૨૧. વિપસ્સીબુદ્ધવંસવણ્ણના

ફુસ્સસ્સ બુદ્ધસ્સ અપરભાગે સાન્તરકપ્પે તસ્મિઞ્ચ કપ્પે વીતિવત્તે ઇતો એકનવુતિકપ્પે વિજિતસબ્બકપ્પો પરહિતનિરતસઙ્કપ્પો સબ્બત્થ વિપસ્સી વિપસ્સી નામ સત્થા લોકે ઉદપાદિ. સો પારમિયો પૂરેત્વા અનેકરતનમણિવિસરસમુજ્જોતિતભવને તુસિતભવને નિબ્બત્તિત્વા તતો ચવિત્વા બન્ધુમતીનગરે અનેકબન્ધુમતો બન્ધુમતો રઞ્ઞો બન્ધુમતિયા નામ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં અગ્ગહેસિ. સો દસન્નં માસાનં અચ્ચયેન ખેમે મિગદાયે માતુદરતો અસિતનીરદરાજિતો પુણ્ણચન્દો વિય નિક્ખમિ. નામગ્ગહણદિવસે પનસ્સ લક્ખણપાઠકા ઞાતકા ચ દિવા ચ રત્તિઞ્ચ અન્તરન્તરા નિમ્મિસસઞ્જનિતન્ધકારવિરહેન વિસુદ્ધં પસ્સન્તિ, વિવટેહિ વા અક્ખીહિ પસ્સતીતિ ‘‘વિપસ્સી’’તિ નામમકંસુ. ‘‘વિચેય્ય વિચેય્ય પસ્સતીતિ વિપસ્સી’’તિ વદન્તિ. સો અટ્ઠવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિ. નન્દ-સુનન્દ-સિરિમાનામકા તયો ચસ્સ પાસાદા અહેસું.

સુદસ્સનાદેવિપ્પમુખાનં ઇત્થીનં સતસહસ્સં વીસતિ ચ સહસ્સાનિ અહેસું. ‘‘સુતનૂ’’તિપિ સુદસ્સના વુચ્ચતિ. સો અટ્ઠવસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન ચત્તારિ નિમિત્તાનિ દિસ્વા સુતનુદેવિયા સમવટ્ટક્ખન્ધે નામ તનયે જાતે આજઞ્ઞરથેન મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. તં પુરિસાનં ચતુરાસીતિસતસહસ્સાનિ અનુપબ્બજિંસુ. સો તેહિ પરિવુતો મહાપુરિસો અટ્ઠમાસં પધાનચરિયં ચરિત્વા વિસાખપુણ્ણમાય સુદસ્સનસેટ્ઠિધીતાય દિન્નં મધુપાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા કુસુમસમલઙ્કતે સાલવને દિવાવિહારં કત્વા સુજાતેન નામ યવપાલકેન દિન્ના અટ્ઠ તિણમુટ્ઠિયો ગહેત્વા પાટલિબોધિં સમલઙ્કતં દિસ્વા દક્ખિણદિસાભાગેન તં ઉપાગમિ.

