૫૬. યસવગ્ગો

૧. યસત્થેરઅપદાનવણ્ણના

છપ્પઞ્ઞાસમે વગ્ગે પઠમાપદાને મહાસમુદ્દં ઓગ્ગય્હાતિઆદિકં આયસ્મતો યસત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સુમેધસ્સ ભગવતો કાલે મહાનુભાવો નાગરાજા હુત્વા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં અત્તનો ભવનં નેત્વા મહાદાનં પવત્તેસિ, ભગવન્તં મહગ્ઘેન તિચીવરેન અચ્છાદેસિ, એકેકઞ્ચ ભિક્ખું મહગ્ઘેનેવ પચ્ચેકદુસ્સયુગેન સબ્બેન ચ સમણપરિક્ખારેન. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે સેટ્ઠિપુત્તો હુત્વા મહાબોધિમણ્ડલં સત્તહિ રતનેહિ પૂજેસિ. કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે સાસને પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં અકાસિ. એવં સો સુગતીસુયેવ સંસરન્તો અમ્હાકં ભગવતો કાલે બારાણસિયં મહાવિભવસ્સ સેટ્ઠિનો પુત્તો હુત્વા સુજાતાય ભગવતો ખીરપાયાસં દિન્નાય સેટ્ઠિધીતાય કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તિ, યસો નામ નામેન પરમસુખુમાલો. તસ્સ તયો પાસાદા હોન્તિ – એકો હેમન્તિકો, એકો ગિમ્હિકો, એકો વસ્સિકોતિ. સો વસ્સિકે પાસાદે વસ્સિકે ચત્તારો માસે નિપ્પુરિસેહિ તૂરિયેહિ પરિચારયમાનો વસતિ, હેટ્ઠાપાસાદં ન ઓતરતિ. હેમન્તિકે પાસાદે ચત્તારો માસે સુફુસિતવાતપાનકવાટે તત્થેવ પટિવસતિ. ગિમ્હિકે પાસાદે બહુકવાટવાતપાનજાલાહિ સમ્પન્ને તત્થેવ વસતિ. હત્થપાદાનં સુખુમાલતાય ભૂમિયં નિસજ્જાદિકિચ્ચં નત્થિ. સિમ્બલિતુલાદિપુણ્ણસભાવે અત્થરિત્વા તત્થ ઉપધાનાનિ કિચ્ચાનિ કરોતિ. એવં દેવલોકે દેવકુમારો વિય પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતસ્સ સમઙ્ગીભૂતસ્સ પરિચારયમાનસ્સ પટિકચ્ચેવ નિદ્દા ઓક્કમિ, પરિજનસ્સાપિ નિદ્દા ઓક્કમિ, સબ્બરત્તિયો ચ તેલપદીપો ઝાયતિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો પટિકચ્ચેવ પબુજ્ઝિત્વા અદ્દસ સકં પરિજનં સુપન્તં અઞ્ઞિસ્સા કચ્છે વીણં, અઞ્ઞિસ્સા કણ્ઠે મુદિઙ્ગં, અઞ્ઞિસ્સા કચ્છે આળમ્બરં, અઞ્ઞં વિકેસિકં, વિક્ખેળિકં, અઞ્ઞા વિપ્પલપન્તિયો હત્થપત્તં સુસાનં મઞ્ઞે, દિસ્વાનસ્સ આદીનવો પાતુરહોસિ, નિબ્બિદાય ચિત્તં સણ્ઠાસિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘ઉપદ્દુતં વત ભો, ઉપસ્સટ્ઠં વત ભો’’તિ.

અથ ખો યસો કુલપુત્તો સુવણ્ણપાદુકાયો આરોહિત્વા યેન નિવેસનદ્વારં તેનુપસઙ્કમિ, અમનુસ્સા દ્વારં વિવરિંસુ – ‘‘મા યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ કોચિ અન્તરાયમકાસિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો યેન નગરદ્વારં તેનુપસઙ્કમિ, અમનુસ્સા દ્વારં વિવરિંસુ – ‘‘મા યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ કોચિ અન્તરાયમકાસિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો યેન ઇસિપતનં મિગદાયો તેનુપસઙ્કમિ.

