૧. અકિત્તિવગ્ગો

૧. અકિત્તિચરિયાવણ્ણના

૩. એવં ભગવા આયસ્મતો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સદેવમનુસ્સાય ચ પરિસાય અત્તનો પુબ્બચરિયાય સવને ઉસ્સાહં જનેત્વા ઇદાનિ તં પુબ્બચરિતં ભવન્તરપટિચ્છન્નં હત્થતલે આમલકં વિય પચ્ચક્ખં કરોન્તો ‘‘યદા અહં બ્રહારઞ્ઞે’’તિઆદિમાહ.

તત્થ યદાતિ યસ્મિં કાલે. બ્રહારઞ્ઞેતિ મહાઅરઞ્ઞે, અરઞ્ઞાનિયં, મહન્તે વનેતિ અત્થો. સુઞ્ઞેતિ જનવિવિત્તે. વિપિનકાનનેતિ વિપિનભૂતે કાનને, પદદ્વયેનાપિ તસ્સ અરઞ્ઞસ્સ ગહનભાવમેવ દીપેતિ, સબ્બમેતં કારદીપં સન્ધાય વુત્તં. અજ્ઝોગાહેત્વાતિ અનુપવિસિત્વા. વિહરામીતિ દિબ્બબ્રહ્મઅરિયઆનેઞ્જવિહારેહિ સમુપ્પાદિતસુખવિસેસેન ઇરિયાપથવિહારેન સરીરદુક્ખં વિચ્છિન્દિત્વા હરામિ અત્તભાવં પવત્તેમિ. અકિત્તિ નામ તાપસોતિ એવંનામકો તાપસો હુત્વા યદા અહં તસ્મિં અરઞ્ઞે વિહરામીતિ અત્થો. સત્થા તદા અત્તનો અકિત્તિતાપસભાવં ધમ્મસેનાપતિસ્સ વદતિ. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા –

અતીતે કિર ઇમસ્મિંયેવ ભદ્દકપ્પે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે નામ રાજિનિ રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો અસીતિકોટિવિભવસ્સ બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ કુલે નિબ્બત્તિ, ‘‘અકિત્તી’’તિસ્સ નામં કરિંસુ. તસ્સ પદસા ગમનકાલે ભગિનીપિ જાયિ. ‘‘યસવતી’’તિસ્સા નામં કરિંસુ. સો સોળસવસ્સકાલે તક્કસિલં ગન્ત્વા સબ્બસિપ્પાનિ ઉગ્ગહેત્વા પચ્ચાગમાસિ. અથસ્સ માતાપિતરો કાલમકંસુ. સો તેસં પેતકિચ્ચાનિ કારેત્વા કતિપયદિવસાતિક્કમેન રતનાવલોકનં આયુત્તકપુરિસેહિ કારયમાનો ‘‘એત્તકં મત્તિકં, એત્તકં પેત્તિકં, એત્તકં પિતામહ’’ન્તિ સુત્વા સંવિગ્ગમાનસો હુત્વા ‘‘ઇદં ધનમેવ પઞ્ઞાયતિ, ન ધનસ્સ સંહારકા, સબ્બે ઇમં ધનં પહાયેવ ગતા, અહં પન નં આદાય ગમિસ્સામી’’તિ રાજાનં આપુચ્છિત્વા ભેરિં ચરાપેસિ – ‘‘ધનેન અત્થિકા અકિત્તિપણ્ડિતસ્સ ગેહં આગચ્છન્તૂ’’તિ.

સો સત્તાહં મહાદાનં પવત્તેત્વા ધને અખીયમાને ‘‘કિં મે ઇમાય ધનકીળાય, અત્થિકા ગણ્હિસ્સન્તી’’તિ નિવેસનદ્વારં વિવરિત્વા હિરઞ્ઞસુવણ્ણાદિભરિતે સારગબ્ભે વિવરાપેત્વા ‘‘દિન્નંયેવ હરન્તૂ’’તિ ગેહં પહાય ઞાતિપરિવટ્ટસ્સ પરિદેવન્તસ્સ ભગિનિં ગહેત્વા બારાણસિતો નિક્ખમિત્વા નદિં ઉત્તરિત્વા દ્વે તીણિ યોજનાનિ ગન્ત્વા પબ્બજિત્વા રમણીયે ભૂમિભાગે પણ્ણસાલં કરિત્વા વસતિ. યેન પન દ્વારેન તદા નિક્ખમિ, તં અકિત્તિદ્વારં નામ જાતં. યેન તિત્થેન નદિં ઓતિણ્ણો, તં અકિત્તિતિત્થં નામ જાતં. તસ્સ પબ્બજિતભાવં સુત્વા બહૂ મનુસ્સા ગામનિગમરાજધાનિવાસિનો તસ્સ ગુણેહિ આકડ્ઢિયમાનહદયા અનુપબ્બજિંસુ. મહાપરિવારો અહોસિ, મહાલાભસક્કારો નિબ્બત્તિ, બુદ્ધુપ્પાદો વિય અહોસિ. અથ મહાસત્તો ‘‘અયં લાભસક્કારો મહા, પરિવારોપિ મહન્તો, કાયવિવેકમત્તમ્પિ ઇધ ન લભતિ, મયા એકાકિના વિહરિતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા પરમપ્પિચ્છભાવતો વિવેકનિન્નતાય ચ કસ્સચિ અજાનાપેત્વા એકકોવ નિક્ખમિત્વા અનુપુબ્બેન દમિળરટ્ઠં પત્વા કાવીરપટ્ટનસમીપે ઉય્યાને વિહરન્તો ઝાનાભિઞ્ઞાયો નિબ્બત્તેસિ. તત્રાપિસ્સ મહાલાભસક્કારો ઉપ્પજ્જિ. સો તં જિગુચ્છન્તો છડ્ડેત્વા આકાસેન ગન્ત્વા કારદીપે ઓતરિ. તદા કારદીપો અહિદીપો નામ. સો તત્થ મહન્તં કારરુક્ખં ઉપનિસ્સાય પણ્ણસાલં માપેત્વા વાસં કપ્પેસિ. અપ્પિચ્છતાય પન કત્થચિ અગન્ત્વા તસ્સ રુક્ખસ્સ ફલકાલે ફલાનિ ખાદન્તો ફલે અસતિ પત્તાનિ ઉદકસિત્તાનિ ખાદન્તો ઝાનસમાપત્તીહિ વીતિનામેસિ.