તસ્સા પન પાટલિયા સમવટ્ટક્ખન્ધો તં દિવસં પણ્ણાસરતનો હુત્વા અબ્ભુગ્ગતો સાખા પણ્ણાસરતના ઉબ્બેધેન રતનસતં અહોસિ. તંદિવસમેવ સા પાટલી કણ્ણિકાબદ્ધેહિ વિય પુપ્ફેહિ પરમસુરભિગન્ધેહિ મૂલતો પટ્ઠાય સબ્બસઞ્છન્ના અહોસિ. દિબ્બગન્ધો વાયતિ, ન કેવલં તદા અયમેવ પુપ્ફિતો, દસસહસ્સિ ચક્કવાળેસુ સબ્બે પાટલિયો પુપ્ફિતાવ. ન કેવલં પાટલિયોવ, દસસહસ્સિચક્કવાળેસુ સબ્બરુક્ખગુમ્બલતાયોપિ પુપ્ફિંસુ. મહાસમુદ્દોપિ પઞ્ચવણ્ણેહિ પદુમેહિ કુવલયુપ્પલકુમુદેહિ સઞ્છન્નો સીતલમધુરસલિલો અહોસિ. સબ્બમ્પિ ચ દસસહસ્સિ ચક્કવાળબ્ભન્તરં ધજમાલાકુલં અહોસિ. તત્થ તત્થ પટિમાલાગુલવિપ્પકિણ્ણં નાનાસુરભિકુસુમસજ્જિતધરણીતલં ધૂપચુણ્ણન્ધકારં અહોસિ. તં ઉપગન્ત્વા તેપણ્ણાસહત્થવિત્થતં તિણસન્થરં સન્થરિત્વા ચતુરઙ્ગસમન્નાગતં વીરિયં અધિટ્ઠાય – ‘‘યાવ બુદ્ધો ન હોમિ, તાવ ઇતો ન ઉટ્ઠહામી’’તિ પટિઞ્ઞં કત્વા નિસીદિ. એવં નિસીદિત્વા સમારં મારબલં વિધમિત્વા મગ્ગાનુક્કમેન ચત્તારિ મગ્ગઞાણાનિ મગ્ગાનન્તરં ચત્તારિ ફલઞાણાનિ ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા ચતુયોનિપરિચ્છેદકઞાણં પઞ્ચગતિપરિચ્છેદકઞાણં ચતુવેસારજ્જઞાણાનિ છ અસાધારણઞાણાનિ ચ સકલે ચ બુદ્ધગુણે હત્થગતે કત્વા પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો બોધિપલ્લઙ્કે નિસિન્નોવ –

‘‘અનેકજાતિસંસારં…પે… તણ્હાનં ખયમજ્ઝગા. (ધ. પ. ૧૫૩-૧૫૪);

‘‘અયોઘનહતસ્સેવ, જલતો જાતવેદસો;

અનુપુબ્બૂપસન્તસ્સ, યથા ન ઞાયતે ગતિ.

‘‘એવં સમ્મા વિમુત્તાનં, કામબન્ધોઘતારિનં;

પઞ્ઞાપેતું ગતી નત્થિ, પત્તાનં અચલં સુખ’’ન્તિ. (ઉદા. ૮૦) –

એવં ઉદાનં ઉદાનેત્વા બોધિસમીપેયેવ સત્તસત્તાહં વીતિનામેત્વા બ્રહ્માયાચનં સમ્પટિચ્છિત્વા અત્તનો વેમાતિકસ્સ ભાતિકસ્સ ખણ્ડકુમારસ્સ ચ પુરોહિતપુત્તસ્સ તિસ્સકુમારસ્સ ચ ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં ઓલોકેત્વા આકાસેન ગન્ત્વા ખેમે મિગદાયે ઓતરિત્વા ઉભોપિ તે ઉય્યાનપાલેન પક્કોસાપેત્વા તેસં પરિવારાનં મજ્ઝે ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ. તદા અપરિમિતાનં દેવતાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૧. ‘‘ફુસ્સસ્સ ચ અપરેન, સમ્બુદ્ધો દ્વિપદુત્તમો;

વિપસ્સી નામ નામેન, લોકે ઉપ્પજ્જિ ચક્ખુમા.

૨. ‘‘અવિજ્જં સબ્બં પદાલેત્વા, પત્તો સમ્બોધિમુત્તમં;

ધમ્મચક્કં પવત્તેતું, પક્કામિ બન્ધુમતીપુરં.

૩. ‘‘ધમ્મચક્કં પવત્તેત્વા, ઉભો બોધેસિ નાયકો;

ગણનાય ન વત્તબ્બો, પઠમાભિસમયો અહૂ’’તિ.

