૮. સોભિતબુદ્ધવંસવણ્ણના

તસ્સ પન અપરભાગે તસ્સ સાસનેપિ અન્તરહિતે સોભિતો નામ બોધિસત્તો કપ્પસતસહસ્સાધિકાનિ ચત્તારિ અસઙ્ખ્યેય્યાનિ પારમિયો પૂરેત્વા તુસિતપુરે નિબ્બત્તિત્વા તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા દેવેહિ આયાચિતો તુસિતપુરતો ચવિત્વા સુધમ્મનગરે સુધમ્મરાજસ્સ કુલે સુધમ્માય નામ દેવિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં અગ્ગહેસિ. સો દસન્નં માસાનં અચ્ચયેન સુધમ્મુય્યાને માતુકુચ્છિતો પરિસુદ્ધવિરાજિતઘનમેઘપટલતો પુણ્ણચન્દો વિય નિક્ખમિ. તસ્સ પટિસન્ધિયં જાતિયઞ્ચ પાટિહારિયાનિ પુબ્બે વુત્તપ્પકારાનિ.

સો દસવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિત્વા સત્તત્તિંસનાટકિત્થિસહસ્સાનં અગ્ગાય અગ્ગમહેસિયા મખિલદેવિયા કુચ્છિસ્મિં સીહકુમારે નામ પુત્તે ઉપ્પન્ને ચત્તારિ નિમિત્તાનિ દિસ્વા સઞ્જાતસંવેગો પાસાદેયેવ પબ્બજિત્વા તત્થેવ આનાપાનસ્સતિસમાધિં ભાવેત્વા ચત્તારિ ઝાનાનિ પટિલભિત્વા સત્તાહં તત્થેવ પધાનચરિયમચરિ. તતો મખિલમહાદેવિયા દિન્નં પરમમધુરં મધુપાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા અભિનિક્ખમનત્થાય ચિત્તમુપ્પાદેસિ – ‘‘અયં પાસાદો અલઙ્કતપટિયત્તો મહાજનસ્સ પસ્સન્તસ્સેવ આકાસેન ગન્ત્વા બોધિરુક્ખં મજ્ઝેકત્વા પથવિયં ઓતરતુ, ઇમા ચ ઇત્થિયો મયિ બોધિમૂલે નિસિન્ને અવુત્તા સયમેવ પાસાદતો નિક્ખમન્તૂ’’તિ. સહચિત્તુપ્પાદા પાસાદો ચ સુધમ્મરાજભવનતો ઉપ્પતિત્વા અસિતઞ્જનસઙ્કાસમાકાસમબ્ભુગ્ગઞ્છિ. સો સમોસરિતસુરભિકુસુમદામસમલઙ્કતપાસાદતલો સકલમ્પિ ગગનતલં સમલઙ્કુરુમાનો વિય કનકરસધારાસદિસરુચિરકરનિકરો દિવસકરો વિય ચ સરદસમયરજનિકરો વિય ચ વિરોચમાનો વિલમ્બમાનવિવિધવિચિત્તકિઙ્કિણિકજાલો યસ્સ કિર વાતેરિતસ્સ સુકુસલજનવાદિતસ્સ પઞ્ચઙ્ગિકસ્સ તુરિયસ્સ વિય સદ્દો વગ્ગુ ચ રજનીયો ચ કમનીયો ચ અહોસિ.

દૂરતો પટ્ઠાય સુય્યમાનેન મધુરેન સરેન સત્તાનં સોતાનિ ઓદહમાનો ઘરચચ્ચરચતુક્કવીથિઆદીસુ ઠત્વા પવત્તિતકથાસલ્લાપેસુ મનુસ્સેસુ નાતિનીચેન નાતિઉચ્ચેન તરુવરવનમત્થકાવિદૂરેનાકાસેન પલોભયમાનો વિય તરુવરસાખાનાનારતનજુતિવિસરસમુજ્જલેન વણ્ણેન જનનયનાનિ આકડ્ઢેન્તો વિય ચ પુઞ્ઞાનુભાવં સમુગ્ઘોસયન્તો વિય ચ ગગનતલં પટિપજ્જિ. તત્થ નાટકિત્થિયોપિ પઞ્ચઙ્ગિકસ્સ વરતુરિયસ્સ મધુરેન સરેન ઉપગાયિંસુ ચેવ વિલપિંસુ ચ. ચતુરઙ્ગિની કિરસ્સ સેનાપિ અલઙ્કાર-કાયાભરણ-જુતિ-સમુદય-સમુજ્જોતનાનાવિરાગ-સુરભિકુસુમવસનાભરણસોભિતા અમરવરસેના વિય પરમરુચિરદસ્સના ધરણી વિય ગગનતલેન પાસાદં પરિવારેત્વા અગમાસિ.