તસ્સ સીલતેજેન સક્કસ્સ પણ્ડુકમ્બલસિલાસનં ઉણ્હાકારં દસ્સેસિ. સક્કો ‘‘કો નુ ખો મં ઇમમ્હા ઠાના ચાવેતુકામો’’તિ આવજ્જેન્તો પણ્ડિતં દિસ્વા ‘‘કિમત્થં નુ ખો અયં તાપસો એવં દુક્કરં તપં ચરતિ, સક્કત્તં નુ ખો પત્થેતિ, ઉદાહુ અઞ્ઞં, વીમંસિસ્સામિ નં. અયઞ્હિ સુવિસુદ્ધકાયવચીમનોસમાચારો જીવિતે નિરપેક્ખો ઉદકસિત્તાનિ કારપત્તાનિ ખાદતિ, સચે સક્કત્તં પત્થેતિ અત્તનો સિત્તાનિ કારપત્તાનિ મય્હં દસ્સતિ, નો ચે, ન દસ્સતી’’તિ બ્રાહ્મણવણ્ણેન તસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. બોધિસત્તોપિ કારપત્તાનિ સેદેત્વા ‘‘સીતલીભૂતાનિ ખાદિસ્સામી’’તિ પણ્ણસાલદ્વારે નિસીદિ. અથસ્સ પુરતો સક્કો બ્રાહ્મણરૂપેન ભિક્ખાય અત્થિકો હુત્વા અટ્ઠાસિ. મહાસત્તો તં દિસ્વા ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, ચિરસ્સં વત મે યાચકો દિટ્ઠો’’તિ સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા ‘‘અજ્જ મમ મનોરથં મત્થકં પાપેત્વા દાનં દસ્સામી’’તિ પક્કભાજનેનેવ આદાય ગન્ત્વા દાનપારમિં આવજ્જેત્વા અત્તનો અસેસેત્વાવ તસ્સ ભિક્ખાભાજને પક્ખિપિ. સક્કો તં ગહેત્વા થોકં ગન્ત્વા અન્તરધાયિ. મહાસત્તોપિ તસ્સ દત્વા પુન પરિયેટ્ઠિં અનાપજ્જિત્વા તેનેવ પીતિસુખેન વીતિનામેસિ.

દુતિયદિવસે પન કારપત્તાનિ પચિત્વા ‘‘હિય્યો દક્ખિણેય્યં અલભિં, અજ્જ નુ ખો કથ’’ન્તિ પણ્ણસાલદ્વારે નિસીદિ. સક્કોપિ તથેવ આગમિ. મહાસત્તો પુનપિ તથેવ દત્વા વીતિનામેસિ. તતિયદિવસે ચ તથેવ દત્વા ‘‘અહો વત મે લાભા, બહું વત પુઞ્ઞં પસવામિ, સચાહં દક્ખિણેય્યં લભેય્યં, એવમેવ માસમ્પિ દ્વેમાસમ્પિ દાનં દદેય્ય’’ન્તિ ચિન્તેસિ. તીસુપિ દિવસેસુ ‘‘તેન દાનેન ન લાભસક્કારસિલોકં ન ચક્કવત્તિસમ્પત્તિં ન સક્કસમ્પત્તિં ન બ્રહ્મસમ્પત્તિં ન સાવકબોધિં ન પચ્ચેકબોધિં પત્થેમિ, અપિ ચ ઇદં મે દાનં સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસ્સ પચ્ચયો હોતૂ’’તિ યથાધિકારં ચિત્તં ઠપેસિ. તેન વુત્તં –

૪. ‘‘તદા મં તપતેજેન, સન્તત્તો તિદિવાભિભૂ;

ધારેન્તો બ્રાહ્મણવણ્ણં, ભિક્ખાય મં ઉપાગમિ.

૫. ‘‘પવના આભતં પણ્ણં, અતેલઞ્ચ અલોણિકં;

મમ દ્વારે ઠિતં દિસ્વા, સકટાહેન આકિરિં.

૬. ‘‘તસ્સ દત્વાનહં પણ્ણં, નિકુજ્જિત્વાન ભાજનં;

પુનેસનં જહિત્વાન, પાવિસિં પણ્ણસાલકં.

૭. ‘‘દુતિયમ્પિ તતિયમ્પિ, ઉપગઞ્છિ મમન્તિકં;

અકમ્પિતો અનોલગ્ગો, એવમેવમદાસહં.

૮. ‘‘ન મે તપ્પચ્ચયા અત્થિ, સરીરસ્મિં વિવણ્ણિયં;

પીતિસુખેન રતિયા, વીતિનામેમિ તં દિવં.

૯. ‘‘યદિ માસમ્પિ દ્વેમાસં, દક્ખિણેય્યં વરં લભે;

અકમ્પિતો અનોલીનો, દદેય્યં દાનમુત્તમં.

૧૦. ‘‘ન તસ્સ દાનં દદમાનો, યસં લાભઞ્ચ પત્થયિં;

સબ્બઞ્ઞુતં પત્થયાનો, તાનિ કમ્માનિ આચરિ’’ન્તિ.

તત્થ તદાતિ યદા અહં અકિત્તિનામકો તાપસો હુત્વા તસ્મિં દીપે કારારઞ્ઞે વિહરામિ, તદા. મન્તિ મમ. તપતેજેનાતિ સીલપારમિતાનુભાવેન. સીલઞ્હિ દુચ્ચરિતસંકિલેસસ્સ તપનતો ‘‘તપો’’તિ વુચ્ચતિ, નેક્ખમ્મવીરિયપારમિતાનુભાવેન વા. તાપિ હિ તણ્હાસંકિલેસસ્સ કોસજ્જસ્સ ચ તપનતો ‘‘તપો’’તિ વુચ્ચતિ, ઉક્કંસગતા ચ તા બોધિસત્તસ્સ ઇમસ્મિં અત્તભાવેતિ. ખન્તિસંવરસ્સ ચાપિ પરમુક્કંસગમનતો ‘‘ખન્તિપારમિતાનુભાવેના’’તિપિ વત્તું વટ્ટતેવ. ‘‘ખન્તી પરમં તપો’’તિ (દી. નિ. ૨.૯૦; ધ. પ. ૧૮૪) હિ વુત્તં. સન્તત્તોતિ યથાવુત્તગુણાનુભાવજનિતેન ધમ્મતાસિદ્ધેન પણ્ડુકમ્બલસિલાસનસ્સ ઉણ્હાકારેન સન્તાપિતો. તિદિવાભિભૂતિ દેવલોકાધિપતિ, સક્કોતિ અત્થો. પણ્ણસાલાય સમીપે ગહિતમ્પિ કારપણ્ણં પણ્ણસાલાય અરઞ્ઞમજ્ઝગતત્તા ‘‘પવના આભત’’ન્તિ વુત્તં.

અતેલઞ્ચ અલોણિકન્તિ દેય્યધમ્મસ્સ અનુળારભાવેપિ અજ્ઝાસયસમ્પત્તિયા દાનધમ્મસ્સ મહાજુતિકભાવં દસ્સેતું વુત્તં. મમ દ્વારેતિ મય્હં પણ્ણસાલાય દ્વારે. સકટાહેન આકિરિન્તિ ઇમિના અત્તનો કિઞ્ચિપિ અસેસેત્વા દિન્નભાવં દસ્સેતિ.