તત્થ પદાલેત્વાતિ ભિન્દિત્વા, અવિજ્જન્ધકારં ભિન્દિત્વાતિ અત્થો. ‘‘વત્તેત્વા ચક્કમારામે’’તિપિ પાઠો, તસ્સ આરામેતિ ખેમે મિગદાયેતિ અત્થો. ઉભો બોધેસીતિ અત્તનો કનિટ્ઠભાતિકં ખણ્ડં રાજપુત્તં તિસ્સઞ્ચ પુરોહિતપુત્તન્તિ ઉભો બોધેસિ. ગણનાય ન વત્તબ્બોતિ દેવતાનં અભિસમયવસેન ગણનપરિચ્છેદો નત્થીતિ અત્થો.

અથાપરેન સમયેન ખણ્ડં રાજપુત્તં તિસ્સઞ્ચ પુરોહિતપુત્તં અનુપબ્બજિતાનિ ચતુરાસીતિભિક્ખુસહસ્સાનિ ધમ્મામતં પાયેસિ. સો દુતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૪. ‘‘પુનાપરં અમિતયસો, તત્થ સચ્ચં પકાસયિ;

ચતુરાસીતિસહસ્સાનં, દુતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

તત્થ તત્થાતિ ખેમે મિગદાયેતિ અત્થો. ‘‘ચતુરાસીતિસહસ્સાનિ, સમ્બુદ્ધમનુપબ્બજુ’’ન્તિ એત્થ એતે પન ચતુરાસીતિસહસ્સસઙ્ખાતા પુરિસા વિપસ્સિસ્સ કુમારસ્સ ઉપટ્ઠાકપુરિસાયેવ. તે પાતોવ વિપસ્સિકુમારસ્સ ઉપટ્ઠાનં આગન્ત્વા કુમારમદિસ્વા પાતરાસત્થાય ગન્ત્વા ભુત્તપાતરાસા ‘‘કુહિં કુમારો’’તિ પુચ્છિત્વા તતો ‘‘ઉય્યાનભૂમિં ગતો’’તિ સુત્વા ‘‘તત્થેવ નં દક્ખિસ્સામા’’તિ નિક્ખન્તા નિવત્તમાનં તસ્સ સારથિં દિસ્વા ‘‘કુમારો પબ્બજિતો’’તિ સુત્વા સુતટ્ઠાનેયેવ સબ્બાભરણાનિ મુઞ્ચિત્વા અન્તરાપણતો કાસાયાનિ વત્થાનિ આહરાપેત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા પબ્બજિંસુ. પબ્બજિત્વા ચ તે ગન્ત્વા મહાપુરિસં પરિવારયિંસુ.

તતો વિપસ્સી બોધિસત્તો ‘‘પધાનચરિયં ચરન્તો આકિણ્ણો વિહરામિ, ન ખો પનમેતં પાતિરૂપં યથેવ મં ઇમે ગિહિભૂતા પુબ્બે પરિવારેત્વા ચરન્તિ, ઇદાનિપિ તથેવ કિં ઇમિના ગણેના’’તિ ગણસઙ્ગણિકાય ઉક્કણ્ઠિત્વા ‘‘અજ્જેવ ગચ્છામી’’તિ ચિન્તેત્વા પુન – ‘‘અજ્જ અવેલા, સચે પનાહં અજ્જ ગમિસ્સામિ, સબ્બેપિમે જાનિસ્સન્તિ, સ્વેવ ગમિસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. તંદિવસઞ્ચ ઉરુવેલગામસદિસે એકસ્મિં ગામે ગામવાસિનો મનુસ્સા સ્વાતનાય સદ્ધિં પરિસાય મહાપુરિસં નિમન્તયિંસુ. તે તેસં ચતુરાસીતિસહસ્સાનં મહાપુરિસસ્સ ચ પાયાસમેવ પટિયાદયિંસુ. અથ વિપસ્સી મહાપુરિસો પુનદિવસે વિસાખપુણ્ણમાય તસ્મિં ગામે તેહિ પબ્બજિતજનેહિ સદ્ધિં ભત્તકિચ્ચં કત્વા વસનટ્ઠાનમેવ અગમાસિ. તત્ર તે પબ્બજિતા મહાપુરિસસ્સ વત્તં દસ્સેત્વા અત્તનો અત્તનો રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનાનિ પવિસિંસુ.