તેન ખો પન સમયેન ભગવા રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય અજ્ઝોકાસે ચઙ્કમતિ, અદ્દસા ખો ભગવા યસં કુલપુત્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં, દિસ્વાન ચઙ્કમા ઓરોહિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો ભગવતો અવિદૂરે ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘ઉપદ્દુતં વત ભો, ઉપસ્સટ્ઠં વત ભો’’તિ. અથ ખો ભગવા યસં કુલપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં ખો, યસ, અનુપદ્દુતં, ઇદં અનુપસ્સટ્ઠં, એહિ, યસ, નિસીદ, ધમ્મં તે દેસેસ્સામી’’તિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો, ‘‘ઇદં કિર અનુપદ્દુતં, ઇદં અનુપસ્સટ્ઠ’’ન્તિ હટ્ઠો ઉદગ્ગો સુવણ્ણપાદુકાહિ ઓરોહિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ, એકમન્તં નિસિન્નસ્સ ખો યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ ભગવા અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં, દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા ભગવા અઞ્ઞાસિ યસં કુલપુત્તં કલ્લચિત્તં મુદુચિત્તં વિનીવરણચિત્તં ઉદગ્ગચિત્તં પસન્નચિત્તં, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના, તં પકાસેસિ દુક્ખં સમુદયં નિરોધં મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગણ્હેય્ય, એવમેવ યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ તસ્મિંયેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ.

અથ ખો યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતા પાસાદં અભિરુહિત્વા યસં કુલપુત્તં અપસ્સન્તી યેન સેટ્ઠિ ગહપતિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સેટ્ઠિં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘પુત્તો તે ગહપતિ યસો ન દિસ્સતી’’તિ. અથ ખો, સેટ્ઠિ ગહપતિ, ચતુદ્દિસા અસ્સદૂતે ઉય્યોજેત્વા સામંયેવ યેન ઇસિપતનં મિગદાયો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો, સેટ્ઠિ ગહપતિ, સુવણ્ણપાદુકાનં નિક્ખેપં, દિસ્વાન તંયેવ અનુગમાસિ. અદ્દસા ખો ભગવા સેટ્ઠિં ગહપતિં દૂરતોવ આગચ્છન્તં, દિસ્વાન ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરેય્યં, યથા સેટ્ઠિ ગહપતિ ઇધ નિસિન્નો ઇધ નિસિન્નં યસં કુલપુત્તં ન પસ્સેય્યા’’તિ. અથ ખો ભગવા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરેસિ. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અપિ, ભન્તે, ભગવા યસં કુલપુત્તં પસ્સેય્યા’’તિ. તેન હિ ગહપતિ નિસીદ, અપ્પેવ નામ ઇધ નિસિન્નો ઇધ નિસિન્નં યસં કુલપુત્તં પસ્સેય્યાસીતિ. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ ‘‘ઇધેવ કિરાહં નિસિન્નો ઇધ નિસિન્નં યસં કુલપુત્તં પસ્સિસ્સામી’’તિ હટ્ઠો ઉદગ્ગો ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ, એકમન્તં નિસિન્નસ્સ ખો સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ ભગવા અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ…પે… અપરપ્પચ્ચયો અત્થુ સાસને ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં ભન્તે, અભિક્કન્તં ભન્તે, સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ, એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ, ઉપાસકં મં ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. સોવ લોકે પઠમં ઉપાસકો અહોસિ તેવાચિકો.