પુનેસનં જહિત્વાનાતિ ‘‘એકદિવસં દ્વિક્ખત્તું ઘાસેસનં ન સલ્લેખ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા દાનપીતિયા તિત્તો વિય હુત્વા તસ્મિં દિવસે પુન આહારપરિયેટ્ઠિં અકત્વા.

અકમ્પિતોતિ સુદૂરવિક્ખમ્ભિતત્તા મચ્છરિયેન અચલિતો દાનજ્ઝાસયતો ચલનમત્તમ્પિ અકારિતો. અનોલગ્ગોતિ લોભવસેન ઈસકમ્પિ અલગ્ગો. તતિયમ્પીતિ પિ-સદ્દેન દુતિયમ્પીતિ ઇમં સમ્પિણ્ડેતિ. એવમેવમદાસહન્તિ યથા પઠમં, એવમેવં દુતિયમ્પિ, તતિયમ્પિ અદાસિં અહં.

ન મે તપ્પચ્ચયાતિ ગાથાય વુત્તમેવત્થં પાકટં કરોતિ. તત્થ તપ્પચ્ચયાતિ દાનપચ્ચયા તીસુ દિવસેસુ છિન્નાહારતાય સરીરસ્મિં યેન વેવણ્ણિયેન ભવિતબ્બં, તમ્પિ મે સરીરસ્મિં વિવણ્ણિયં દાનપચ્ચયાયેવ નત્થિ. કસ્મા? દાનવિસયેન પીતિસુખેન દાનવિસયાય એવ ચ રતિયા. વીતિનામેમિ તં દિવન્તિ તં સકલં તિમત્તદિવસં વીતિનામેમિ, ન કેવલઞ્ચ તીણિ એવ દિવસાનિ, અથ ખો માસદ્વિમાસમત્તમ્પિ કાલં, એવમેવ દાતું પહોમીતિ દસ્સેતું ‘‘યદિ માસમ્પી’’તિઆદિ વુત્તં. અનોલીનોતિ અલીનચિત્તો, દાને અસઙ્કુચિતચિત્તોતિ અત્થો.

તસ્સાતિ બ્રાહ્મણરૂપેન આગતસ્સ સક્કસ્સ. યસન્તિ કિત્તિં, પરિવારસમ્પત્તિં વા. લાભઞ્ચાતિ દેવમનુસ્સેસુ ચક્કવત્તિઆદિભાવેન લદ્ધબ્બં લાભં વા ન પત્થયિં. અથ ખો સબ્બઞ્ઞુતં સમ્માસમ્બોધિં પત્થયાનો આકઙ્ખમાનો તાનિ તીસુ દિવસેસુ અનેકવારં ઉપ્પન્નાનિ દાનમયાનિ પુઞ્ઞકમ્માનિ દાનસ્સ વા પરિવારભૂતાનિ કાયસુચરિતાદીનિ પુઞ્ઞકમ્માનિ આચરિં અકાસિન્તિ.

ઇતિ ભગવા તસ્મિં અત્તભાવે અત્તનો સુદુક્કરં પુઞ્ઞચરિતમત્તમેવ ઇધ મહાથેરસ્સ પકાસેસિ. જાતકદેસનાયં પન ચતુત્થદિવસે સક્કસ્સ ઉપસઙ્કમિત્વા બોધિસત્તસ્સ અજ્ઝાસયજાનનં વરેન ઉપનિમન્તના બોધિસત્તસ્સ વરસમ્પટિચ્છનસીસેન ધમ્મદેસના દેય્યધમ્મદક્ખિણેય્યાનં પુન સક્કસ્સ અનાગમનસ્સ ચ આકઙ્ખમાનતા ચ પકાસિતા. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘અકિત્તિં દિસ્વાન સમ્મન્તં, સક્કો ભૂતપતી બ્રવિ;

કિં પત્થયં મહાબ્રહ્મે, એકો સમ્મસિ ઘમ્મનિ.

‘‘દુક્ખો પુનબ્ભવો સક્ક, સરીરસ્સ ચ ભેદનં;

સમ્મોહમરણં દુક્ખં, તસ્મા સમ્મામિ, વાસવ.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે, પતિરૂપે સુભાસિતે;

વરં કસ્સપ તે દમ્મિ, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

યેન પુત્તે ચ દારે ચ, ધનધઞ્ઞં પિયાનિ ચ;

લદ્ધા નરા ન તપ્પન્તિ, સો લોભો ન મયી વસે.

એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ખેત્તં વત્થું હિરઞ્ઞઞ્ચ, ગવાસ્સં દાસપોરિસં;

યેન જાતેન જીયન્તિ, સો દોસો ન મયી વસે.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

બાલં ન પસ્સે ન સુણે, ન ચ બાલેન સંવસે;

બાલેનલ્લાપસલ્લાપં, ન કરે ન ચ રોચયે.

‘‘કિં નુ તે અકરં બાલો, વદ કસ્સપ કારણં;

કેન કસ્સપ બાલસ્સ, દસ્સનં નાભિકઙ્ખસિ.

‘‘અનયં નયતિ દુમ્મેધો, અધુરાયં નિયુઞ્જતિ;

દુન્નયો સેય્યસો હોતિ, સમ્મા વુત્તો પકુપ્પતિ;

વિનયં સો ન જાનાતિ, સાધુ તસ્સ અદસ્સનં.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ધીરં પસ્સે સુણે ધીરં, ધીરેન સહ સંવસે;

ધીરેનલ્લાપસલ્લાપં, તં કરે તઞ્ચ રોચયે.

‘‘કિં નુ તે અકરં ધીરો, વદ કસ્સપ કારણં;

કેન કસ્સપ ધીરસ્સ, દસ્સનં અભિકઙ્ખસિ.

‘‘નયં નયતિ મેધાવી, અધુરાયં ન યુઞ્જતિ;

સુનયો સેય્યસો હોતિ, સમ્મા વુત્તો ન કુપ્પતિ;

વિનયં સો પજાનાતિ, સાધુ તેન સમાગમો.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

તતો રત્યા વિવસાને, સૂરિયુગ્ગમનં પતિ;

દિબ્બા ભક્ખા પાતુભવેય્યું, સીલવન્તો ચ યાચકા.

‘‘દદતો મે ન ખીયેથ, દત્વા નાનુતપેય્યહં;

દદં ચિત્તં પસાદેય્યં, એતં સક્ક વરં વરે.

‘‘એતસ્મિં તે સુલપિતે…પે… મનસિચ્છસિ.

‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ન મં પુન ઉપેય્યાસિ, એતં સક્ક વરં વરે.

‘‘બહૂહિ વતચરિયાહિ, નરા ચ અથ નારિયો;

દસ્સનં અભિકઙ્ખન્તિ, કિં નુ મે દસ્સને ભયં.