બોધિસત્તોપિ પણ્ણસાલં પવિસિત્વા નિસિન્નો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં કાલો નિક્ખમિતુ’’ન્તિ નિક્ખમિત્વા પણ્ણસાલદ્વારં પિદહિત્વા બોધિમણ્ડાભિમુખો પાયાસિ. તે કિર પબ્બજિતા સાયં બોધિસત્તસ્સ ઉપટ્ઠાનં ગન્ત્વા પણ્ણસાલં પરિવારેત્વા નિસિન્ના – ‘‘અતિવિકાલો જાતો ઉપધારેથા’’તિ વત્વા પણ્ણસાલદ્વારં વિવરિત્વા તં અપસ્સન્તાપિ ‘‘કુહિં નુ ગતો મહાપુરિસો’’તિ નાનુબન્ધિંસુ. ‘‘ગણવાસે નિબ્બિન્નો એકો વિહરિતુકામો મઞ્ઞે મહાપુરિસો બુદ્ધભૂતંયેવ તં પસ્સિસ્સામા’’તિ અન્તોજમ્બુદીપાભિમુખા ચારિકં પક્કમિંસુ. અથ તે – ‘‘વિપસ્સિના કિર બુદ્ધત્તં પત્વા ધમ્મચક્કં પવત્તિત’’ન્તિ સુત્વા અનુક્કમેન સબ્બે તે પબ્બજિતા બન્ધુમતિયા રાજધાનિયા ખેમે મિગદાયે સન્નિપતિંસુ. તતો તેસં ભગવા ધમ્મં દેસેસિ, તદા ચતુરાસીતિયા ભિક્ખુસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. સો તતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૫. ‘‘ચતુરાસીતિસહસ્સાનિ, સમ્બુદ્ધં અનુપબ્બજું;

તેસમારામપત્તાનં, ધમ્મં દેસેસિ ચક્ખુમા.

૬. ‘‘સબ્બાકારેન ભાસતો, સુત્વા ઉપનિસાદિનો;

તેપિ ધમ્મવરં ગન્ત્વા, તતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

તત્થ ચતુરાસીતિસહસ્સાનિ, સમ્બુદ્ધં અનુપબ્બજુન્તિ એત્થ અનુના યોગતો સમ્બુદ્ધન્તિ ઉપયોગવચનં કતન્તિ વેદિતબ્બં, સમ્બુદ્ધસ્સ પચ્છા પબ્બજિંસૂતિ અત્થો. લક્ખણં સદ્દસત્થતો ગહેતબ્બં. ‘‘તત્થ આરામપત્તાન’’ન્તિપિ પાઠો. ભાસતોતિ વદતો. ઉપનિસાદિનોતિ ગન્ત્વા ઉપનિસ્સાય ધમ્મદાનં દદતોતિ અત્થો. તેપીતિ તે ચતુરાસીતિસહસ્સસઙ્ખાતા પબ્બજિતા વિપસ્સિસ્સ ઉપટ્ઠાકભૂતા. ગન્ત્વાતિ તસ્સ ધમ્મં ઞત્વા. એવં તેસં તતિયો અભિસમયો અહોસિ. ખેમે મિગદાયે વિપસ્સીસમ્માસમ્બુદ્ધં દ્વે ચ અગ્ગસાવકે અનુપબ્બજિતાનં ભિક્ખૂનં અટ્ઠસટ્ઠિસતસહસ્સાનં મજ્ઝે નિસિન્નો વિપસ્સી ભગવા –

‘‘ખન્તીપરમં તપો તિતિક્ખા, નિબ્બાનં પરમં વદન્તિ બુદ્ધા;

ન હિ પબ્બજિતો પરૂપઘાતી, ન સમણો હોતિ પરં વિહેઠયન્તો.

