૧૪. સુજાતબુદ્ધવંસવણ્ણના

તતો તસ્સાપરભાગે તસ્મિંયેવ મણ્ડકપ્પે અનુપુબ્બેન અપરિમિતાયુકેસુ સત્તેસુ અનુક્કમેન પરિહાયિત્વા નવુતિવસ્સસહસ્સાયુકેસુ જાતેસુ સુજાતરૂપકાયો પરિસુદ્ધજાતો સુજાતો નામ સત્થા લોકે ઉદપાદિ. સોપિ પારમિયો પૂરેત્વા તુસિતપુરે નિબ્બત્તિત્વા તતો ચવિત્વા સુમઙ્ગલનગરે ઉગ્ગતસ્સ નામ રઞ્ઞો કુલે પભાવતિયા નામ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગહેત્વા દસન્નં માસાનં અચ્ચયેન માતુકુચ્છિતો નિક્ખમિ. નામગ્ગહણદિવસે ચસ્સ નામં કરોન્તો સકલજમ્બુદીપે સબ્બસત્તાનં સુખં જનયન્તો જાતોતિ ‘‘સુજાતો’’ ત્વેવસ્સ નામમકંસુ. સો નવવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિ. સિરી ઉપસિરી સિરિનન્દો ચાતિ તસ્સ તયો પાસાદા અહેસું. સિરીનન્દાદેવિપ્પમુખાનિ તેવીસતિ ઇત્થિસહસ્સાનિ પચ્ચુપટ્ઠિતાનિ અહેસું.

સો ચત્તારિ નિમિત્તાનિ દિસ્વા સિરીનન્દાદેવિયા ઉપસેને નામ પુત્તે ઉપ્પન્ને હંસવહં નામ વરતુરઙ્ગમારુય્હ મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. તં પન પબ્બજન્તં મનુસ્સાનં કોટિ અનુપબ્બજિ. અથ સો તેહિ પરિવુતો નવ માસે પધાનચરિયં ચરિત્વા વિસાખપુણ્ણમાય સિરીનન્દનનગરે સિરીનન્દનસેટ્ઠિસ્સ ધીતાય દિન્નં પરમમધુરં મધુપાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા સાલવને દિવાવિહારં વીતિનામેત્વા સાયન્હસમયે સુનન્દાજીવકેન દિન્ના અટ્ઠ તિણમુટ્ઠિયો ગહેત્વા વેળુબોધિં ઉપસઙ્કમિત્વા તેત્તિંસહત્થવિત્થતં તિણસન્થરં સન્થરિત્વા સૂરિયે ધરમાનેયેવ સમારં મારબલં વિધમિત્વા સમ્માસમ્બોધિં પટિવિજ્ઝિત્વા સબ્બબુદ્ધાનુચિણ્ણં ઉદાનં ઉદાનેત્વા સત્તસત્તાહં બોધિસમીપેયેવ વીતિનામેત્વા બ્રહ્મુના આયાચિતો અત્તનો કનિટ્ઠભાતિકં સુદસ્સનકુમારં પુરોહિતપુત્તં દેવકુમારઞ્ચ ચતુસચ્ચધમ્મપટિવેધસમત્થે દિસ્વા આકાસેન ગન્ત્વા સુમઙ્ગલનગરસમીપે સુમઙ્ગલુય્યાને ઓતરિત્વા ઉય્યાનપાલેન અત્તનો ભાતિકં સુદસ્સનકુમારં પુરોહિતપુત્તં દેવકુમારઞ્ચ પક્કોસાપેત્વા તેસં સપરિવારાનં મજ્ઝે નિસિન્નો ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ. તત્થ અસીતિયા કોટીનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. અયં પઠમાભિસમયો અહોસિ.

