૧૮. સિદ્ધત્થબુદ્ધવંસવણ્ણના

ધમ્મદસ્સિમ્હિ ભગવતિ પરિનિબ્બુતે અન્તરહિતે ચસ્સ સાસને તસ્મિં કપ્પે અતીતે કપ્પસહસ્સે ચ સત્તસુ કપ્પસતેસુ ચ છસુ કપ્પેસુ ચ અતિક્કન્તેસુ ઇતો ચતુનવુતિકપ્પમત્થકે એકસ્મિં કપ્પે એકોવ લોકત્થચરો અધિગતપરમત્થો સિદ્ધત્થો નામ સત્થા લોકે પાતુરહોસિ. તેન વુત્તં –

૧. ‘‘ધમ્મદસ્સિસ્સ અપરેન, સિદ્ધત્થો લોકનાયકો;

નિહનિત્વા તમં સબ્બં, સૂરિયો અબ્ભુગ્ગતો યથા’’તિ.

સિદ્ધત્થો બોધિસત્તોપિ પારમિયો પૂરેત્વા તુસિતભવને નિબ્બત્તિત્વા તતો ચવિત્વા વેભારનગરે ઉદેનસ્સ નામ રઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા સુફસ્સાય નામ દેવિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગહેત્વા દસન્નં માસાનં અચ્ચયેન વીરિયુય્યાને માતુકુચ્છિતો નિક્ખમિ. જાતે પન મહાપુરિસે સબ્બેસં આરદ્ધકમ્મન્તા ચ ઇચ્છિતા ચ અત્થા સિદ્ધિમગમંસુ. તસ્મા પનસ્સ ઞાતકા ‘‘સિદ્ધત્થો’’તિ નામમકંસુ. સો દસવસ્સસહસ્સાનિ અગારમજ્ઝે વસિ. તસ્સ કોકા-સુપ્પલ-પદુમનામકા તયો પાસાદા અહેસું. સોમનસ્સાદેવિપ્પમુખાનિ અટ્ઠચત્તાલીસ ઇત્થિસહસ્સાનિ પચ્ચુપટ્ઠિતાનિ અહેસું.

સો ચત્તારિ નિમિત્તાનિ દિસ્વા સોમનસ્સાદેવિયા પુત્તે અનુપમકુમારે ઉપ્પન્ને આસાળ્હિપુણ્ણમિયં સુવણ્ણસિવિકાય નિક્ખમિત્વા વીરિયુય્યાનં ગન્ત્વા પબ્બજિ. તં કોટિસતસહસ્સમનુસ્સા અનુપબ્બજિંસુ. મહાપુરિસો કિર તેહિ સદ્ધિં દસ માસે પધાનચરિયં ચરિત્વા વિસાખપુણ્ણમાયં અસદિસબ્રાહ્મણગામે સુનેત્તાય નામ બ્રાહ્મણકઞ્ઞાય દિન્નં મધુપાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા બદરવને દિવાવિહારં વીતિનામેત્વા સાયન્હસમયે વરુણેન નામ યવપાલેન દિન્ના અટ્ઠ તિણમુટ્ઠિયો ગહેત્વા કણિકારબોધિં ઉપગન્ત્વા ચત્તાલીસહત્થવિત્થતં તિણસન્થરં સન્થરિત્વા પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા સબ્બઞ્ઞુતં પાપુણિત્વા – ‘‘અનેકજાતિસંસારં…પે… તણ્હાનં ખયમજ્ઝગા’’તિ ઉદાનં ઉદાનેત્વા સત્તસત્તાહં વીતિનામેત્વા અત્તના સહ પબ્બજિતાનં ભિક્ખૂનં કોટિસતસહસ્સાનં ચતુસચ્ચપટિવેધસમત્થતં દિસ્વા અનિલપથેન ગન્ત્વા ગયામિગદાયે ઓતરિત્વા તેસં ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ, તદા કોટિસતસહસ્સાનં પઠમો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૨. ‘‘સોપિ પત્વાન સમ્બોધિં, સન્તારેન્તો સદેવકં;

અભિવસ્સિ ધમ્મમેઘેન, નિબ્બાપેન્તો સદેવકં.

૩. ‘‘તસ્સાપિ અતુલતેજસ્સ, અહેસું અભિસમયા તયો;

કોટિસતસહસ્સાનં, પઠમાભિસમયો અહૂ’’તિ.