‘‘સબ્બપાપસ્સ અકરણં, કુસલસ્સ ઉપસમ્પદા;

સચિત્તપરિયોદપનં, એતં બુદ્ધાન સાસનં.

‘‘અનૂપવાદો અનૂપઘાતો, પાતિમોક્ખે ચ સંવરો;

મત્તઞ્ઞુતા ચ ભત્તસ્મિં, પન્તઞ્ચ સયનાસનં;

અધિચિત્તે ચ આયોગો, એતં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ. (દી. નિ. ૨.૯૦; ધ. પ. ૧૮૩, ૧૮૪, ૧૮૫) –

ઇમં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ. ઇમા પન સબ્બબુદ્ધાનં પાતિમોક્ખુદ્દેસગાથાયો હોન્તીતિ વેદિતબ્બં. સો પઠમો સન્નિપાતો અહોસિ. પુન યમકપાટિહારિયં દિસ્વા પબ્બજિતાનં ભિક્ખૂનં સતસહસ્સાનં દુતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. યદા પન વિપસ્સિસ્સ વેમાતિકા તયો ભાતરો પચ્ચન્તં વૂપસમેત્વા ભગવતો ઉપટ્ઠાનકિરિયાય લદ્ધવરા હુત્વા અત્તનો નગરં નેત્વા ઉપટ્ઠહન્તા તસ્સ ધમ્મં સુત્વા પબ્બજિંસુ. તેસં અસીતિસતસહસ્સાનં મજ્ઝે નિસીદિત્વા ભગવા ખેમે મિગદાયે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો તતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૭. ‘‘સન્નિપાતા તયો આસું, વિપસ્સિસ્સ મહેસિનો;

ખીણાસવાનં વિમલાનં, સન્તચિત્તાન તાદિનં.

૮. ‘‘અટ્ઠસટ્ઠિસતસહસ્સાનં, પઠમો આસિ સમાગમો;

ભિક્ખુસતસહસ્સાનં, દુતિયો આસિ સમાગમો.

૯. ‘‘અસીતિભિક્ખુસહસ્સાનં, તતિયો આસિ સમાગમો;

તત્થ ભિક્ખુગણમજ્ઝે, સમ્બુદ્ધો અતિરોચતી’’તિ.

તત્થ અટ્ઠસટ્ઠિસતસહસ્સાનન્તિ અટ્ઠસટ્ઠિસહસ્સાધિકાનં સતસહસ્સભિક્ખૂનન્તિ અત્થો. તત્થાતિ તત્થ ખેમે મિગદાયે. ભિક્ખુગણમજ્ઝેતિ ભિક્ખુગણસ્સ મજ્ઝે. ‘‘તસ્સ ભિક્ખુગણમજ્ઝે’’તિપિ પાઠો, તસ્સ ભિક્ખુગણસ્સ મજ્ઝેતિ અત્થો.

તદા અમ્હાકં બોધિસત્તો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો અતુલો નામ નાગરાજા હુત્વા અનેકનાગકોટિસતસહસ્સપરિવારો હુત્વા સપરિવારસ્સ દસબલસ્સ અસમબલસીલસ્સ કરુણાસીતલહદયસ્સ સક્કારકરણત્થં સત્તરતનમયં ચન્દમણ્ડલસઙ્કાસં દટ્ઠબ્બસારમણ્ડં મણ્ડપં કારેત્વા તત્થ નિસીદાપેત્વા સત્તાહં દિબ્બવિભવાનુરૂપં મહાદાનં દત્વા સત્તરતનખચિતં મહારહં સુવણ્ણમયં નાનામણિજુતિવિસરસમુજ્જલં પીઠં ભગવતો અદાસિ. તદા નં પીઠાનુમોદનાવસાને ‘‘ઇતો અયં એકનવુતિકપ્પે બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં –

૧૦. ‘‘અહં તેન સમયેન, નાગરાજા મહિદ્ધિકો;

અતુલો નામ નામેન, પુઞ્ઞવન્તો જુતિન્ધરો.

