૨૨. સિખીબુદ્ધવંસવણ્ણના

વિપસ્સિસ્સ અપરભાગે અન્તરહિતે ચ તસ્મિં કપ્પે તતો પરં એકૂનસટ્ઠિયા કપ્પેસુ બુદ્ધા લોકે ન ઉપ્પજ્જિંસુ. અપગતબુદ્ધાલોકો અહોસિ. કિલેસદેવપુત્તમારાનં એકરજ્જં અપગતકણ્ટકં અહોસિ. ઇતો પન એકત્તિંસકપ્પે સિનિદ્ધસુક્ખસારદારુપચિતો પહૂતસપ્પિસિત્તો નિધૂમો સિખી વિય સિખી ચ વેસ્સભૂ ચાતિ દ્વે સમ્માસમ્બુદ્ધા લોકે ઉપ્પજ્જિંસુ. તત્થ સિખી પન ભગવા પારમિયો પૂરેત્વા તુસિતપુરે નિબ્બત્તિત્વા તતો ચવિત્વા કુસલકરણવતી અરુણવતીનગરે પરમગુણવતો અરુણવતો નામ રઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા રત્તકનકપટિબિમ્બરુચિરપ્પભાય પભાવતિયા નામ દેવિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગહેત્વા દસ માસે વીતિનામેત્વા નિસભુય્યાને માતુકુચ્છિતો નિક્ખમિ. નેમિત્તિકા પનસ્સ નામં કરોન્તા ઉણ્હીસસ્સ સિખા વિય ઉગ્ગતત્તા ‘‘સિખી’’તિ નામમકંસુ. સો સત્તવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિ. સુચન્દકસિરીગિરિયસનારિવસભ નામકા તયો પાસાદા અહેસું. સબ્બકામાદેવિપ્પમુખાનિ ચતુવીસતિ ઇત્થિસહસ્સાનિ પચ્ચુપટ્ઠિતાનિ અહેસું.

સો ચત્તારિ નિમિત્તાનિ દિસ્વા સબ્બકામાદેવિયા ગુણગણાતુલે અતુલે નામ પુત્તે ઉપ્પન્ને હત્થિયાનેન હત્થિક્ખન્ધવરગતો મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. તં સત્તતિપુરિસસતસહસ્સાનિ અનુપબ્બજિંસુ. સો તેહિ પરિવુતો અટ્ઠમાસં પધાનચરિયં ચરિત્વા વિસાખપુણ્ણમાય ગણસઙ્ગણિકં પહાય સુદસ્સનનિગમે પિયદસ્સીસેટ્ઠિનો ધીતુયા દિન્નં મધુપાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા તરુણખદિરવને દિવાવિહારં વીતિનામેત્વા અનોમદસ્સિના નામ તાપસેન દિન્ના અટ્ઠ કુસતિણમુટ્ઠિયો ગહેત્વા પુણ્ડરીકબોધિં ઉપસઙ્કમિ. તસ્સા કિર પુણ્ડરીકબોધિયાપિ પાટલિયા પમાણમેવ પમાણં અહોસિ. તંદિવસમેવ સો પણ્ણાસરતનક્ખન્ધો હુત્વા અબ્ભુગ્ગતો, સાખાપિસ્સ પણ્ણાસરતનમત્તાવ. સો દિબ્બેહિ ગન્ધેહિ પુપ્ફેહિ સઞ્છન્નો અહોસિ. ન કેવલં પુપ્ફેહેવ, ફલેહિપિ સઞ્છન્નો અહોસિ. તસ્સ એકપસ્સતો તરુણાનિ ફલાનિ એકતો મજ્ઝિમાનિ એકતો નાતિપક્કાનિ એકતો પક્ખિત્તદિબ્બોજાનિ વિય સુરસાનિ વણ્ણગન્ધરસસમ્પન્નાનિ તતો તતો ઓલમ્બન્તિ. યથા ચ સો, એવં દસસહસ્સિચક્કવાળેસુ પુપ્ફૂપગા રુક્ખા પુપ્ફેહિ ફલૂપગા રુક્ખા ફલેહિ પટિમણ્ડિતા અહેસું.