‘‘તં તાદિસં દેવવણ્ણં, સબ્બકામસમિદ્ધિનં;

દિસ્વા તપો પમજ્જેય્યં, એતં તે દસ્સને ભય’’ન્તિ. (જા. ૧.૧૩.૮૩-૧૦૩);

અથ સક્કો ‘‘સાધુ, ભન્તે, ન તે ઇતો પટ્ઠાય સન્તિકં આગમિસ્સામી’’તિ તં અભિવાદેત્વા પક્કામિ. મહાસત્તો યાવજીવં તત્થેવ વસન્તો આયુપરિયોસાને બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ.

અનુરુદ્ધત્થેરો તદા સક્કો અહોસિ, લોકનાથો અકિત્તિપણ્ડિતો.

તસ્સ મહાભિનિક્ખમનસદિસં નિક્ખન્તત્તા નેક્ખમ્મપારમી. સુવિસુદ્ધસીલાચારતાય સીલપારમી. કામવિતક્કાદીનં સુટ્ઠુ વિક્ખમ્ભિતત્તા વીરિયપારમી. ખન્તિસંવરસ્સ પરમુક્કંસગમનતો ખન્તિપારમી. પટિઞ્ઞાનુરૂપં પટિપત્તિયા સચ્ચપારમી. સબ્બત્થ અચલસમાદાનાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠાનપારમી. સબ્બસત્તેસુ હિતજ્ઝાસયેન મેત્તાપારમી. સત્તસઙ્ખારકતવિપ્પકારેસુ મજ્ઝત્તભાવપ્પત્તિયા ઉપેક્ખાપારમી. તાસં ઉપકારાનુપકારે ધમ્મે જાનિત્વા અનુપકારે ધમ્મે પહાય ઉપકારધમ્મેસુ પવત્તાપનપુરેચરા સહજાતા ચ ઉપાયકોસલ્લભૂતા અતિસલ્લેખવુત્તિસાધની ચ પઞ્ઞા પઞ્ઞાપારમીતિ ઇમાપિ દસ પારમિયો લબ્ભન્તિ.

દાનજ્ઝાસયસ્સ પન અતિઉળારભાવેન દાનમુખેન દેસના પવત્તા. તસ્મા સબ્બત્થ સમકા મહાકરુણા, દ્વેપિ પુઞ્ઞઞાણસમ્ભારા, કાયસુચરિતાદીનિ તીણિ બોધિસત્તસુચરિતાનિ, સચ્ચાધિટ્ઠાનાદીનિ ચત્તારિ અધિટ્ઠાનાનિ, ઉસ્સાહાદયો ચતસ્સો બુદ્ધભૂમિયો, સદ્ધાદયો પઞ્ચ મહાબોધિપરિપાચનીયા ધમ્મા, અલોભજ્ઝાસયાદયો છ બોધિસત્તાનં અજ્ઝાસયા, તિણ્ણો તારેસ્સામીતિઆદયો સત્ત પટિઞ્ઞા ધમ્મા, અપ્પિચ્છસ્સાયં ધમ્મો, નાયં ધમ્મો મહિચ્છસ્સાતિઆદયો (દી. નિ. ૩.૩૫૮; અ. નિ. ૮.૩૦) અટ્ઠ મહાપુરિસવિતક્કા (દી. નિ. ૩.૩૫૮), નવ યોનિસોમનસિકારમૂલકા ધમ્મા, દાનજ્ઝાસયાદયો દસ મહાપુરિસજ્ઝાસયા, દાનસીલાદયો દસ પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનીતિ એવમાદયો યે અનેકસતઅનેકસહસ્સપ્પભેદા બોધિસમ્ભારભૂતા મહાબોધિસત્તગુણા. તે સબ્બેપિ યથારહં ઇધ નિદ્ધારેત્વા વત્તબ્બા.

અપિ ચેત્થ મહન્તં ભોગક્ખન્ધં મહન્તઞ્ચ ઞાતિપરિવટ્ટં પહાય મહાભિનિક્ખમનસદિસં ગેહતો નિક્ખમનં, નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતસ્સ બહુજનસમ્મતસ્સ સતો પરમપ્પિચ્છભાવેન કુલેસુ ગણેસુ ચ અલગ્ગતા, અચ્ચન્તમેવ લાભસક્કારસિલોકજિગુચ્છા, પવિવેકાભિરતિ, કાયજીવિતનિરપેક્ખો પરિચ્ચાગો, અનાહારસ્સેવ સતો દિવસત્તયમ્પિ દાનપીતિયા પરિતુટ્ઠસ્સ નિબ્બિકારસરીરયાપનં, માસદ્વિમાસમત્તમ્પિ કાલં યાચકે સતિ આહારં તથેવ દત્વા ‘‘દાનગતેનેવ પીતિસુખેન સરીરં યાપેસ્સામી’’તિ પરિચ્ચાગે અનોલીનવુત્તિસાધકો ઉળારો દાનજ્ઝાસયો, દાનં દત્વા પુન આહારપરિયેટ્ઠિયા અકરણહેતુભૂતા પરમસલ્લેખવુત્તીતિ એવમાદયો મહાસત્તસ્સ ગુણાનુભાવા વેદિતબ્બા. તેનેતં વુચ્ચતિ –

‘‘એવં અચ્છરિયા હેતે, અબ્ભુતા ચ મહેસિનો;

મહાકારુણિકા ધીરા, સબ્બલોકેકબન્ધવા.

‘‘અચિન્તેય્યાનુભાવા ચ, સદા સદ્ધમ્મગોચરા;

બોધિસત્તા મહાસત્તા, સુચિસલ્લેખવુત્તિનો.

‘‘મહાવાતસમુદ્ધત-વીચિમાલો મહોદધિ;

અપિ લઙ્ઘેય્ય વેલન્તં, બોધિસત્તા ન ધમ્મતં.

‘‘લોકે સઞ્જાતવદ્ધાપિ, ન તે ભાવિતભાવિનો;

લિમ્પન્તિ લોકધમ્મેહિ, તોયેન પદુમં યથા.

‘‘યેસં વે અત્તનિ સ્નેહો, નિહીયતિ યથા યથા;

સત્તેસુ કરુણાસ્નેહો, વડ્ઢતેવ તથા તથા.

‘‘યથા ચિત્તં વસે હોતિ, ન ચ ચિત્તવસાનુગા;

તથા કમ્મં વસે હોતિ, ન ચ કમ્મવસાનુગા.

‘‘દોસેહિ નાભિભૂયન્તિ, સમુગ્ઘાતેન્તિ વા ન તે;

ચરન્તા બોધિપરિયેટ્ઠિં, પુરિસાજાનિયા બુધા.

‘‘તેસુ ચિત્તપ્પસાદોપિ, દુક્ખતો પરિમોચયે;

પગેવાનુકિરિયા તેસં, ધમ્મસ્સ અનુધમ્મતો’’તિ.