યદા પન ભગવા સુદસ્સનુય્યાનદ્વારે મહાસાલમૂલે યમકપાટિહારિયં કત્વા દેવેસુ તાવતિંસેસુ વસ્સાવાસં ઉપાગમિ, તદા સત્તત્તિંસસતસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. અયં દુતિયો અભિસમયો અહોસિ. યદા પન સુજાતો દસબલો પિતુસન્તિકં અગમાસિ, તદા સટ્ઠિસતસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. અયં તતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૧. ‘‘તત્થેવ મણ્ડકપ્પમ્હિ, સુજાતો નામ નાયકો;

સીહહનુસભક્ખન્ધો, અપ્પમેય્યો દુરાસદો.

૨. ‘‘ચન્દોવ વિમલો બુદ્ધો, સતરંસીવ પતાપવા;

એવં સોભતિ સમ્બુદ્ધો, જલન્તો સિરિયા સદા.

૩. ‘‘પાપુણિત્વાન સમ્બુદ્ધો, કેવલં બોધિમુત્તમં;

સુમઙ્ગલમ્હિ નગરે, ધમ્મચક્કં પવત્તયિ.

૪. ‘‘દેસેન્તે પવરં ધમ્મં, સુજાતે લોકનાયકે;

અસીતિકોટી અભિસમિંસુ, પઠમે ધમ્મદેસને.

૫. ‘‘યદા સુજાતો અમિતયસો, દેવે વસ્સં ઉપાગમિ;

સત્તત્તિંસસતસહસ્સાનં, દુતિયાભિસમયો અહુ.

૬. ‘‘યદા સુજાતો અસમસમો, ઉપગચ્છિ પિતુસન્તિકં;

સટ્ઠિસતસહસ્સાનં, તતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

તત્થ તત્થેવ મણ્ડકપ્પમ્હીતિ યસ્મિં મણ્ડકપ્પે સુમેધો ભગવા ઉપ્પન્નો, તત્થેવ કપ્પે સુજાતોપિ ભગવા ઉપ્પન્નોતિ અત્થો. સીહહનૂતિ સીહસ્સ વિય હનુ અસ્સાતિ સીહહનુ. સીહસ્સ પન હેટ્ઠિમહનુમેવ પુણ્ણં હોતિ, ન ઉપરિમં. અસ્સ પન મહાપુરિસસ્સ સીહસ્સ હેટ્ઠિમહનુ વિય દ્વેપિ પરિપુણ્ણાનિ દ્વાદસિયં પક્ખસ્સ ચન્દસદિસાનિ હોન્તિ. તેન વુત્તં ‘‘સીહહનૂ’’તિ. ઉસભક્ખન્ધોતિ ઉસભસ્સેવ સમપ્પવટ્ટક્ખન્ધો, સુવટ્ટિતસુવણ્ણાલિઙ્ગસદિસક્ખન્ધોતિ અત્થો. સતરંસીવાતિ દિવસકરો વિય. સિરિયાતિ બુદ્ધસિરિયા. બોધિમુત્તમન્તિ ઉત્તમં સમ્બોધિં.

સુધમ્મવતીનગરે સુધમ્મુય્યાને આગતાનં મનુસ્સાનં ધમ્મં દેસેત્વા સટ્ઠિસતસહસ્સાનિ એહિભિક્ખુભાવેન પબ્બાજેત્વા તેસં મજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો પઠમો સન્નિપાતો અહોસિ. તતો પરં તિદિવોરોહણે ભગવતો પઞ્ઞાસસતસહસ્સાનં દુતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. પુન ‘‘સુદસ્સનકુમારો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો’’તિ સુત્વા ‘‘મયમ્પિ પબ્બજિસ્સામા’’તિ આગતાનિ ચત્તારિ પુરિસસતસહસ્સાનિ ગહેત્વા સુદસ્સનત્થેરો સુજાતં નરાસભં ઉપસઙ્કમિ. તેસં ભગવા ધમ્મં દેસેત્વા એહિભિક્ખુપબ્બજ્જાય પબ્બાજેત્વા ચતુરઙ્ગસમન્નાગતે સન્નિપાતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ, સો તતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. તેન વુત્તં –

૭. ‘‘સન્નિપાતા તયો આસું, સુજાતસ્સ મહેસિનો;

ખીણાસવાનં વિમલાનં, સન્તચિત્તાન તાદિનં.