સો તત્થ ચતુવીસતિહત્થવિત્થતં તિણસન્થરં સન્થરિત્વા પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ચતુરઙ્ગવીરિયં અધિટ્ઠાય નિસીદિ. એવં નિસીદિત્વા છત્તિંસ યોજનવિત્થતં સમારં મારબલં વિધમિત્વા સમ્બોધિં પાપુણિત્વા – ‘‘અનેકજાતિસંસારં…પે… તણ્હાનં ખયમજ્ઝગા’’તિ ઉદાનં ઉદાનેત્વા બોધિસમીપેયેવ સત્તસત્તાહં વીતિનામેત્વા બ્રહ્માયાચનં સમ્પટિચ્છિત્વા અત્તના સહ પબ્બજિતાનં સત્તતિયા ભિક્ખુસતસહસ્સાનં ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં દિસ્વા સુરપથેન ગન્ત્વા વિવિધાવરણવતિયા અરુણવતિયા રાજધાનિયા સમીપે મિગાજિનુય્યાને ઓતરિત્વા તેહિ મુનિગણેહિ પરિવુતો તેસં મજ્ઝે ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ. તદા કોટિસતસહસ્સાનં પઠમો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૧. ‘‘વિપસ્સિસ્સ અપરેન, સમ્બુદ્ધો દ્વિપદુત્તમો;

સિખિવ્હયો આસિ જિનો, અસમો અપ્પટિપુગ્ગલો.

૨. ‘‘મારસેનં પમદ્દિત્વા, પત્તો સમ્બોધિમુત્તમં;

ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ, અનુકમ્પાય પાણિનં.

૩. ‘‘ધમ્મચક્કં પવત્તેન્તે, સિખિમ્હિ જિનપુઙ્ગવે;

કોટિસતસહસ્સાનં, પઠમાભિસમયો અહૂ’’તિ.

પુનપિ અરુણવતિયા રાજધાનિયા સમીપેયેવ અભિભૂરાજપુત્તસ્સ ચ સમ્ભવરાજપુત્તસ્સ ચાતિ દ્વિન્નં સપરિવારાનં ધમ્મં દેસેત્વા નવુતિકોટિસહસ્સાનિ ધમ્મામતં પાયેસિ. સો દુતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૪. ‘‘અપરમ્પિ ધમ્મં દેસેન્તે, ગણસેટ્ઠે નરુત્તમે;

નવુત્તિકોટિસહસ્સાનં, દુતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

યદા પન સૂરિયવતીનગરદ્વારે ચમ્પકરુક્ખમૂલે તિત્થિયમદમાનભઞ્જનત્થં સબ્બજનબન્ધનમોક્ખત્થઞ્ચ યમકપાટિહારિયં કરોન્તો ભગવા ધમ્મં દેસેસિ, તદા અસીતિકોટિસહસ્સાનં તતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૫. ‘‘યમકપાટિહારિયઞ્ચ, દસ્સયન્તે સદેવકે;

અસીતિકોટિસહસ્સાનં, તતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

અભિભુના ચ સમ્ભવેન ચ રાજપુત્તેન સદ્ધિં પબ્બજિતાનં અરહન્તાનં સતસહસ્સાનં મજ્ઝે નિસીદિત્વા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો પઠમો સન્નિપાતો અહોસિ, અરુણવતીનગરે ઞાતિસમાગમે પબ્બજિતાનં અસીતિયા ભિક્ખુસહસ્સાનં મજ્ઝે નિસીદિત્વા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો દુતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. ધનઞ્જયનગરે ધનપાલકનાગવિનયનસમયે પબ્બજિતાનં સત્તતિયા ભિક્ખુસહસ્સાનં મજ્ઝે ભગવા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો તતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૬. ‘‘સન્નિપાતા તયો આસું, સિખિસ્સાપિ મહેસિનો;

ખીણાસવાનં વિમલાનં, સન્તચિત્તાન તાદિનં.

૭. ‘‘ભિક્ખુસતસહસ્સાનં, પઠમો આસિ સમાગમો;

અસીતિભિક્ખુસહસ્સાનં, દુતિયો આસિ સમાગમો.

૮. ‘‘સત્તતિભિક્ખુસહસ્સાનં, તતિયો આસિ સમાગમો;

અનુપલિત્તો પદુમંવ, તોયમ્હિ સમ્પવડ્ઢિત’’ન્તિ.

