ્ભન્તિ.

દાનજ્ઝાસયસ્સ પન અતિઉળારભાવેન દાનમુખેન દેસના પવત્તા. તસ્મા સબ્બત્થ સમકા મહાકરુણા, દ્વેપિ પુઞ્ઞઞાણસમ્ભારા, કાયસુચરિતાદીનિ તીણિ બોધિસત્તસુચરિતાનિ, સચ્ચાધિટ્ઠાનાદીનિ ચત્તારિ અધિટ્ઠાનાનિ, ઉસ્સાહાદયો ચતસ્સો બુદ્ધભૂમિયો, સદ્ધાદયો પઞ્ચ મહાબોધિપરિપાચનીયા ધમ્મા, અલોભજ્ઝાસયાદયો છ બોધિસત્તાનં અજ્ઝાસયા, તિણ્ણો તારેસ્સામીતિઆદયો સત્ત પટિઞ્ઞા ધમ્મા, અપ્પિચ્છસ્સાયં ધમ્મો, નાયં ધમ્મો મહિચ્છસ્સાતિઆદયો (દી. નિ. ૩.૩૫૮; અ. નિ. ૮.૩૦) અટ્ઠ મહાપુરિસવિતક્કા (દી. નિ. ૩.૩૫૮), નવ યોનિસોમનસિકારમૂલકા ધમ્મા, દાનજ્ઝાસયાદયો દસ મહાપુરિસજ્ઝાસયા, દાનસીલાદયો દસ પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનીતિ એવમાદયો યે અનેકસતઅનેકસહસ્સપ્પભેદા બોધિસમ્ભારભૂતા મહાબોધિસત્તગુણા. તે સબ્બેપિ યથારહં ઇધ નિદ્ધારેત્વા વત્તબ્બા.

અપિ ચેત્થ મહન્તં ભોગક્ખન્ધં મહન્તઞ્ચ ઞાતિપરિવટ્ટં પહાય મહાભિનિક્ખમનસદિસં ગેહતો નિક્ખમનં, નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતસ્સ બહુજનસમ્મતસ્સ સતો પરમપ્પિચ્છભાવેન કુલેસુ ગણેસુ ચ અલગ્ગતા, અચ્ચન્તમેવ લાભસક્કારસિલોકજિગુચ્છા, પવિવેકાભિરતિ, કાયજીવિતનિરપેક્ખો પરિચ્ચાગો, અનાહારસ્સેવ સતો દિવસત્તયમ્પિ દાનપીતિયા પરિતુટ્ઠસ્સ નિબ્બિકારસરીરયાપનં, માસદ્વિમાસમત્તમ્પિ કાલં યાચકે સતિ આહારં તથેવ દત્વા ‘‘દાનગતેનેવ પીતિસુખેન સરીરં યાપેસ્સામી’’તિ પરિચ્ચાગે અનોલીનવુત્તિસાધકો ઉળારો દાનજ્ઝાસયો, દાનં દત્વા પુન આહારપરિયેટ્ઠિયા અકરણહેતુભૂતા પરમસલ્લેખવુત્તીતિ એવમાદયો મહાસત્તસ્સ ગુણાનુભાવા વેદિતબ્બા. તેનેતં વુચ્ચતિ –

‘‘એવં અચ્છરિયા હેતે, અબ્ભુતા ચ મહેસિનો;

મહાકારુણિકા ધીરા, સબ્બલોકેકબન્ધવા.

‘‘અચિન્તેય્યાનુભાવા ચ, સદા સદ્ધમ્મગોચરા;

બોધિસત્તા મહાસત્તા, સુચિસલ્લેખવુત્તિનો.

‘‘મહાવાતસમુદ્ધત-વીચિમાલો મહોદધિ;

અપિ લઙ્ઘેય્ય વેલન્તં, બોધિસત્તા ન ધમ્મતં.

‘‘લોકે સઞ્જાતવદ્ધાપિ, ન તે ભાવિતભાવિનો;

લિમ્પન્તિ લોકધમ્મેહિ, તોયેન પદુમં યથા.

‘‘યેસં વે અત્તનિ સ્નેહો, નિહીયતિ યથા યથા;

સત્તેસુ કરુણાસ્નેહો, વડ્ઢતેવ તથા તથા.

‘‘યથા ચિત્તં વસે હોતિ, ન ચ ચિત્તવસાનુગા;

તથા કમ્મં વસે હોતિ, ન ચ કમ્મવસાનુગા.

‘‘દોસેહિ નાભિભૂયન્તિ, સમુગ્ઘાતેન્તિ વા ન તે;

ચરન્તા બોધિપરિયેટ્ઠિં, પુરિસાજાનિયા બુધા.

‘‘તેસુ ચિત્તપ્પસાદોપિ, દુક્ખતો પરિમોચયે;

પગેવાનુકિરિયા તેસં, ધમ્મસ્સ અનુધમ્મતો’’તિ.

પરમત્થદીપનિયા ચરિયાપિટકસંવણ્ણનાય

અકિત્તિચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.