૬. ઉત્તરત્થેરઅપદાનવણ્ણના

છટ્ઠાપદાને સુમેધો નામ સમ્બુદ્ધોતિઆદિકં આયસ્મતો ઉત્તરસામણેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સુમેધસ્સ ભગવતો કાલે વિજ્જાધરો હુત્વા આકાસેન વિચરતિ. તેન ચ સમયેન સત્થા તસ્સેવ અનુગ્ગણ્હનત્થં વનન્તરે અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ છબ્બણ્ણબુદ્ધરંસિયો વિસ્સજ્જેન્તો. સો અન્તલિક્ખેન ગચ્છન્તો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો આકાસતો ઓરુય્હ સુવિસુદ્ધેહિ વિપુલેહિ કણિકારપુપ્ફેહિ ભગવન્તં પૂજેસિ, પુપ્ફાનિ બુદ્ધાનુભાવેન સત્થુ ઉપરિ છત્તાકારેન અટ્ઠંસુ, સો તેન ભિય્યોસોમત્તાય પસન્નચિત્તો હુત્વા અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિત્વા દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવન્તો યાવતાયુકં તત્થ ઠત્વા તતો ચુતો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, ઉત્તરોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો બ્રાહ્મણવિજ્જાસુ નિપ્ફત્તિં ગન્ત્વા જાતિયા રૂપેન વિજ્જાય વયેન સીલાચારેન ચ લોકસ્સ સમ્ભાવનીયો જાતો.

તસ્સ તં સમ્પત્તિં દિસ્વા વસ્સકારો મગધમહામત્તો અત્તનો ધીતરં દાતુકામો હુત્વા અત્તનો અધિપ્પાયં પવેદેસિ. સો નિસ્સરણજ્ઝાસયતાય તં પટિક્ખિપિત્વા કાલેન કાલં ધમ્મસેનાપતિં પયિરુપાસન્તો તસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વત્તસમ્પન્નો હુત્વા થેરં ઉપટ્ઠહતિ.

તેન ચ સમયેન થેરસ્સ અઞ્ઞતરો આબાધો ઉપ્પન્નો, તસ્સ ભેસજ્જત્થાય ઉત્તરો સામણેરો પાતોવ પત્તચીવરમાદાય વિહારતો નિક્ખન્તો અન્તરામગ્ગે તળાકસ્સ સમીપે પત્તં ઠપેત્વા ઉદકસમીપં ગન્ત્વા મુખં ધોવતિ. અથ અઞ્ઞતરો ઉમઙ્ગચોરો કતકમ્મો આરક્ખપુરિસેહિ અનુબદ્ધો અગ્ગમગ્ગેન નગરતો નિક્ખમિત્વા પલાયન્તો અત્તના ગહિતં રતનભણ્ડિતં સામણેરસ્સ પત્તે પક્ખિપિત્વા પલાયિ. સામણેરોપિ પત્તસમીપં ઉપગતો. ચોરં અનુબન્ધન્તા રાજપુરિસા સામણેરસ્સ પત્તે ભણ્ડિકં દિસ્વા ‘‘અયં ચોરો, ઇમિના ચોરિયં કત’’ન્તિ સામણેરં પચ્છાબાહં બન્ધિત્વા વસ્સકારસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ દસ્સેસું. વસ્સકારો ચ તદા રઞ્ઞો વિનિચ્છયે નિયુત્તો હુત્વા છેજ્જભેજ્જં અનુસાસતિ, સો ‘‘પુબ્બે મમ વચનં નાદિયિ, સુદ્ધપાસણ્ડિયેસુ પબ્બજી’’તિ (થેરગા. અટ્ઠ. ૧.ઉત્તરત્થેરગાથાવણ્ણના) કમ્મં અસોધેત્વા ઘાતુકામત્તાવ જીવન્તમેવ તં સૂલે ઉત્તાસેસિ.