તત્થ અનુપલિત્તો પદુમંવાતિ તોયે જાતં તોયેવ વડ્ઢિતં પદુમં વિય તોયેન અનુપલિત્તં, સોપિ ભિક્ખુસન્નિપાતો લોકે જાતોપિ લોકધમ્મેહિ અનુપલિત્તો અહોસીતિ અત્થો.

તદા કિર અમ્હાકં બોધિસત્તો કત્થચિ અસંસટ્ઠો પરિભુત્તનગરે અરિન્દમો નામ રાજા હુત્વા સિખિમ્હિ સત્થરિ પરિભુત્તનગરમનુપ્પત્તે સપરિવારો રાજા ભગવતો પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પસાદવડ્ઢિતહદયનયનસોતો દસબલસ્સ અમલચરણકમલયુગળેસુ સપરિવારો સિરસા અભિવન્દિત્વા દસબલં નિમન્તેત્વા સત્તાહં ઇસ્સરિયકુલવિભવસદ્ધાનુરૂપં મહાદાનં દત્વા દુસ્સભણ્ડાગારદ્વારાનિ વિવરાપેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહગ્ઘાનિ વત્થાનિ અદાસિ. અત્તનો ચ બલરૂપલક્ખણજવસમ્પન્નહેમજાલમાલાસમલઙ્કતં નવકનકરુચિરદણ્ડકોસચામરયુગવિરાજિતં વિપુલમુદુકણ્ણં ચન્દરાજિવિરાજિતવદનસોભં એરાવણવારણમિવ અરિવારણં વરવારણં દત્વા વારણપ્પમાણમેવ કત્વા કપ્પિયભણ્ડઞ્ચ અદાસિ. સોપિ નં સત્થા – ‘‘ઇતો એકત્તિંસકપ્પે બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં –

૯. ‘‘અહં તેન સમયેન, અરિન્દમો નામ ખત્તિયો;

સમ્બુદ્ધપ્પમુખં સઙ્ઘં, અન્નપાનેન તપ્પયિં.

૧૦. ‘‘બહું દુસ્સવરં દત્વા, દુસ્સકોટિં અનપ્પકં;

અલઙ્કતં હત્થિયાનં, સમ્બુદ્ધસ્સ અદાસહં.

૧૧. ‘‘હત્થિયાનં નિમ્મિનિત્વા, કપ્પિયં ઉપનામયિં;

પૂરયિં માનસં મય્હં, નિચ્ચં દળ્હમુપટ્ઠિતં.

૧૨. ‘‘સોપિ મં બુદ્ધો બ્યાકાસિ, સિખી લોકગ્ગનાયકો;

એકત્તિંસે ઇતો કપ્પે, અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતિ.

૧૩. ‘‘અહુ કપિલવ્હયા રમ્મા…પે… હેસ્સામ સમ્મુખા ઇમં.

૧૪. ‘‘તસ્સાહં વચનં સુત્વા, ભિય્યો ચિત્તં પસાદયિં;

ઉત્તરિં વતમધિટ્ઠાસિં, દસપારમિપૂરિયા’’તિ.

તત્થ નિમ્મિનિત્વાતિ તસ્સ હત્થિનો પમાણેન તુલયિત્વા. કપ્પિયન્તિ કપ્પિયભણ્ડં, ભિક્ખૂનં યં ભણ્ડં કપ્પતિ ગહેતું, તં કપ્પિયભણ્ડં નામ. પૂરયિં માનસં મય્હન્તિ મમ ચિત્તં દાનપીતિયા પૂરયિં, મય્હં હાસુપ્પાદનસમત્થં અકાસિન્તિ અત્થો. નિચ્ચં દળ્હમુપટ્ઠિતન્તિ નિચ્ચકાલં દાનં દસ્સામી’’તિ દાનવસેન દળ્હં ઉપટ્ઠિતં ચિત્તન્તિ અત્થો.

તસ્સ પન ભગવતો નગરં અરુણવતી નામ અહોસિ. અરુણવા નામ રાજા પિતા, પભાવતી નામ માતા, અભિભૂ ચ સમ્ભવો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા, ખેમઙ્કરો નામુપટ્ઠાકો, સખિલા ચ મદુમા ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, પુણ્ડરીકરુક્ખો બોધિ, સરીરઞ્ચસ્સ સત્તતિહત્થુબ્બેધં અહોસિ. સરીરપ્પભા નિચ્ચકાલં યોજનત્તયં ફરિત્વા અટ્ઠાસિ. સત્તતિવસ્સસહસ્સાનિ આયુ, સબ્બકામા નામસ્સ અગ્ગમહેસી, અતુલો નામસ્સ પુત્તો, હત્થિયાનેન નિક્ખમિ. તેન વુત્તં –

૧૫. ‘‘નગરં અરુણવતી નામ, અરુણો નામ ખત્તિયો;

પભાવતી નામ જનિકા, સિખિસ્સાપિ મહેસિનો.