૧૧. ‘‘નેકાનં નાગકોટીનં, પરિવારેત્વાનહં તદા;

વજ્જન્તો દિબ્બતુરિયેહિ, લોકજેટ્ઠં ઉપાગમિં.

૧૨. ‘‘ઉપસઙ્કમિત્વા સમ્બુદ્ધં, વિપસ્સિં લોકનાયકં;

મણિમુત્તરતનખચિતં, સબ્બાભરણભૂસિતં;

નિમન્તેત્વા ધમ્મરાજસ્સ, સુવણ્ણપીઠમદાસહં.

૧૩. ‘‘સોપિ મં બુદ્ધો બ્યાકાસિ, સઙ્ઘમજ્ઝે નિસીદિય;

એકનવુતિતો કપ્પે, અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતિ.

૧૪. ‘‘અહુ કપિલવ્હયા રમ્મા, નિક્ખમિત્વા તથાગતો;

પધાનં પદહિત્વાન, કત્વા દુક્કરકારિકં.

૧૫. ‘‘અજપાલરુક્ખમૂલસ્મિં, નિસીદિત્વા તથાગતો;

તત્થ પાયાસં પગ્ગય્હ, નેરઞ્જરમુપેહિતિ.

૧૬. ‘‘નેરઞ્જરાય તીરમ્હિ, પાયાસં અદ સો જિનો;

પટિયત્તવરમગ્ગેન, બોધિમૂલમુપેહિતિ.

૧૭. ‘‘તતો પદક્ખિણં કત્વા, બોધિમણ્ડં અનુત્તરો;

અસ્સત્થમૂલે સમ્બોધિં, બુજ્ઝિસ્સતિ મહાયસો.

૧૮. ‘‘ઇમસ્સ જનિકા માતા, માયા નામ ભવિસ્સતિ;

પિતા સુદ્ધોદનો નામ, અયં હેસ્સતિ ગોતમો.

૧૯. ‘‘અનાસવા વીતરાગા, સન્તચિત્તા સમાહિતા;

કોલિતો ઉપતિસ્સો ચ, અગ્ગા હેસ્સન્તિ સાવકા;

આનન્દો નામુપટ્ઠાકો, ઉપટ્ઠિસ્સતિમં જિનં.

૨૦. ‘‘ખેમા ઉપ્પલવણ્ણા ચ, અગ્ગા હેસ્સન્તિ સાવિકા;

અનાસવા વીતરાગા, સન્તચિત્તા સમાહિતા;

બોધિ તસ્સ ભગવતો, અસ્સત્થોતિ પવુચ્ચતિ…પે….

૨૩. ‘‘તસ્સાહં વચનં સુત્વા, ભિય્યો ચિત્તં પસાદયિં;

ઉત્તરિં વતમધિટ્ઠાસિં, દસપારમિપૂરિયા’’તિ.

તત્થ પુઞ્ઞવન્તોતિ પુઞ્ઞવા, સમુપચિતપુઞ્ઞસઞ્ચયોતિ અત્થો. જુતિન્ધરોતિ પભાયુત્તો. નેકાનં નાગકોટીનન્તિ અનેકાહિ નાગકોટીહિ, કરણત્થે સામિવચનં દટ્ઠબ્બં. પરિવારેત્વાનાતિ ભગવન્તં પરિવારેત્વા. અહન્તિ અત્તાનં નિદ્દિસતિ. વજ્જન્તોતિ વાદેન્તો તાળેન્તો. મણિમુત્તરતનખચિતન્તિ મણિમુત્તાદીહિ વિવિધેહિ રતનેહિ ખચિતન્તિ અત્થો. સબ્બાભરણભૂસિતન્તિ સબ્બાભરણેહિ વાળરૂપાદીહિ રતનમયેહિ મણ્ડિતન્તિ અત્થો. સુવણ્ણપીઠન્તિ સુવણ્ણમયં પીઠં. અદાસહન્તિ અદાસિં અહં.