અથસ્સ ભગવા ઞાણપરિપાકં ઓલોકેત્વા તં ઠાનં ગન્ત્વા વિપ્ફુરન્તહત્થનખમણિમયૂખસમ્ભિન્નસિતાભતાય પગ્ઘરન્તજાતિહિઙ્ગુલકસુવણ્ણરસધારં વિય જાલાગુણ્ઠિતમુદુતલુનદીઘઙ્ગુલિહત્થં ઉત્તરસ્સ સીસે ઠપેત્વા ‘‘ઉત્તર, ઇદં તે પુરિમકમ્મસ્સ ફલં ઉપ્પન્નં, તત્થ તયા પચ્ચવેક્ખણબલેન અધિવાસના કાતબ્બા’’તિ વત્વા અજ્ઝાસયાનુરૂપં ધમ્મં દેસેસિ. ઉત્તરો અમતાભિસેકસદિસેન સત્થુ હત્થસમ્ફસ્સેન સઞ્જાતપ્પસાદસોમનસ્સતાય ઉળારપીતિપામોજ્જં પટિલભિત્વા યથાપરિચિતં વિપસ્સનામગ્ગં સમારૂળ્હો ઞાણસ્સ પરિપાકં ગતત્તા સત્થુ ચ દેસનાવિલાસેન તાવદેવ મગ્ગપટિપાટિયા સબ્બે કિલેસે ખેપેત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા સૂલતો ઉટ્ઠહિત્વા પરાનુદ્દયાય આકાસે ઠત્વા પાટિહારિયં દસ્સેસિ. મહાજનો અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતો અહોસિ. તાવદેવસ્સ વણો સંરૂળ્હિ, સો ભિક્ખૂહિ, ‘‘આવુસો, તાદિસદુક્ખં અનુભવન્તો કથં ત્વં વિપસ્સનં અનુયુઞ્જિતું અસક્ખી’’તિ પુટ્ઠો, ‘‘પગેવ મે, આવુસો, સંસારે આદીનવો, સઙ્ખારાનઞ્ચ સભાવો સુદિટ્ઠો, એવાહં તાદિસં દુક્ખં અનુભવન્તોપિ અસક્ખિં વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા વિસેસં અધિગન્તુ’’ન્તિ આહ. ‘‘પુબ્બજાતિયા દહરકાલે મક્ખિકં ગહેત્વા નિમ્બસૂલકં ગહેત્વા સૂલારોપનકીળં પટિચ્ચ એવં અનેકજાતિસતેસુ સૂલારોપનદુક્ખમનુભવિત્વા ઇમાય પરિયોસાનજાતિયા એવરૂપં દુક્ખમનુભૂત’’ન્તિ આહ.

૫૫. અથ અપરભાગે પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સુમેધો નામ સમ્બુદ્ધોતિઆદિમાહ. તત્થ અનુત્તાનપદવણ્ણનમેવ કરિસ્સામ.

૫૭. વિજ્જાધરો તદા આસિન્તિ બાહિરકમન્તાદિવિજ્જાસિદ્ધિયા આકાસગામિસમત્થો હુત્વા ચરણવસેન તં વિજ્જં રક્ખિત્વા અવિનાસેત્વા પરિહરણવસેન વિજ્જાધરયોનિ આસિં અહોસિન્તિ અત્થો. અન્તલિક્ખચરો અહન્તિ અન્તં પરિયોસાનં કોટિં લિખતે સંકરિસ્સતીતિ અન્તલિક્ખં. અથ વા અન્તં પરિયોસાનં લિખ્યતે ઓલોકિયતે એતેનાતિ અન્તલિક્ખં, તસ્મિં અન્તલિક્ખે, આકાસે ચરણસીલો અહન્તિ અત્થો. તિસૂલં સુકતં ગય્હાતિ તિખિણં સૂલં, અગ્ગં આવુધં. તિસૂલં સુન્દરં કતં, કોટ્ટનઘંસનમદ્દનપહરણવસેન સુટ્ઠુ કતં સૂલાવુધં ગય્હ ગહેત્વા અમ્બરતો ગચ્છામીતિ અત્થો. સેસં સબ્બં હેટ્ઠા વુત્તનયત્તાવ નયાનુયોગેન સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

ઉત્તરત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.