૨૦. ‘‘અભિભૂ સમ્ભવો ચેવ, અહેસું અગ્ગસાવકા;

ખેમઙ્કરો નામુપટ્ઠાકો, સિખિસ્સાપિ મહેસિનો.

૨૧. ‘‘સખિલા ચ પદુમા ચ, અહેસું અગ્ગસાવિકા;

બોધિ તસ્સ ભગવતો, પુણ્ડરીકોતિ વુચ્ચતિ.

૨૨. ‘‘સિરિવડ્ઢો ચ નન્દો ચ, અહેસું અગ્ગુપટ્ઠકા;

ચિત્તા ચેવ સુગુત્તા ચ, અહેસું અગ્ગુપટ્ઠિકા.

૨૩. ‘‘ઉચ્ચત્તનેન સો બુદ્ધો, સત્તતિહત્થમુગ્ગતો;

કઞ્ચનગ્ઘિયસઙ્કાસો, દ્વત્તિંસવરલક્ખણો.

૨૪. ‘‘તસ્સાપિ બ્યામપ્પભા કાયા, દિવારત્તિં નિરન્તરં;

દિસોદિસં નિચ્છરન્તિ, તીણિ યોજનસો પભા.

૨૫. ‘‘સત્તતિવસ્સસહસ્સાનિ, આયુ તસ્સ મહેસિનો;

તાવતા તિટ્ઠમાનો સો, તારેસિ જનતં બહું.

૨૬. ‘‘ધમ્મમેઘં પવસ્સેત્વા, તેમયિત્વા સદેવકે;

ખેમન્તં પાપયિત્વાન, નિબ્બુતો સો સસાવકો.

૨૭. ‘‘અનુબ્યઞ્જનસમ્પન્નં, દ્વત્તિંસવરલક્ખણં;

સબ્બં તમન્તરહિતં, નનુ રિત્તા સબ્બસઙ્ખારા’’તિ.

તત્થ પુણ્ડરીકોતિ સેતમ્બરુક્ખો. તીણિ યોજનસો પભાતિ તીણિ યોજનાનિ પભા નિચ્છરન્તીતિ અત્થો. ધમ્મમેઘન્તિ ધમ્મવસ્સં, ધમ્મવસ્સનકો બુદ્ધમેઘો. તેમયિત્વાતિ ધમ્મકથાસલિલેન તેમેત્વા, સિઞ્ચિત્વાતિ અત્થો. સદેવકેતિ સદેવકે સત્તે. ખેમન્તન્તિ ખેમન્તં નિબ્બાનં. અનુબ્યઞ્જનસમ્પન્નન્તિ તમ્બનખતુઙ્ગનાસવટ્ટઙ્ગુલિતાદીહિ અસીતિયા અનુબ્યઞ્જનેહિ સમ્પન્નં, દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણપટિમણ્ડિતં ભગવતો સરીરન્તિ અત્થો. સિખી કિર સમ્માસમ્બુદ્ધો સીલવતીનગરે અસ્સારામે પરિનિબ્બાયિ.

‘‘સિખીવ લોકે તપસા જલિત્વા, સિખીવ મેઘાગમને નદિત્વા;

સિખી મહેસિન્ધનવિપ્પહીનો, સિખીવ સન્તિં સુગતો ગતો સો’’.

સિખિસ્સ કિર ભગવતો ધાતુયો એકગ્ઘનાવ હુત્વા અટ્ઠંસુ ન વિપ્પકિરિંસુ. સકલજમ્બુદીપવાસિનો પન મનુસ્સા તિયોજનુબ્બેધં સત્તરતનમયં હિમગિરિસદિસસોભં થૂપમકંસુ. સેસમેત્થ ગાથાસુ પાકટમેવાતિ.

સિખીબુદ્ધવંસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો વીસતિમો બુદ્ધવંસો.