પરમત્થદીપનિયા ચરિયાપિટકસંવણ્ણનાય

અકિત્તિચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. સઙ્ખબ્રાહ્મણચરિયાવણ્ણના

૧૧-૧૨. દુતિયસ્મિં પુનાપરન્તિ પુન અપરં, ન કેવલમિદં અકિત્તિચરિયમેવ, અથ ખો પુન અપરં અઞ્ઞં સઙ્ખચરિયમ્પિ પવક્ખિસ્સં, સુણોહીતિ અધિપ્પાયો. ઇતો પરેસુપિ એસેવ નયો. સઙ્ખસવ્હયોતિ સઙ્ખનામો. મહાસમુદ્દં તરિતુકામોતિ સુવણ્ણભૂમિં ગન્તું નાવાય મહાસમુદ્દં તરિતુકામો. ઉપગચ્છામિ પટ્ટનન્તિ તામલિત્તિપટ્ટનં ઉદ્દિસ્સ ગચ્છામિ. સયમ્ભુઞાણેન પચ્ચેકબોધિયા અધિગતત્તા સયમેવ ભૂતન્તિ સયમ્ભું. કિલેસમારાદીસુ કેનચિપિ ન પરાજિતન્તિ અપરાજિતં, તિણ્ણં મારાનં મત્થકં મદ્દિત્વા ઠિતન્તિ અત્થો. તત્તાય કઠિનભૂમિયાતિ ઘમ્મસન્તાપેન સન્તત્તાય સક્ખરવાલુકાનિચિતત્તા ખરાય કક્ખળાય ભૂમિયા.

૧૩. તન્તિ તં પચ્ચેકબુદ્ધં. ઇમમત્થન્તિ ઇમં ઇદાનિ વક્ખમાનં ‘‘ઇદં ખેત્ત’’ન્તિઆદિકં અત્થં. વિચિન્તયિન્તિ તદા સઙ્ખબ્રાહ્મણભૂતો ચિન્તેસિન્તિ સત્થા વદતિ. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા –

અતીતે અયં બારાણસી મોળિની નામ અહોસિ. મોળિનીનગરે બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો સઙ્ખો નામ બ્રાહ્મણો હુત્વા અડ્ઢો મહદ્ધનો ચતૂસુ નગરદ્વારેસુ નગરમજ્ઝે અત્તનો નિવેસનદ્વારેતિ છસુ ઠાનેસુ છ દાનસાલાયો કારેત્વા દેવસિકં છસતસહસ્સાનિ વિસ્સજ્જેન્તો કપણદ્ધિકાદીનં મહાદાનં પવત્તેસિ. સો એકદિવસં ચિન્તેસિ – ‘‘અહં ગેહે ધને ખીણે દાનં દાતું ન સક્ખિસ્સામિ, અપરિક્ખીણેયેવ ધને નાવાય સુવણ્ણભૂમિં ગન્ત્વા ધનં આહરિસ્સામી’’તિ. સો નાવં ભણ્ડસ્સ પૂરાપેત્વા પુત્તદારં આમન્તેત્વા ‘‘યાવાહં આગચ્છિસ્સામિ, તાવ મે દાનં અનુપચ્છિન્દન્તા પવત્તેય્યાથા’’તિ વત્વા દાસકમ્મકરપરિવુતો ઉપાહનં આરુય્હ છત્તેન ધારિયમાનેન પટ્ટનગામાભિમુખો પાયાસિ.

તસ્મિં ખણે ગન્ધમાદને એકો પચ્ચેકબુદ્ધો સત્તાહં નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા નિરોધસમાપત્તિતો વુટ્ઠાય લોકં વોલોકેન્તો તં ધનાહરણત્થં ગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘મહાપુરિસો ધનં આહરિતું ગચ્છતિ, ભવિસ્સતિ નુ ખો અસ્સ મહાસમુદ્દે અન્તરાયો, નો’’તિ આવજ્જેત્વા ‘‘ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ‘‘એસ મં દિસ્વા છત્તઞ્ચ ઉપાહનઞ્ચ મય્હં દત્વા ઉપાહનદાનનિસ્સન્દેન સમુદ્દે ભિન્નાય નાવાય પતિટ્ઠં લભિસ્સતિ, કરિસ્સામિસ્સ અનુગ્ગહ’’ન્તિ આકાસેન ગન્ત્વા તસ્સ અવિદૂરે ઓતરિત્વા મજ્ઝન્હિકસમયે ચણ્ડવાતાતપેન અઙ્ગારસન્થતસદિસં ઉણ્હવાલુકં મદ્દન્તો તસ્સ અભિમુખં આગઞ્છિ. સો તં દિસ્વાવ હટ્ઠતુટ્ઠો ‘‘પુઞ્ઞક્ખેત્તં મે આગતં, અજ્જ મયા એત્થ બીજં રોપેતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેસિ. તેન વુત્તં ‘‘તમહં પટિપથે દિસ્વા, ઇમમત્થં વિચિન્તયિ’’ન્તિઆદિ.

તત્થ ઇદં ખેત્તન્તિઆદિ ચિન્તિતાકારદસ્સનં. ખેત્તન્તિ ખિત્તં બીજં મહપ્ફલભાવકરણેન તાયતીતિ ખેત્તં, પુબ્બણ્ણાપરણ્ણવિરુહનભૂમિ. ઇધ પન ખેત્તં વિયાતિ ખેત્તં, અગ્ગદક્ખિણેય્યો પચ્ચેકબુદ્ધો. તેનેવાહ ‘‘પુઞ્ઞકામસ્સ જન્તુનો’’તિ.

૧૪. મહાગમન્તિ વિપુલફલાગમં, સસ્સસમ્પત્તિદાયકન્તિ અત્થો. બીજં ન રોપેતીતિ બીજં ન વપતિ.

૧૫. ખેત્તવરુત્તમન્તિ ખેત્તવરેસુપિ ઉત્તમં. સીલાદિગુણસમ્પન્ના હિ વિસેસતો અરિયસાવકા ખેત્તવરા, તતોપિ અગ્ગભૂતો પચ્ચેકબુદ્ધો ખેત્તવરુત્તમો. કારન્તિ સક્કારં. યદિ ન કરોમીતિ સમ્બન્ધો. ઇદં વુત્તં હોતિ – ઇદમીદિસં અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લભિત્વા તત્થ પૂજાસક્કારં યદિ ન કરોમિ, પુઞ્ઞેન અત્થિકો નામાહં ન ભવેય્યન્તિ.

૧૬-૧૭. યથા અમચ્ચોતિઆદીનં દ્વિન્નં ગાથાનં અયં સઙ્ખેપત્થો – યથા નામ યો કોચિ રઞ્ઞા મુદ્દાધિકારે ઠપિતો લઞ્છનધરો અમચ્ચપુરિસો સેનાપતિ વા સો અન્તેપુરે જને બહિદ્ધા ચ બલકાયાદીસુ રઞ્ઞો યથાનુસિટ્ઠં ન પટિપજ્જતિ ન તેસં ધનધઞ્ઞં દેતિ, તં તં કત્તબ્બં વત્તં પરિહાપેતિ. સો મુદ્દિતો પરિહાયતિ મુદ્દાધિકારલદ્ધવિભવતો પરિધંસતિ, એવમેવ અહમ્પિ પુઞ્ઞકમ્મસ્સ રતો લદ્ધબ્બપુઞ્ઞફલસઙ્ખાતં પુઞ્ઞકામો દક્ખિણાય વિપુલફલભાવકરણેન વિપુલં દિસ્વાન તં દક્ખિણં ઉળારં દક્ખિણેય્યં લભિત્વા તસ્સ દાનં યદિ ન દદામિ પુઞ્ઞતો આયતિં પુઞ્ઞફલતો ચ પરિધંસામિ. તસ્મા ઇધ મયા પુઞ્ઞં કાતબ્બમેવાતિ.