તતો પાસાદો ગન્ત્વા અટ્ઠાસીતિહત્થુબ્બેધં ઉજુવિપુલવટ્ટક્ખન્ધં કુસુમપલ્લવમકુલસમલઙ્કતં નાગરુક્ખં મજ્ઝેકત્વા ઓતરિત્વા ભૂમિયં પતિટ્ઠહિ. નાટકિત્થિયો ચ કેનચિ અવુત્તાવ તતો પાસાદતો ઓતરિત્વા પક્કમિંસુ. અનેકગુણસોભિતો કિર સોભિતોપિ મહાપુરિસો મહાજનકતપરિવારોયેવ રત્તિયા તીસુ યામેસુ તિસ્સો વિજ્જાયો ઉપ્પાદેસિ. મારબલં પનસ્સ ધમ્મતાબલેનેવ યથાગતમગમાસિ. પાસાદો પન તત્થેવ અટ્ઠાસિ. સોભિતો પન ભગવતા સમ્બોધિં પત્વા – ‘‘અનેકજાતિસંસારં…પે… તણ્હાનં ખયમજ્ઝગા’’તિ ઉદાનં ઉદાનેત્વા બોધિસમીપેયેવ સત્તસત્તાહં વીતિનામેત્વા બ્રહ્મુનો ધમ્મજ્ઝેસનં પટિજાનિત્વા – ‘‘કસ્સ નુ ખો પઠમં ધમ્મં દેસેય્ય’’ન્તિ બુદ્ધચક્ખુના ઓલોકેન્તો અત્તનો વેમાતિકે કનિટ્ઠભાતિકે અસમકુમારઞ્ચ સુનેત્તકુમારઞ્ચ દિસ્વા – ‘‘ઇમે દ્વે કુમારા ઉપનિસ્સયસમ્પન્ના ગમ્ભીરં નિપુણં ધમ્મં પટિવિજ્ઝિતું સમત્થા, હન્દાહં ઇમેસં ધમ્મં દેસેય્ય’’ન્તિ આકાસેનાગન્ત્વા સુધમ્મુય્યાને ઓતરિત્વા દ્વેપિ કુમારે ઉય્યાનપાલેન પક્કોસાપેત્વા તેહિ સપરિવારેહિ પરિવુતો મહાજનમજ્ઝે ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ. તેન વુત્તં –

૧. ‘‘રેવતસ્સ અપરેન, સોભિતો નામ નાયકો;

સમાહિતો સન્તચિત્તો, અસમો અપ્પટિપુગ્ગલો.

૨. ‘‘સો જિનો સકગેહમ્હિ, માનસં વિનિવત્તયિ;

પત્વાન કેવલં બોધિં, ધમ્મચક્કં પવત્તયિ.

૩. ‘‘યાવ હેટ્ઠા અવીચિતો, ભવગ્ગા ચાપિ ઉદ્ધતો;

એત્થન્તરે એકપરિસા, અહોસિ ધમ્મદેસને.

૪. ‘‘તાય પરિસાય સમ્બુદ્ધો, ધમ્મચક્કં પવત્તયિ;

ગણનાય ન વત્તબ્બો, પઠમાભિસમયો અહૂ’’તિ.

તત્થ સકગેહમ્હીતિ અત્તનો ભવનેયેવ, અન્તોપાસાદતલેયેવાતિ અત્થો. માનસં વિનિવત્તયીતિ ચિત્તં પરિવત્તેસિ, સકગેહે ઠત્વા સત્તદિવસબ્ભન્તરેયેવ પુથુજ્જનભાવતો ચિત્તં વિનિવત્તેત્વા બુદ્ધત્તં પાપુણીતિ અત્થો. હેટ્ઠાતિ હેટ્ઠતો. ભવગ્ગાતિ અકનિટ્ઠભવનતો. તાય પરિસાયાતિ તસ્સા પરિસાય મજ્ઝે. ગણનાય ન વત્તબ્બોતિ ગણનપથમતીતાતિ અત્થો. પઠમાભિસમયોતિ પઠમો ધમ્માભિસમયો. અહૂતિ ગણનાય ન વત્તબ્બા પરિસા અહોસીતિ અત્થો. ‘‘પઠમે અભિસમિંસુયેવા’’તિપિ પાઠો, તસ્સ પઠમધમ્મદેસને અભિસમિંસુ યે જના, તે ગણનાય ન વત્તબ્બાતિ અત્થો.