તસ્સ પન વિપસ્સિસ્સ ભગવતો બન્ધુમતી નામ નગરં અહોસિ. બન્ધુમા નામ રાજા પિતા, બન્ધુમતી નામ માતા, ખણ્ડો ચ તિસ્સો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા, અસોકો નામુપટ્ઠાકો, ચન્દા ચ ચન્દમિત્તા ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, પાટલિરુક્ખો બોધિ, સરીરં અસીતિહત્થુબ્બેધં અહોસિ, સરીરપ્પભા સબ્બકાલં સત્ત યોજનાનિ ફરિત્વા અટ્ઠાસિ અસીતિવસ્સસહસ્સાનિ આયુ, સુતનુ નામસ્સ અગ્ગમહેસી, સમવટ્ટક્ખન્ધો નામસ્સ પુત્તો, આજઞ્ઞરથેન નિક્ખમિ. તેન વુત્તં –

૨૪. ‘‘નગરં બન્ધુમતી નામ, બન્ધુમા નામ ખત્તિયો;

માતા બન્ધુમતી નામ, વિપસ્સિસ્સ મહેસિનો.

૨૯. ‘‘ખણ્ડો ચ તિસ્સનામો ચ, અહેસું અગ્ગસાવકા;

અસોકો નામુપટ્ઠાકો, વિપસ્સિસ્સ મહેસિનો.

૩૦. ‘‘ચન્દા ચ ચન્દમિત્તા ચ, અહેસું અગ્ગસાવિકા;

બોધિ તસ્સ ભગવતો, પાટલીતિ પવુચ્ચતિ.

૩૨. ‘‘અસીતિહત્થમુબ્બેધો, વિપસ્સી લોકનાયકો;

પભા નિદ્ધાવતી તસ્સ, સમન્તા સત્તયોજને.

૩૩. ‘‘અસીતિવસ્સસહસ્સાનિ, આયુ બુદ્ધસ્સ તાવદે;

તાવતા તિટ્ઠમાનો સો, તારેસિ જનતં બહું.

૩૪. ‘‘બહુદેવમનુસ્સાનં, બન્ધના પરિમોચયિ;

મગ્ગામગ્ગઞ્ચ આચિક્ખિ, અવસેસપુથુજ્જને.

૩૫. ‘‘આલોકં દસ્સયિત્વાન, દેસેત્વા અમતં પદં;

જલિત્વા અગ્ગિક્ખન્ધોવ, નિબ્બુતો સો સસાવકો.

૩૬. ‘‘ઇદ્ધિવરં પુઞ્ઞવરં, લક્ખણઞ્ચ કુસુમિતં;

સબ્બં તમન્તરહિતં, નનુ રિત્તા સબ્બસઙ્ખારા’’તિ.

તત્થ બન્ધનાતિ દેવમનુસ્સે કામરાગસંયોજનાદિબન્ધના મોચેસિ, વિકાસેસીતિ અત્થો. મગ્ગામગ્ગઞ્ચ આચિક્ખીતિ ‘‘અમતાધિગમાય અયં મગ્ગો ઉચ્છેદસસ્સતદિટ્ઠિવિરહિતા મજ્ઝિમા પટિપદા મગ્ગો કાયકિલમથાદિકો નાયં મગ્ગો’’તિ સેસપુથુજ્જને આચિક્ખીતિ અત્થો. આલોકં દસ્સયિત્વાનાતિ મગ્ગઞાણાલોકં વિપસ્સનાઞાણાલોકઞ્ચ દસ્સયિત્વા. લક્ખણઞ્ચ કુસુમિતન્તિ ચિત્તલક્ખણાદીહિ ફુલ્લિતં મણ્ડિતં ભગવતો સરીરન્તિ અત્થો. સેસં સબ્બત્થ ગાથાસુ ઉત્તાનમેવાતિ.

વિપસ્સીબુદ્ધવંસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો એકૂનવીસતિમો બુદ્ધવંસો.