૮. ‘‘અભિઞ્ઞાબલપ્પત્તાનં, અપ્પત્તાનં ભવાભવે;

સટ્ઠિસતસહસ્સાનિ, પઠમં સન્નિપતિંસુ તે.

૯. ‘‘પુનાપરં સન્નિપાતે, તિદિવોરોહણે જિને;

પઞ્ઞાસસતસહસ્સાનં, દુતિયો આસિ સમાગમો.

૧૦. ‘‘ઉપસઙ્કમન્તો નરાસભં, સુદસ્સનો અગ્ગસાવકો;

ચતૂહિ સતસહસ્સેહિ, સમ્બુદ્ધં ઉપસઙ્કમી’’તિ.

તત્થ અપ્પત્તાનન્તિ ભવાભવે અસમ્પત્તાનન્તિ અત્થો. ‘‘અપ્પવત્તા ભવાભવે’’તિપિ પાઠો, સોયેવત્થો. તિદિવોરોહણેતિ સગ્ગલોકતો ઓતરન્તે કત્તુકારકે દટ્ઠબ્બો. કારકવિપલ્લાસેન વુત્તં. અથ વા તિદિવોરોહણેતિ તિદિવતો ઓતરણે. જિનેતિ જિનસ્સ, સામિઅત્થે ભુમ્મં દટ્ઠબ્બં.

તદા કિર અમ્હાકં બોધિસત્તો ચક્કવત્તિરાજા હુત્વા ‘‘બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો’’તિ સુત્વા ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મકથં સુત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સત્તહિ રતનેહિ સદ્ધિં ચતુમહાદીપરજ્જં દત્વા સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિ. સકલદીપવાસિનો જના રટ્ઠુપ્પાદં ગહેત્વા આરામિકકિચ્ચં સાધેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ સઙ્ઘસ્સ નિચ્ચં મહાદાનમદંસુ. સોપિ નં સત્થા – ‘‘અનાગતે ગોતમો નામ બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં –

૧૧. ‘‘અહં તેન સમયેન, ચતુદીપમ્હિ ઇસ્સરો;

અન્તલિક્ખચરો આસિં, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

૧૩. ‘‘ચતુદીપે મહારજ્જં રતને સત્ત ઉત્તમે;

બુદ્ધે નિય્યાતયિત્વાન, પબ્બજિં તસ્સ સન્તિકે.

૧૪. ‘‘આરામિકા જનપદે, ઉટ્ઠાનં પટિપિણ્ડિય;

ઉપનેન્તિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ, પચ્ચયં સયનાસનં.

૧૫. ‘‘સોપિ મં બુદ્ધો બ્યાકાસિ, દસસહસ્સિમ્હિ ઇસ્સરો;

તિંસકપ્પસહસ્સમ્હિ, અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતિ.

૧૬. ‘‘પધાનં પદહિત્વાન…પે… હેસ્સામ સમ્મુખા ઇમં.

૧૭. ‘‘તસ્સાપિ ચવનં સુત્વા, ભિય્યો હાસં જનેસહં;

અધિટ્ઠહિં વતં ઉગ્ગં, દસપારમિપૂરિયા.

૧૮. ‘‘સુત્તન્તં વિનયઞ્ચાપિ, નવઙ્ગં સત્થુસાસનં;

સબ્બં પરિયાપુણિત્વાન, સોભયિં જિનસાસનં.

૧૯. ‘‘તત્થપ્પમત્તો વિહરન્તો, બ્રહ્મં ભાવેત્વ ભાવનં;

અભિઞ્ઞાપારમિં ગન્ત્વા, બ્રહ્મલોકમગઞ્છહ’’ન્તિ.