અથ ખો યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ પિતુનો ધમ્મે દેસિયમાને યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં ભૂમિં પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ અનુપાદાય આયવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘યસસ્સ ખો કુલપુત્તસ્સ પિતુનો ધમ્મે દેસિયમાને યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં ભૂમિં પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુત્તં, અભબ્બો ખો યસો કુલપુત્તો હીનાયાવત્તિત્વા કામે પરિભુઞ્જિતું, સેય્યથાપિ પુબ્બે અગારિકભૂતો, યંનૂનાહં તં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા તં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં પટિપ્પસ્સમ્ભેસિ. અદ્દસા ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ યસં કુલપુત્તં નિસિન્નં, દિસ્વાન યસં કુલપુત્તં એતદવોચ – ‘‘માતા તે તાત, યસ, પરિદેવસોકસમાપન્ના, દેહિ માતુયા જીવિત’’ન્તિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો ભગવન્તં ઉલ્લોકેસિ. અથ ખો ભગવા સેટ્ઠિં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગહપતિ, યસ્સ સેક્ખેન ઞાણેન સેક્ખેન દસ્સનેન ધમ્મો દિટ્ઠો વિદિતો સેય્યથાપિ તયા, તસ્સ યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં ભૂમિં પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુત્તં, ભબ્બો નુ ખો સો, ગહપતિ, હીનાયાવત્તિત્વા કામે પરિભુઞ્જિતું સેય્યથાપિ પુબ્બે અગારિકભૂતો’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘યસસ્સ ખો, ગહપતિ, કુલપુત્તસ્સ સેક્ખેન ઞાણેન સેક્ખેન દસ્સનેન ધમ્મો દિટ્ઠો વિદિતો સેય્યથાપિ તયા, તસ્સ યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં ભૂમિં પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુત્તં, અભબ્બો ખો, ગહપતિ, યસો કુલપુત્તો હીનાયાવત્તિત્વા કામે પરિભુઞ્જિતું સેય્યથાપિ પુબ્બે અગારિકભૂતો’’તિ. ‘‘લાભા, ભન્તે, યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ, સુલદ્ધં, ભન્તે, યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ, યથા યસસ્સ કુલપુત્તસ્સ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુત્તં, અધિવાસેતુ મે, ભન્તે ભગવા, અજ્જતનાય ભત્તં યસેન કુલપુત્તેન પચ્છાસમણેના’’તિ. ‘‘અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન’’. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ, ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો યસો કુલપુત્તો અચિરપક્કન્તે સેટ્ઠિમ્હિ ગહપતિમ્હિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘લભેય્યાહં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘એહિ ભિક્ખૂ’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, ચર બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ, સાવ તસ્સ આયસ્મતો ઉપસમ્પદા અહોસિ.

૧. અરહા પન હુત્વા સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો મહાસમુદ્દં ઓગ્ગય્હાતિઆદિમાહ. તત્થ સમુદ્દન્તિ અઙ્ગુલિમુદ્દાય સં સુટ્ઠુ દસ્સેતબ્બતો સમુદ્દો, અથ વા સં સુટ્ઠુ ઉદિયતિ ખોભિયતિ પસોધિયતિ ઘોસનં કરોન્તો આલુળિયતીતિ સમુદ્દો, મહન્તો ચ સો સમુદ્દો ચાતિ મહાસમુદ્દો, તં મહાસમુદ્દં. ઓગ્ગય્હાતિ અજ્ઝોગાહેત્વા અબ્ભન્તરં પવિસિત્વા તસ્સ મહાસમુદ્દસ્સ અન્તો પવિસિત્વા, સામ્યત્થે ચેતં ઉપયોગવચનન્તિ દટ્ઠબ્બં. ભવનં મે સુમાપિતન્તિ એત્થ ભવન્તિ નિબ્બત્તન્તિ નિવસન્તિ ચતૂહિ ઇરિયાપથેહિ વાસં કપ્પેન્તિ એત્થાતિ ભવનં, મય્હં તં ભવનં તં વિમાનં તં પાસાદં પઞ્ચપાકારકૂટાગારેહિ સં સુટ્ઠુ માપિતં નગરં, અત્તનો બલેન સુટ્ઠુ નિમ્મિતન્તિ અત્થો. સુનિમ્મિતા પોક્ખરણીતિ સુમહન્તા હુત્વા ભૂતા ઇતા ગતા પવત્તા ખણિતા કતાતિ પોક્ખરણી, મચ્છકચ્છપપુપ્ફપુલિનતિત્થમધુરોદકાદીહિ સુટ્ઠુ નિબ્બત્તા નિમ્મિતાતિ અત્થો. ચક્કવાકૂપકૂજિતાતિ ચક્કવાકકુક્કુટહંસાદીહિ કૂજિતા ઘોસિતા નાદિતા સા પોક્ખરણીતિ સમ્બન્ધો. ઇતો પરં નદીવનદ્વિપદચતુપ્પદપાદપપક્ખીનં વણ્ણઞ્ચ સુમેધસ્સ ભગવતો દસ્સનઞ્ચ નિમન્તેત્વા સુમેધસ્સ ભગવતો દાનક્કમઞ્ચ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