તત્થ સદેવકન્તિ સદેવકં લોકં. ધમ્મમેઘેનાતિ ધમ્મકથામેઘવસ્સેન. પુન ભીમરથનગરે ભીમરથેન નામ રઞ્ઞા નિમન્તિતો નગરમજ્ઝે કતે સન્થાગારે નિસિન્નો કરવીકરુતમઞ્જુના સવનસુખેન પરમમધુરેન પણ્ડિતજનહદયઙ્ગમેન અમતાભિસેકસદિસેન બ્રહ્મસ્સરેન દસ દિસા પરિપૂરેન્તો ધમ્મામતદુન્દુભિમાહનિ, તદા નવુતિકોટીનં દુતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૪. ‘‘પુનાપરં ભીમરથે, યદા આહનિ દુન્દુભિં;

તદા નવુતિકોટીનં, દુતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

યદા પન વેભારનગરે ઞાતિસમાગમે બુદ્ધવંસં દેસેન્તો નવુતિકોટીનં ધમ્મચક્ખું ઉપ્પાદેસિ, સો તતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૫. ‘‘યદા બુદ્ધો ધમ્મં દેસેસિ, વેભારે સો પુરુત્તમે;

તદા નવુતિકોટીનં, તતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

અમરરુચિરદસ્સને અમરનગરે નામ સમ્બલો ચ સુમિત્તો ચ દ્વે ભાતરો રજ્જં કારેસું. અથ સિદ્ધત્થો સત્થા તેસં રાજૂનં ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં દિસ્વા ગગનતલેન ગન્ત્વા અમરનગરમજ્ઝે ઓતરિત્વા ચક્કાલઙ્કતતલેહિ ચરણેહિ પથવિતલં મદ્દન્તો વિય પદચેતિયાનિ દસ્સેત્વા અમરુય્યાનં ગન્ત્વા પરમરમણીયે અત્તનો કરુણાસીતલે સિલાતલે નિસીદિ. તતો દ્વેપિ ભાતિકરાજાનો દસબલસ્સ પદચેતિયાનિ દિસ્વા પદાનિ અનુગન્ત્વા સિદ્ધત્થં અધિગતપરમત્થં સત્થારં સબ્બલોકનેતારં સપરિવારં ઉપસઙ્કમિત્વા અભિવાદેત્વા ભગવન્તં પરિવારેત્વા નિસીદિંસુ. તેસં ભગવા અજ્ઝાસયાનુરૂપં ધમ્મં દેસેસિ. તસ્સ તે ધમ્મકથં સુત્વા સઞ્જાતસદ્ધા હુત્વા સબ્બેવ પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિંસુ. તેસં કોટિસતાનં ખીણાસવાનં મજ્ઝે ભગવા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો પઠમો સન્નિપાતો અહોસિ. વેભારનગરે ઞાતિસમાગમે પબ્બજિતાનં નવુતિકોટીનં મજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો દુતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. સુદસ્સનવિહારે સન્નિપતિતાનં અસીતિકોટીનં મજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો તતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૬. ‘‘સન્નિપાતા તયો આસું, તસ્મિમ્પિ દ્વિપદુત્તમે;

ખીણાસવાનં વિમલાનં, સન્તચિત્તાન તાદિનં.

૭. ‘‘કોટિસતાનં નવુતીનં, અસીતિયાપિ ચ કોટિનં;

એતે આસું તયો ઠાના, વિમલાનં સમાગમે’’તિ.

તત્થ નવુતીનં, અસીતિયાપિ ચ કોટિનન્તિ નવુતીનં કોટીનં અસીતિયાપિ ચ કોટીનં સન્નિપાતા અહેસુન્તિ અત્થો. એતે આસું તયો ઠાનાતિ એતાનિ તીણિ સન્નિપાતટ્ઠાનાનિ અહેસુન્તિ અત્થો. ‘‘ઠાનાને તાનિ તીણિ અહેસુ’’ન્તિપિ પાઠો.

તદા અમ્હાકં બોધિસત્તો સુરસેનનગરે મઙ્ગલો નામ બ્રાહ્મણો હુત્વા વેદવેદઙ્ગાનં પારં ગન્ત્વા અનેકકોટિસઙ્ખં ધનસન્નિચયં દીનાનાથાદીનં પરિચ્ચજિત્વા વિવેકારામો હુત્વા તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ઝાનાભિઞ્ઞાયો નિબ્બત્તેત્વા વિહરન્તો – ‘‘સિદ્ધત્થો નામ બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો’’તિ સુત્વા તં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા તસ્સ ધમ્મકથં સુત્વા યાય જમ્બુયા અયં જમ્બુદીપો પઞ્ઞાયતિ, ઇદ્ધિયા તં જમ્બું ઉપસઙ્કમિત્વા તતો ફલં આહરિત્વા નવુતિકોટિભિક્ખુપરિવારં સિદ્ધત્થં સત્થારં સુરસેનવિહારે નિસીદાપેત્વા જમ્બુફલેહિ સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ સત્થા તં ફલં પરિભુઞ્જિત્વા – ‘‘ઇતો ચતુનવુતિકપ્પમત્થકે ગોતમો નામ બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં –

૮. ‘‘અહં તેન સમયેન, મઙ્ગલો નામ તાપસો;

ઉગ્ગતેજો દુપ્પસહો, અભિઞ્ઞાબલસમાહિતો.