તત્થ ચતુદીપમ્હીતિ સપરિવારદીપાનં ચતુન્નં મહાદીપાનન્તિ અત્થો. અન્તલિક્ખચરોતિ ચક્કરતનં પુરક્ખત્વા આકાસચરો. રતને સત્તાતિ હત્થિરતનાદીનિ સત્ત રતનાનિ. ઉત્તમેતિ ઉત્તમાનિ. અથ વા ઉત્તમે બુદ્ધેતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. નિય્યાતયિત્વાનાતિ દત્વાન. ઉટ્ઠાનન્તિ રટ્ઠુપ્પાદં, આયન્તિ અત્થો. પટિપિણ્ડિયાતિ રાસિં કત્વા સંકડ્ઢિત્વા. પચ્ચયન્તિ ચીવરાદિવિવિધં પચ્ચયં. દસસહસ્સિમ્હિ ઇસ્સરોતિ દસસહસ્સિલોકધાતુયં ઇસ્સરો, તદેતં જાતિક્ખેત્તં સન્ધાય વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અનન્તાનં લોકધાતૂનં ઇસ્સરો ભગવા. તિંસકપ્પસહસ્સમ્હીતિ ઇતો પટ્ઠાય તિંસકપ્પસહસ્સાનં મત્થકેતિ અત્થો.

તસ્સ પન સુજાતસ્સ ભગવતો સુમઙ્ગલં નામ નગરં અહોસિ, ઉગ્ગતો નામ રાજા પિતા, પભાવતી નામ માતા, સુદસ્સનો ચ સુદેવો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા, નારદો નામુપટ્ઠાકો, નાગા ચ નાગસમાલા ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, મહાવેળુરુક્ખો બોધિ, સો કિર મન્દચ્છિદ્દો ઘનક્ખન્ધો પરમરમણીયો વેળુરિયમણિવણ્ણેહિ વિમલેહિ પત્તેહિ સઞ્છન્નવિપુલસાખો મયૂરપિઞ્છકલાપો વિય વિરોચિત્થ. તસ્સ પન ભગવતો સરીરં પણ્ણાસહત્થુબ્બેધં અહોસિ, આયુ નવુતિવસ્સસહસ્સાનિ, સિરીનન્દા નામસ્સ અગ્ગમહેસી, ઉપસેનો નામ પુત્તો. તુરઙ્ગવરયાનેન નિક્ખમિ. સો પન ચન્દવતીનગરે સિલારામે પરિનિબ્બાયિ. તેન વુત્તં –

૨૦. ‘‘સુમઙ્ગલં નામ નગરં, ઉગ્ગતો નામ ખત્તિયો;

માતા પભાવતી નામ, સુજાતસ્સ મહેસિનો.

૨૫. ‘‘સુદસ્સનો સુદેવો ચ, અહેસું અગ્ગસાવકા;

નારદો નામુપટ્ઠાકો, સુજાતસ્સ મહેસિનો.

૨૬. ‘‘નાગો ચ નાગસમાલા ચ, અહેસું અગ્ગસાવિકા;

બોધિ તસ્સ ભગવતો, મહાવેળૂતિ વુચ્ચતિ.

૨૭. ‘‘સો ચ રુક્ખો ઘનક્ખન્ધો, અચ્છિદ્દો હોતિ પત્તિકો;

ઉજુ વંસો બ્રહા હોતિ, દસ્સનીયો મનોરમો.

૨૮. ‘‘એકક્ખન્ધો પવડ્ઢિત્વા, તતો સાખા પભિજ્જતિ;

યથા સુબદ્ધો મોરહત્થો, એવં સોભતિ સો દુમો.

૨૯. ‘‘ન તસ્સ કણ્ટકા હોન્તિ, નાપિ છિદ્દં મહા અહુ;

વિત્થિણ્ણસાખો અવિરલો, સન્દચ્છાયો મનોરમો.

૩૧. ‘‘પઞ્ઞાસરતનો આસિ, ઉચ્ચત્તનેન સો જિનો;

સબ્બાકારવરૂપેતો, સબ્બગુણમુપાગતો.