એવં પન ચિન્તેત્વા મહાપુરિસો દૂરતોવ ઉપાહના ઓરોહિત્વા વેગેન ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ‘‘ભન્તે, મય્હં અનુગ્ગહત્થાય ઇમં રુક્ખમૂલં ઉપગચ્છથા’’તિ વત્વા તસ્મિં રુક્ખમૂલં ઉપસઙ્કમન્તે તત્થ વાલુકં ઉસ્સાપેત્વા ઉત્તરાસઙ્ગં પઞ્ઞાપેત્વા પચ્ચેકબુદ્ધે તત્થ નિસિન્ને વન્દિત્વા વાસિતપરિસ્સાવિતેન ઉદકેન તસ્સ પાદે ધોવિત્વા, ગન્ધતેલેન મક્ખેત્વા, અત્તનો ઉપાહનં પુઞ્છિત્વા, ગન્ધતેલેન મક્ખેત્વા, તસ્સ પાદે પટિમુઞ્ચિત્વા ‘‘ભન્તે, ઇમં ઉપાહનં આરુય્હ, ઇમં છત્તં મત્થકે કત્વા ગચ્છથા’’તિ છત્તુપાહનં અદાસિ. સોપિસ્સ અનુગ્ગહત્થાય તં ગહેત્વા પસાદસંવડ્ઢનત્થં પસ્સન્તસ્સેવ વેહાસં ઉપ્પતિત્વા ગન્ધમાદનં અગમાસિ. તેન વુત્તં –

૧૮. ‘‘એવાહં ચિન્તયિત્વાન, ઓરોહિત્વા ઉપાહના;

તસ્સ પાદાનિ વન્દિત્વા, અદાસિં છત્તુપાહન’’ન્તિ.

બોધિસત્તો તં દિસ્વા અતિવિય પસન્નચિત્તો પટ્ટનં ગન્ત્વા નાવં અભિરુહિ. અથસ્સ મહાસમુદ્દં તરન્તસ્સ સત્તમે દિવસે નાવા વિવરમદાસિ. ઉદકં ઉસ્સિઞ્ચિતું નાસક્ખિંસુ. મહાજનો મરણભયભીતો અત્તનો અત્તનો દેવતા નમસ્સિત્વા મહાવિરવં વિરવિ. બોધિસત્તો એકં ઉપટ્ઠાકં ગહેત્વા સકલસરીરં તેલેન મક્ખેત્વા સપ્પિના સદ્ધિં સક્ખરચુણ્ણાનિ યાવદત્થં ખાદિત્વા તમ્પિ ખાદાપેત્વા તેન સદ્ધિં કૂપકયટ્ઠિમત્થકં આરુય્હ ‘‘ઇમાય દિસાય અમ્હાકં નગર’’ન્તિ દિસં વવત્થપેત્વા મચ્છકચ્છપપરિપન્થતો અત્તાનં સચ્ચાધિટ્ઠાનેન પમોચેન્તો તેન સદ્ધિં ઉસભમત્તટ્ઠાનં અતિક્કમિત્વા પતિત્વા સમુદ્દં તરિતું આરભિ. મહાજનો પન તત્થેવ વિનાસં પાપુણિ. તસ્સ તરન્તસ્સેવ સત્ત દિવસા ગતા. સો તસ્મિમ્પિ કાલે લોણોદકેન મુખં વિક્ખાલેત્વા ઉપોસથિકો અહોસિયેવ.

તદા પન ઈદિસાનં પુરિસવિસેસાનં રક્ખણત્થાય ચતૂહિ લોકપાલેહિ ઠપિતા મણિમેખલા નામ દેવધીતા અત્તનો ઇસ્સરિયેન સત્તાહં પમજ્જિત્વા સત્તમે દિવસે તં દિસ્વા ‘‘સચાયં ઇધ મરિસ્સ, અતિવિય ગારય્હા અભવિસ્સ’’ન્તિ સંવિગ્ગહદયા સુવણ્ણપાતિયા દિબ્બભોજનસ્સ પૂરેત્વા વેગેનાગન્ત્વા ‘‘બ્રાહ્મણ, ઇદં દિબ્બભોજનં ભુઞ્જા’’તિ આહ. સો તં ઉલ્લોકેત્વા ‘‘નાહં ભુઞ્જામિ, ઉપોસથિકોમ્હી’’તિ પટિક્ખિપિત્વા તં પુચ્છન્તો –

‘‘યં ત્વં સુખેનાભિસમેક્ખસે મં, ભુઞ્જસ્સુ ભત્તં ઇતિ મં વદેસિ;

પુચ્છામિ તં નારિ મહાનુભાવે, દેવી નુસિ ત્વં ઉદ માનુસી નૂ’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૪૨) –

આહ. સા તસ્સ પટિવચનં દેન્તી –

‘‘દેવી અહં સઙ્ખ મહાનુભાવા, ઇધાગતા સાગરવારિમજ્ઝે;

અનુકમ્પિકા નો ચ પદુટ્ઠચિત્તા, તવેવ અત્થાય ઇધાગતાસ્મિ.

‘‘ઇધન્નપાનં સયનાસનઞ્ચ, યાનાનિ નાનાવિવિધાનિ સઙ્ખ;

સબ્બસ્સ ત્યાહં પટિપાદયામિ, યં કિઞ્ચિ તુય્હં મનસાભિપત્થિત’’ન્તિ. (જા. ૧.૧૦.૪૩-૪૪) –

ઇમા ગાથા અભાસિ. તં સુત્વા મહાસત્તો ‘‘અયં દેવધીતા સમુદ્દપિટ્ઠે મય્હં ‘ઇદઞ્ચિદઞ્ચ દમ્મી’તિ વદતિ, યઞ્ચેસા મય્હં દેતિ, તમ્પિ મમ પુઞ્ઞેનેવ, તં પન પુઞ્ઞં અયં દેવધીતા જાનાતિ નુ ખો, ઉદાહુ ન જાનાતિ, પુચ્છિસ્સામિ તાવ ન’’ન્તિ ચિન્તેત્વા પુચ્છન્તો ઇમં ગાથમાહ –

‘‘યં કિઞ્ચિ યિટ્ઠઞ્ચ હુતઞ્ચ મય્હં, સબ્બસ્સ નો ઇસ્સરા ત્વં સુગત્તે;