અથાપરેન સમયેન સુદસ્સનનગરદ્વારે ચિત્તપાટલિયા મૂલે યમકપાટિહારિયં કત્વા નવકનકમણિમયભવને તાવતિંસભવને પારિચ્છત્તકમૂલે પણ્ડુકમ્બલસિલાતલે નિસીદિત્વા અભિધમ્મં દેસેસિ. દેસનાપરિયોસાને નવુતિકોટિસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. અયં દુતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૫. ‘‘તતો પરમ્પિ દેસેન્તે, મરૂનઞ્ચ સમાગમે;

નવુતિકોટિસહસ્સાનં, દુતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

અથાપરેન સમયેન સુદસ્સનનગરે જયસેનો નામ રાજકુમારો યોજનપ્પમાણં વિહારં કારેત્વા અસોકસ્સકણ્ણચમ્પકનાગપુન્નાગવકુલસુરભિચૂતપનસાસનસાલકુન્દ- સહકારકરવીરાદિતરુવરનિરન્તરં આરામં રોપેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ નિય્યાતેસિ. દાનાનુમોદનં કત્વા યાગં વણ્ણેત્વા ભગવા ધમ્મં દેસેસિ. તદા કોટિસતસહસ્સસત્તનિકાયસ્સ ધમ્માભિસમયો અહોસિ. અયં તતિયાભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૬. ‘‘પુનાપરં રાજપુત્તો, જયસેનો નામ ખત્તિયો;

આરામં રોપયિત્વાન, બુદ્ધે નિય્યાતયી તદા.

૭. ‘‘તસ્સ યાગં પકિત્તેન્તો, ધમ્મં દેસેસિ ચક્ખુમા;

તદા કોટિસહસ્સાનં, તતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

પુન ઉગ્ગતો નામ રાજા સુનન્દનગરે સુનન્દં નામ વિહારં કારેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અદાસિ. તસ્મિં દાને એહિભિક્ખુપબ્બજ્જાય પબ્બજિતાનં કોટિસતં અરહન્તાનં સન્નિપાતો, તેસં મજ્ઝે સોભિતો ભગવા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ. અયં પઠમો સન્નિપાતો અહોસિ. પુન મેખલાનગરે ધમ્મગણો ધમ્મગણારામં નામ પવરારામં મહાવિહારં કારેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દત્વા સહ સબ્બપરિક્ખારેહિ દાનં અદાસિ. તસ્મિં સમાગમે એહિભિક્ખુભાવેન પબ્બજિતાનં નવુતિયા અરહન્તકોટીનં સન્નિપાતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ. અયં દુતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. યદા પન ભગવા દસસતનયનપુરે વસ્સં વસિત્વા પવારણાય સુરવરપરિવુતો ઓતરિ, તદા અસીતિયા અરહન્તકોટીહિ સદ્ધિં ચતુરઙ્ગિકે સન્નિપાતે પવારેસિ. અયં તતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૮. ‘‘સન્નિપાતા તયો આસું, સોભિતસ્સ મહેસિનો;

ખીણાસવાનં વિમલાનં, સન્તચિત્તાન તાદિનં.

૯. ‘‘ઉગ્ગતો નામ સો રાજા, દાનં દેતિ નરુત્તમે;

તમ્હિ દાને સમાગઞ્છું, અરહન્તા સતકોટિયો.

૧૦. ‘‘પુનાપરં પુરગણો, દેતિ દાનં નરુત્તમે;

તદા નવુતિકોટીનં, દુતિયો આસિ સમાગમો.

૧૧. ‘‘દેવલોકે વસિત્વાન, યદા ઓરોહતી જિનો;

તદા અસીતિકોટીનં, તતિયો આસિ સમાગમો’’તિ.

તદા કિર અમ્હાકં બોધિસત્તો રમ્મવતીનગરે ઉભતો સુજાતો ‘સુજાતો’ નામ બ્રાહ્મણો હુત્વા સોભિતસ્સ ભગવતો ધમ્મદેસનં સુત્વા સરણેસુ પતિટ્ઠાય બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ તેમાસં મહાદાનમદાસિ. સોપિ નં ‘‘અનાગતે ગોતમો નામ બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં –

૧૨. ‘‘અહં તેન સમયેન, સુજાતો નામ બ્રાહ્મણો;

તદા સસાવકં બુદ્ધં, અન્નપાનેન તપ્પયિં.

૧૩. ‘‘સોપિ મં બુદ્ધો બ્યાકાસિ, સોભિતો લોકનાયકો;

અપરિમેય્યિતો કપ્પે, અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતિ.

૧૪. ‘‘પધાનં પદહિત્વાન…પે… હેસ્સામ સમ્મુખા ઇમં.

૧૫. ‘‘તસ્સાપિ વચનં સુત્વા, હટ્ઠો સંવિગ્ગમાનસો;

તમેવત્થમનુપ્પત્તિયા, ઉગ્ગં ધિતિમકાસહ’’ન્તિ.