૩૨. ‘‘તસ્સ પભા અસમસમા, નિદ્ધાવતિ સમન્તતો;

અપ્પમાણો અતુલિયો, ઓપમ્મેહિ અનૂપમો.

૩૩. ‘‘નવુતિવસ્સસહસ્સાનિ, આયુ વિજ્જતિ તાવદે;

તાવતા તિટ્ઠમાનો સો, તારેસિ જનતં બહું.

૩૪. ‘‘યથાપિ સાગરે ઊમી, ગગને તારકા યથા;

એવં તદા પાવચનં, અરહન્તેહિ ચિત્તિતં.

૩૫. ‘‘સો ચ બુદ્ધો અસમસમો, ગુણાનિ ચ તાનિ અતુલિયાનિ;

સબ્બં તમન્તરહિતં, નનુ રિત્તા સબ્બસઙ્ખારા’’તિ.

તત્થ અચ્છિદ્દોતિ અપ્પચ્છિદ્દો. ‘‘અનુદરા કઞ્ઞા’’તિઆદીસુ વિય દટ્ઠબ્બં. કેચિ ‘‘છિદ્દં હોતિ પરિત્તક’’ન્તિ પઠન્તિ. પત્તિકોતિ બહુપત્તો, કાચમણિવણ્ણેહિ પત્તેહિ સઞ્છન્નોતિ અત્થો. ઉજૂતિ અવઙ્કો અકુટિલો. વંસોતિ વેળુ. બ્રહાતિ સમન્તતો મહા. એકક્ખન્ધોતિ અવનિરુહો એકો અદુતિયો ચાતિ અત્થો. પવડ્ઢિત્વાતિ વડ્ઢિત્વા. તતો સાખા પભિજ્જતીતિ તતો વંસગ્ગતો પઞ્ચવિધા સાખા નિક્ખમિત્વા પભિજ્જિત્થ. ‘‘તતો સાખા પભિજ્જથા’’તિપિ પાઠો. સુબદ્ધોતિ સુટ્ઠુ પઞ્ચબન્ધનાકારેન બદ્ધો. મોરહત્થોતિ આતપસન્નિવારણત્થં કતો બદ્ધો મોરપિઞ્છકલાપો વુચ્ચતિ.

ન તસ્સ કણ્ટકા હોન્તીતિ તસ્સ વંસસ્સ કણ્ટકિનોપિ રુક્ખસ્સ કણ્ટકા નાહેસું. અવિરલોતિ અવિરલસાખાસઞ્છન્નો. સન્દચ્છાયોતિ ઘનચ્છાયો, અવિરલત્તાવ સન્દચ્છાયોતિ વુત્તો. પઞ્ઞાસરતનો આસીતિ પઞ્ઞાસહત્થો અહોસિ. સબ્બાકારવરૂપેતોતિ સબ્બેન આકારેન વરેહિયેવ ઉપેતો સબ્બાકારવરૂપેતો નામ. સબ્બગુણમુપાગતોતિ અનન્તરપદસ્સેવ વેવચનમત્તં.

અપ્પમાણોતિ પમાણરહિતો, પમાણં ગહેતું અસક્કુણેય્યત્તા વા અપ્પમાણો. અતુલિયોતિ અતુલો, કેનચિ અસદિસોતિ અત્થો. ઓપમ્મેહીતિ ઉપમિતબ્બેહિ. અનૂપમોતિ ઉપમારહિતો, ‘‘ઇમિના ચ ઇમિના ચ સદિસો’’તિ વત્તું અસક્કુણેય્યભાવતો અનૂપમોતિ અત્થો. ગુણાનિ ચ તાનીતિ ગુણા ચ તે, સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણાદયો ગુણાતિ અત્થો. લિઙ્ગવિપલ્લાસેન વુત્તં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

સુજાતબુદ્ધવંસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો દ્વાદસમો બુદ્ધવંસો.