લોકાહુતિપટિગ્ગહન્તિ એત્થ લોકે આહુતિ લોકાહુતિ, કામરૂપારૂપસઙ્ખાતસ્સ લોકસ્સ આહુતિં પૂજાસક્કારં પટિગ્ગણ્હાતીતિ લોકાહુતિપટિગ્ગહં, સુમેધં ભગવન્તન્તિ અત્થો. સેસં બ્યાકરણદાનઞ્ચ અરહત્તપ્પત્તફલઞ્ચ સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

યસત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૨. નદીકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના

દુતિયાપદાને પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો નદીકસ્સપત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સત્થારં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો અત્તના રોપિતસ્સ અમ્બરુક્ખસ્સ પઠમુપ્પન્નં મનોસિલાવણ્ણં એકં અમ્બફલં અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે મગધરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે ઉરુવેલકસ્સપસ્સ ભાતા હુત્વા નિબ્બત્તો વયપ્પત્તો નિસ્સરણજ્ઝાસયતાય ઘરાવાસં અનિચ્છન્તો તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા તીહિ તાપસસતેહિ સદ્ધિં નેરઞ્જરાય નદિયા તીરે અસ્સમં માપેત્વા વિહરતિ. નદીતીરે વસનતો કસ્સપગોત્તતાય ચ નદીકસ્સપોતિ સમઞ્ઞા અહોસિ. તસ્સ ભગવા સપરિસસ્સ એહિભિક્ખુભાવેન ઉપસમ્પદં અદાસિ. સો ભગવતો ગયાસીસે આદિત્તપરિયાય દેસનાય (મહાવ. ૫૪; સં. નિ. ૪.૨૮) અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ.

તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – સત્થા યસં કુલપુત્તં પબ્બાજેત્વા ઉરુવેલાયં તયો ભાતિકજટિલે દમેતું યેન ઉરુવેલા તદવસરિ. તેન ખો પન સમયેન ઉરુવેલાયં તયો જટિલા પટિવસન્તિ ઉરુવેલકસ્સપો નદીકસ્સપો ગયાકસ્સપોતિ, તેસુ ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો પઞ્ચન્નં જટિલસતાનં નાયકો હોતિ વિનાયકો અગ્ગો પમુખો પામોક્ખો, નદીકસ્સપો જટિલો તિણ્ણં જટિલસતાનં નાયકો હોતિ વિનાયકો અગ્ગો પમુખો પામોક્ખો, ગયાકસ્સપો જટિલો દ્વિન્નં જટિલસતાનં નાયકો હોતિ વિનાયકો અગ્ગો પમુખો પામોક્ખો. અથ ખો ભગવા યેન ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ અસ્સમો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં એતદવોચ – ‘‘સચે તે, કસ્સપ, અગરુ, વસેય્યામ એકરત્તં અગ્યાગારે’’તિ. ન ખો મે, મહાસમણ, ગરુ, ચણ્ડેત્થ નાગરાજા ઇદ્ધિમા આસિવિસો ઘોરવિસો, સો તં મા વિહેઠેસીતિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં એતદવોચ…પે… તતિયમ્પિ…પે… સો તં મા વિહેઠેસીતિ. અપ્પેવ મં ન વિહેઠેય્ય, ઇઙ્ઘ ત્વં, કસ્સપ, અનુજાનાહિ અગ્યાગારન્તિ. વિહર, મહાસમણ, યથાસુખન્તિ. અથ ખો ભગવા અગ્યાગારં પવિસિત્વા તિણસન્થારકં પઞ્ઞપેત્વા નિસીદિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા.