તત્થ તમેવત્થમનુપ્પત્તિયાતિ તસ્સ બુદ્ધત્તસ્સ અનુપ્પત્તિઅત્થં, તસ્સ પન સોભિતબુદ્ધસ્સ – ‘‘અનાગતે અયં ગોતમો નામ બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ વચનં સુત્વા ‘‘અવિતથવચના હિ બુદ્ધા’’તિ બુદ્ધત્તપ્પત્તિઅત્થન્તિ અત્થો. ઉગ્ગન્તિ તિબ્બં ઘોરં. ધિતિન્તિ વીરિયં. અકાસહન્તિ અકાસિં અહં.

તસ્સ પન સોભિતસ્સ ભગવતો સુધમ્મં નામ નગરં અહોસિ, પિતા સુધમ્મો નામ રાજા, માતા સુધમ્મા નામ દેવી, અસમો ચ સુનેત્તો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા, અનોમો નામુપટ્ઠાકો, નકુલા ચ સુજાતા ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, નાગરુક્ખો બોધિ, અટ્ઠપણ્ણાસહત્થુબ્બેધં સરીરં અહોસિ, નવુતિવસ્સસહસ્સાનિ આયુપ્પમાણં, મખિલા નામસ્સ મહાદેવી, સીહકુમારો નામ અત્રજો, નાટકિત્થીનં સત્તત્તિંસસહસ્સાનિ નવવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિ. પાસાદેન અભિનિક્ખમિ. જયસેનો નામ રાજા ઉપટ્ઠાકો. સેતારામે કિર વસીતિ. તેન વુત્તં –

૧૬. ‘‘સુધમ્મં નામ નગરં, સુધમ્મો નામ ખત્તિયો;

સુધમ્મા નામ જનિકા, સોભિતસ્સ મહેસિનો.

૨૧. ‘‘અસમો ચ સુનેત્તો ચ, અહેસું અગ્ગસાવકા;

અનોમો નામુપટ્ઠાકો, સોભિતસ્સ મહેસિનો.

૨૨. ‘‘નકુલા ચ સુજાતા ચ, અહેસું અગ્ગસાવિકા;

બુજ્ઝમાનો ચ સો બુદ્ધો, નાગમૂલે અબુજ્ઝથ.

૨૪. ‘‘અટ્ઠપણ્ણાસરતનં, અચ્ચુગ્ગતો મહામુનિ;

ઓભાસેતિ દિસા સબ્બા, સતરંસીવ ઉગ્ગતો.

૨૫. ‘‘તથા સુફુલ્લં પવનં, નાનાગન્ધેહિ ધૂપિતં;

તથેવ તસ્સ પાવચનં, સીલગન્ધેહિ ધૂપિતં.

૨૬. ‘‘યથાપિ સાગરો નામ, દસ્સનેન અતપ્પિયો;

તથેવ તસ્સ પાવચનં, સવનેન અતપ્પિયં.

૨૭. ‘‘નવુતિવસ્સસહસ્સાનિ, આયુ વિજ્જતિ તાવદે;

તાવતા તિટ્ઠમાનો સો, તારેસિ જનતં બહું.

૨૮. ‘‘ઓવાદં અનુસિટ્ઠિઞ્ચ, દત્વાન સેસકે જને;

હુતાસનોવ તાપેત્વા, નિબ્બુતો સો સસાવકો.

૨૯. ‘‘સો ચ બુદ્ધો અસમસમો, તેપિ સાવકા બલપ્પત્તા;

સબ્બં તમન્તરહિતં, નનુ રિત્તા સબ્બસઙ્ખારા’’તિ.

તત્થ સતરંસીવાતિઆદિચ્ચો વિય, સબ્બા દિસા ઓભાસેતીતિ અત્થો. પવનન્તિ મહાવનં. ધૂપિતન્તિ વાસિતં ગન્ધિતં. અતપ્પિયોતિ અતિત્તિકરો, અતિત્તિજનનો વા. તાવદેતિ તસ્મિં કાલે, તાવતકં કાલન્તિ અત્થો. તારેસીતિ તારયી. ઓવાદન્તિ સકિં વાદો ઓવાદો નામ. અનુસિટ્ઠિન્તિ પુનપ્પુનં વચનં અનુસિટ્ઠિ નામ. સેસકે જનેતિ સચ્ચપ્પટિવેધં અપ્પત્તસ્સ સેસજનસ્સ, સામિઅત્થે ભુમ્મવચનં. હુતાસનોવ તાપેત્વાતિ અગ્ગિ વિય તપ્પેત્વા. અયમેવ વા પાઠો, ઉપાદાનક્ખયા ભગવા પરિનિબ્બુતોતિ અત્થો. સેસગાથાસુ સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

સોભિતબુદ્ધવંસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો છટ્ઠો બુદ્ધવંસો.