સુસ્સોણિ સુબ્ભૂરુ વિલગ્ગમજ્ઝે, કિસ્સ મે કમ્મસ્સ અયં વિપાકો’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૪૫);

તત્થ યિટ્ઠન્તિ દાનવસેન યજિતં. હુતન્તિ આહુનપાહુનવસેન દિન્નં. સબ્બસ્સ નો ઇસ્સરા ત્વન્તિ અમ્હાકં પુઞ્ઞકમ્મસ્સ સબ્બસ્સ ત્વં ઇસ્સરા, ‘‘અયં ઇમસ્સ વિપાકો, અયં ઇમસ્સા’’તિ બ્યાકરિતું સમત્થા. સુસ્સોણીતિ સુન્દરજઘને. સુબ્ભૂરૂતિ સુન્દરેહિ ભમુકેહિ ઊરૂહિ ચ સમન્નાગતે. વિલગ્ગમજ્ઝેતિ વિલગ્ગતનુમજ્ઝે. કિસ્સ મેતિ મયા કતકમ્મેસુ કતરકમ્મસ્સ અયં વિપાકો, યેનાહં અપ્પતિટ્ઠે મહાસમુદ્દે અજ્જ પતિટ્ઠં લભામીતિ.

તં સુત્વા દેવધીતા ‘‘અયં બ્રાહ્મણો ‘યં અત્તના કુસલકમ્મં કતં, તં કમ્મં ન જાનાતી’તિ સઞ્ઞાય પુચ્છતિ મઞ્ઞે, કથેસ્સામિ ન’’ન્તિ નાવાભિરુહનદિવસે પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ છત્તુપાહનદાનપુઞ્ઞમેવ તસ્સ કારણન્તિ કથેન્તી –

‘‘ઘમ્મે પથે બ્રાહ્મણ એકભિક્ખું, ઉગ્ઘટ્ટપાદં તસિતં કિલન્તં;

પટિપાદયી સઙ્ખ ઉપાહનાનિ, સા દક્ખિણા કામદુહા તવજ્જા’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૪૬) –

ગાથમાહ.

તત્થ એકભિક્ખુન્તિ એકં પચ્ચેકબુદ્ધં સન્ધાયાહ. ઉગ્ઘટ્ટપાદન્તિ ઉણ્હવાલુકાય ઘટ્ટપાદં, વિબાધિતપાદન્તિ અત્થો. તસિતન્તિ પિપાસિતં. પટિપાદયીતિ પટિપાદેસિ યોજેસિ. કામદુહાતિ સબ્બકામદાયિકા.

તં સુત્વા મહાસત્તો ‘‘એવરૂપેપિ નામ અપ્પતિટ્ઠે મહાસમુદ્દે મયા દિન્નં છત્તુપાહનદાનં મમ સબ્બકામદદં જાતં અહો સુદિન્ન’’ન્તિ તુટ્ઠચિત્તો –

‘‘સા હોતુ નાવા ફલકૂપપન્ના, અનવસ્સુતા એરકવાતયુત્તા;

અઞ્ઞસ્સ યાનસ્સ ન હેત્થ ભૂમિ, અજ્જેવ મં મોળિનિં પાપયસ્સૂ’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૪૭) –

ગાથમાહ.

તત્થ ફલકૂપપન્નાતિ મહાનાવતાય બહૂહિ ફલકેહિ ઉપેતા. ઉદકપ્પવેસનાભાવેન અનવસ્સુતા. સમ્મા ગહેત્વા ગમનકવાતેન એરકવાતયુત્તા.

દેવધીતા તસ્સ વચનં સુત્વા તુટ્ઠહટ્ઠા દીઘતો અટ્ઠઉસભં વિત્થારતો ચતુઉસભં ગમ્ભીરતો વીસતિયટ્ઠિકં સત્તરતનમયં નાવં માપેત્વા કૂપફિયારિત્તયુત્તાનિ ઇન્દનીલરજતસુવણ્ણમયાદીનિ નિમ્મિનિત્વા સત્તન્નં રતનાનં પૂરેત્વા બ્રાહ્મણં આલિઙ્ગેત્વા નાવં આરોપેસિ, ઉપટ્ઠાકં પનસ્સ ન ઓલોકેસિ. બ્રાહ્મણો અત્તના કતકલ્યાણતો તસ્સ પત્તિં અદાસિ, સો અનુમોદિ. અથ દેવધીતા તમ્પિ આલિઙ્ગેત્વા નાવાય પતિટ્ઠાપેત્વા તં નાવં મોળિનીનગરં નેત્વા બ્રાહ્મણસ્સ ઘરે ધનં પતિટ્ઠાપેત્વા અત્તનો વસનટ્ઠાનમેવ અગમાસિ. તેનાહ ભગવા –

‘‘સા તત્થ વિત્તા સુમના પતીતા, નાવં સુચિત્તં અભિનિમ્મિનિત્વા;

આદાય સઙ્ખં પુરિસેન સદ્ધિં, ઉપાનયી નગરં સાધુરમ્મ’’ન્તિ. (જા. ૧.૧૦.૪૮);

મહાપુરિસસ્સ હિ ચિત્તસમ્પત્તિયા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ ચ નિરોધતો વુટ્ઠિતભાવેન સત્તસુ ચેતનાસુ આદિચેતના દિટ્ઠધમ્મવેદનીયા અતિઉળારફલા ચ જાતા. ઇદમ્પિ તસ્સ દાનસ્સ અપ્પમત્તફલન્તિ દટ્ઠબ્બં. અપરિમાણફલઞ્હિ તં દાનં બોધિસમ્ભારભૂતં. તેન વુત્તં –

૧૯. ‘‘તેનેવાહં સતગુણતો, સુખુમાલો સુખેધિતો;

અપિ ચ દાનં પરિપૂરેન્તો, એવં તસ્સ અદાસહ’’ન્તિ.

તત્થ તેનાતિ તતો પચ્ચેકબુદ્ધતો, સતગુણતોતિ સતગુણેન અહં તદા સઙ્ખભૂતો સુખુમાલો, તસ્મા સુખેધિતો સુખસંવડ્ઢો, અપિ ચ એવં સન્તેપિ દાનં પરિપૂરેન્તો, એવં મય્હં દાનપારમી પરિપૂરેતૂતિ તસ્સ પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ અત્તનો સરીરદુક્ખં અનપેક્ખિત્વા છત્તુપાહનં અદાસિન્તિ અત્તનો દાનજ્ઝાસયસ્સ ઉળારભાવં સત્થા પવેદેસિ.

બોધિસત્તોપિ યાવજીવં અમિતધનગેહં અજ્ઝાવસન્તો ભિય્યોસોમત્તાય દાનાનિ દત્વા સીલાનિ રક્ખિત્વા આયુપરિયોસાને સપરિસો દેવનગરં પૂરેસિ.

તદા દેવધીતા ઉપ્પલવણ્ણા અહોસિ, પુરિસો આનન્દત્થેરો, લોકનાથો સઙ્ખબ્રાહ્મણો.