૯. ‘‘જમ્બુતો ફલમાનેત્વા, સિદ્ધત્થસ્સ અદાસહં;

પટિગ્ગહેત્વા સમ્બુદ્ધો, ઇદં વચનમબ્રવિ.

૧૦. ‘‘પસ્સથ ઇમં તાપસં, જટિલં ઉગ્ગતાપનં;

ચતુનવુતિતો કપ્પે, અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતિ.

૧૧. ‘‘પધાનં પદહિત્વાન…પે… હેસ્સામ સમ્મુખા ઇમં.

૧૨. ‘‘તસ્સાપિ વચનં સુત્વા, ભિય્યો ચિત્તં પસાદયિં;

ઉત્તરિં વતમધિટ્ઠાસિં, દસપારમિપૂરિયા’’તિ.

તત્થ દુપ્પસહોતિ દુરાસદો. અયમેવ વા પાઠો. તસ્સ પન ભગવતો નગરં વેભારં નામ અહોસિ. ઉદેનો નામ રાજા પિતા, જયસેનોતિપિ તસ્સેવ નામં, સુફસ્સા નામ માતા, સમ્બલો ચ સુમિત્તો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા, રેવતો નામુપટ્ઠાકો, સીવલા ચ સુરામા ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, કણિકારરુક્ખો બોધિ, સરીરં સટ્ઠિહત્થુબ્બેધં અહોસિ. વસ્સસતસહસ્સં આયુ, સોમનસ્સા નામ અગ્ગમહેસી અહોસિ, અનુપમો નામ પુત્તો, સુવણ્ણસિવિકાય નિક્ખમિ. તેન વુત્તં –

૧૩. ‘‘વેભારં નામ નગરં, ઉદેનો નામ ખત્તિયો;

સુફસ્સા નામ જનિકા, સિદ્ધિત્થસ્સ મહેસિનો.

૧૮. ‘‘સમ્બલો ચ સુમિત્તો ચ, અહેસું અગ્ગસાવકા;

રેવતો નામુપટ્ઠાકો, સિદ્ધત્થસ્સ મહેસિનો.

૧૯. ‘‘સીવલા ચ સુરામા ચ, અહેસું અગ્ગસાવિકા;

બોધિ તસ્સ ભગવતો, કણિકારોતિ વુચ્ચતિ.

૨૧. ‘‘સો બુદ્ધો સટ્ઠિરતનં, અહોસિ નભમુગ્ગતો;

કઞ્ચનગ્ઘિયસઙ્કાસો, દસસહસ્સી વિરોચતિ.

૨૨. ‘‘સોપિ બુદ્ધો અસમસમો, અતુલો અપ્પટિપુગ્ગલો;

વસ્સસતસહસ્સાનિ, લોકે અટ્ઠાસિ ચક્ખુમા.

૨૩. ‘‘વિપુલં પભં દસ્સયિત્વા, પુપ્ફાપેત્વાન સાવકે;

વિલાસેત્વા સમાપત્યા, નિબ્બુતો સો સસાવકો’’તિ.

તત્થ સટ્ઠિરતનન્તિ સટ્ઠિરતનપ્પમાણં નભં ઉગ્ગતોતિ અત્થો. કઞ્ચનગ્ઘિયસઙ્કાસોતિ નાનારતનવિચિત્તકનકમયઅગ્ઘિયસદિસદસ્સનોતિ અત્થો. દસસહસ્સી વિરોચતીતિ દસસહસ્સિયં વિરોચતિ. વિપુલન્તિ ઉળારં ઓભાસં. પુપ્ફાપેત્વાનાતિ ઝાનાભિઞ્ઞામગ્ગફલસમાપત્તિપુપ્ફેહિ પુપ્ફિતે પરમસોભગ્ગપ્પત્તે કત્વાતિ અત્થો. વિલાસેત્વાતિ વિલાસયિત્વા કીળિત્વા. સમાપત્યાતિ લોકિયલોકુત્તરાહિ સમાપત્તીહિ અભિઞ્ઞાહિ ચ. નિબ્બુતોતિ અનુપાદાપરિનિબ્બાનેન નિબ્બુતો.

સિદ્ધત્થો કિર સત્થા કઞ્ચનવેળુનગરે અનોમુય્યાને પરિનિબ્બાયિ. તત્થેવસ્સ રતનમયં ચતુયોજનુબ્બેધં ચેતિયમકંસૂતિ. સેસગાથાસુ સબ્બત્થ પાકટમેવાતિ.

સિદ્ધત્થબુદ્ધવંસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો સોળસમો બુદ્ધવંસો.