અદ્દસા ખો સો નાગો ભગવન્તં પવિટ્ઠં, દિસ્વા દુમ્મનો પધૂપાયિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં ઇમસ્સ નાગસ્સ અનુપહચ્ચ છવિઞ્ચ ચમ્મઞ્ચ મંસઞ્ચ ન્હારુઞ્ચ અટ્ઠિઞ્ચ અટ્ઠિમિઞ્જઞ્ચ તેજસા તેજં પરિયાદિયેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા પધૂપાયિ. અથ ખો સો નાગો મક્ખં અસહમાનો પજ્જલિ. ભગવાપિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા પજ્જલિ. ઉભિન્નં સજોતિભૂતાનં અગ્યાગારં આદિત્તં વિય હોતિ સમ્પજ્જલિતં સજોતિભૂતં. અથ ખો તે જટિલા અગ્યાગારં પરિવારેત્વા એવમાહંસુ – ‘‘અભિરૂપો વત, ભો, મહાસમણો નાગેન વિહેઠિયતી’’તિ. અથ ખો ભગવા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન તસ્સ નાગસ્સ અનુપહચ્ચ છવિઞ્ચ ચમ્મઞ્ચ મંસઞ્ચ ન્હારુઞ્ચ અટ્ઠિઞ્ચ અટ્ઠિમિઞ્જઞ્ચ તેજસા તેજં પરિયાદિયિત્વા પત્તે પક્ખિપિત્વા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ દસ્સેસિ – ‘‘અયં તે, કસ્સપ, નાગો પરિયાદિન્નો અસ્સ તેજસા તેજો’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ ચણ્ડસ્સ નાગરાજસ્સ ઇદ્ધિમતો આસિવિસસ્સ ઘોરવિસસ્સ તેજસા તેજં પરિયાદિયિસ્સતિ, ન ત્વેવ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

‘‘નેરઞ્જરાયં ભગવા, ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં અવોચ;

સચે તે કસ્સપ અગરુ, વિહરેમુ અજ્જણ્હો અગ્ગિસાલમ્હી’’તિ.

‘‘ન ખો મે મહાસમણ ગરુ, ફાસુકામોવ તં નિવારેમિ;

ચણ્ડેત્થ નાગરાજા, ઇદ્ધિમા આસિવિસો ઘોરવિસો;

સો તં મા વિહેઠેસી’’તિ.

‘‘અપ્પેવ મં ન વિહેઠેય્ય, ઇઙ્ઘ ત્વં કસ્સપ અનુજાનાહિ અગ્યાગારન્તિ;

દિન્નન્તિ નં વિદિત્વા, અભીતો પાવિસિ ભયમતીતો.

‘‘દિસ્વા ઇસિં પવિટ્ઠં, અહિનાગો દુમ્મનો પધૂપાયિ;

સુમનમનસો અધિમનો, મનુસ્સનાગોપિ તત્થ પધૂપાયિ.

‘‘મક્ખઞ્ચ અસહમાનો, અહિનાગો પાવકોવ પજ્જલિ;

તેજોધાતુસુકુસલો, મનુસ્સનાગોપિ તત્થ પજ્જલિ.

‘‘ઉભિન્નં સજોતિભૂતાનં,

અગ્યાગારં આદિત્તં હોતિ સમ્પજ્જલિતં સજોતિભૂતં;

ઉદિચ્છરે જટિલા, અભિરૂપો વત ભો મહાસમણો;

નાગેન વિહેઠિયતીતિ ભણન્તિ.