તસ્સ સુવિસુદ્ધનિચ્ચસીલઉપોસથસીલાદિવસેન સીલપારમી દાનસીલાદીનં પટિપક્ખતો નિક્ખન્તત્તા કુસલધમ્મવસેન નેક્ખમ્મપારમી, દાનાદિનિપ્ફાદનત્થં અબ્ભુસ્સહનવસેન તથા મહાસમુદ્દતરણવાયામવસેન ચ વીરિયપારમી, તદત્થં અધિવાસનખન્તિવસેન ખન્તિપારમી, પટિઞ્ઞાનુરૂપપ્પટિપત્તિયા સચ્ચપારમી, સબ્બત્થ અચલસમાદાનાધિટ્ઠાનવસેન અધિટ્ઠાનપારમી, સબ્બસત્તેસુ હિતજ્ઝાસયવસેન મેત્તાપારમી, સત્તસઙ્ખારકતવિપ્પકારેસુ મજ્ઝત્તભાવપ્પત્તિયા ઉપેક્ખાપારમી, સબ્બપારમીનં ઉપકારાનુપકારે ધમ્મે જાનિત્વા અનુપકારે ધમ્મે પહાય ઉપકારધમ્મેસુ પવત્તાપનપુરેચરા સહજાતા ચ ઉપાયકોસલ્લભૂતા પઞ્ઞા પઞ્ઞાપારમીતિ ઇમાપિ પારમિયો લબ્ભન્તિ.

દાનજ્ઝાસયસ્સ પન અતિઉળારભાવેન દાનપારમીવસેન દેસના પવત્તા. યસ્મા ચેત્થ દસ પારમિયો લબ્ભન્તિ, તસ્મા હેટ્ઠા વુત્તા મહાકરુણાદયો બોધિસત્તગુણા ઇધાપિ યથારહં નિદ્ધારેતબ્બા. તથા અત્તનો ભોગસુખં અનપેક્ખિત્વા મહાકરુણાય ‘‘દાનપારમિં પૂરેસ્સામી’’તિ દાનસમ્ભારસંહરણત્થં સમુદ્દતરણં, તત્થ ચ સમુદ્દપતિતસ્સપિ ઉપોસથાધિટ્ઠાનં, સીલખણ્ડભયેન દેવધીતાયપિ ઉપગતાય આહારાનાહરણન્તિ એવમાદયો મહાસત્તસ્સ ગુણા વેદિતબ્બા. ઇદાનિ વક્ખમાનેસુ સેસચરિતેસુ ઇમિનાવ નયેન ગુણનિદ્ધારણં વેદિતબ્બં. તત્થ તત્થ વિસેસમત્તમેવ વક્ખામ. તેનેતં વુચ્ચતિ –

‘‘એવં અચ્છરિયા હેતે, અબ્ભુતા ચ મહેસિનો…પે…;

પગેવાનુકિરિયા તેસં, ધમ્મસ્સ અનુધમ્મતો’’તિ.

સઙ્ખબ્રાહ્મણચરિયાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. કુરુરાજચરિયાવણ્ણના

૨૦. તતિયે ઇન્દપત્થે પુરુત્તમેતિ ઇન્દપત્થનામકે કુરુરટ્ઠસ્સ પુરવરે ઉત્તમનગરે. રાજાતિ ધમ્મેન સમેન ચતૂહિ સઙ્ગહવત્થૂહિ પરિસં રઞ્જેતીતિ રાજા. કુસલે દસહુપાગતોતિ કુસલેહિ દસહિ સમન્નાગતો, દાનાદીહિ દસહિ પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂહિ, દસહિ કુસલકમ્મપથેહિ વા યુત્તોતિ અત્થો.

૨૧. કલિઙ્ગરટ્ઠવિસયાતિ કલિઙ્ગરટ્ઠસઙ્ખાતવિસયા. બ્રાહ્મણા ઉપગઞ્છુ મન્તિ કલિઙ્ગરાજેન ઉય્યોજિતા અટ્ઠ બ્રાહ્મણા મં ઉપસઙ્કમિંસુ. ઉપસઙ્કમિત્વા ચ પન આયાચું મં હત્થિનાગન્તિ હત્થિભૂતં મહાનાગં મં આયાચિંસુ. ધઞ્ઞન્તિ ધનાયિતબ્બસિરિસોભગ્ગપ્પત્તં લક્ખણસમ્પન્નં. મઙ્ગલસમ્મતન્તિ તાયયેવ લક્ખણસમ્પત્તિયા મઙ્ગલં અભિવુડ્ઢિકારણન્તિ અભિસમ્મતં જનેહિ.

૨૨. અવુટ્ઠિકોતિ વસ્સરહિતો. દુબ્ભિક્ખોતિ દુલ્લભભોજનો. છાતકો મહાતિ મહતી જિઘચ્છાબાધા વત્તતીતિ અત્થો. દદાહીતિ દેહિ. નીલન્તિ નીલવણ્ણં. અઞ્જનસવ્હયન્તિ અઞ્જનસદ્દેન અવ્હાતબ્બં, અઞ્જનનામકન્તિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – અમ્હાકં કલિઙ્ગરટ્ઠં અવુટ્ઠિકં, તેન ઇદાનિ મહાદુબ્ભિક્ખં તત્થ મહન્તં છાતકભયં ઉપ્પન્નં, તસ્સ વૂપસમત્થાય ઇમં અઞ્જનગિરિસઙ્કાસં તુય્હં અઞ્જનનામકં મઙ્ગલહત્થિં દેહિ, ઇમસ્મિઞ્હિ તત્થ નીતે દેવો વસ્સિસ્સતિ, તેન તં સબ્બભયં વૂપસમ્મિસ્સતીતિ. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા –

અતીતે કુરુરટ્ઠે ઇન્દપત્થનગરે બોધિસત્તો કુરુરાજસ્સ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગહેત્વા અનુપુબ્બેન વિઞ્ઞુતં પત્તો, તક્કસિલં ગન્ત્વા યોગવિહિતાનિ સિપ્પાયતનાનિ વિજ્જાટ્ઠાનાનિ ચ ઉગ્ગહેત્વા પચ્ચાગતો પિતરા ઉપરજ્જે ઠપિતો, અપરભાગે પિતુ અચ્ચયેન રજ્જં પત્વા દસ રાજધમ્મે અકોપેન્તો ધમ્મેન રજ્જં કારેસિ ધનઞ્જયો નામ નામેન. સો ચતૂસુ નગરદ્વારેસુ નગરમજ્ઝે નિવેસનદ્વારેતિ છ દાનસાલાયો કારેત્વા દેવસિકં છસતસહસ્સં ધનં વિસ્સજ્જેન્તો સકલજમ્બુદીપં ઉન્નઙ્ગલં કત્વા દાનં અદાસિ. તસ્સ દાનજ્ઝાસયતા દાનાભિરતિ સકલજમ્બુદીપં પત્થરિ.