‘‘અથ તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન, હતા નાગસ્સ અચ્ચિયો હોન્તિ;

ઇદ્ધિમતો પન ઠિતા, અનેકવણ્ણા અચ્ચિયો હોન્તિ.

‘‘નીલા અથ લોહિતિકા, મઞ્જિટ્ઠા પીતકા ફલિકવણ્ણાયો;

અઙ્ગીરસસ્સ કાયે, અનેકવણ્ણા અચ્ચિયો હોન્તિ.

‘‘પત્તમ્હિ ઓદહિત્વા, અહિનાગં બ્રાહ્મણસ્સ દસ્સેસિ;

અયં તે કસ્સપ નાગો, પરિયાદિન્નો અસ્સ તેજસા તેજો’’તિ.

અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો ભગવતો ઇમિના ઇદ્ધિપાટિહારિયેન અભિપ્પસન્નો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધેવ, મહાસમણ, વિહર, અહં તે ધુવભત્તેના’’તિ.

પઠમં પાટિહારિયં.

અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ અસ્સમસ્સ અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે વિહાસિ. અથ ખો ચત્તારો મહારાજાનો અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં વનસણ્ડં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા ચતુદ્દિસા અટ્ઠંસુ સેય્યથાપિ મહન્તા અગ્ગિક્ખન્ધા. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્તં, તે નુ ખો તે, મહાસમણ, અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં વનસણ્ડં ઓભાસેત્વા યેન ત્વં તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં અભિવાદેત્વા ચતુદ્દિસા અટ્ઠંસુ સેય્યથાપિ મહન્તા અગ્ગિક્ખન્ધા’’તિ. એતે ખો, કસ્સપ, ચત્તારો મહારાજાનો યેનાહં તેનુપસઙ્કમિંસુ ધમ્મસ્સવનાયાતિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ ચત્તારોપિ મહારાજાનો ઉપસઙ્કમિસ્સન્તિ ધમ્મસ્સવનાય, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ભત્તં ભુઞ્જિત્વા તસ્મિંયેવ વનસણ્ડે વિહાસિ.

દુતિયં પાટિહારિયં.

અથ ખો સક્કો દેવાનમિન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં વનસણ્ડં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ સેય્યથાપિ મહાઅગ્ગિક્ખન્ધો પુરિમાહિ વણ્ણનિભાહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્તં, કો નુ ખો સો, મહાસમણ, અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં વનસણ્ડં ઓભાસેત્વા યેન ત્વં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ સેય્યથાપિ મહાઅગ્ગિક્ખન્ધો પુરિમાહિ વણ્ણનિભાહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિ. એસો ખો, કસ્સપ, સક્કો દેવાનમિન્દો યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ ધમ્મસ્સવનાયાતિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ સક્કોપિ દેવાનમિન્દો ઉપસઙ્કમિસ્સતિ ધમ્મસ્સવનાય, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ભત્તં ભુઞ્જિત્વા તસ્મિંયેવ વનસણ્ડે વિહાસિ.

તતિયં પાટિહારિયં.

અથ ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં વનસણ્ડં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ સેય્યથાપિ મહાઅગ્ગિક્ખન્ધો પુરિમાહિ વણ્ણનિભાહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્તં, કો નુ ખો સો, મહાસમણ, અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં વનસણ્ડં ઓભાસેત્વા યેન ત્વં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ સેય્યથાપિ મહાઅગ્ગિક્ખન્ધો પુરિમાહિ વણ્ણનિભાહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિ. એસો ખો, કસ્સપ, બ્રહ્મા સહમ્પતિ યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ ધમ્મસ્સવનાયાતિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્માપિ સહમ્પતિ ઉપસઙ્કમિસ્સતિ ધમ્મસ્સવનાય, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ભત્તં ભુઞ્જિત્વા તસ્મિંયેવ વનસણ્ડે વિહાસિ.

ચતુત્થં પાટિહારિયં.

તેન ખો પન સમયેન ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ મહાયઞ્ઞો પચ્ચુપટ્ઠિતો હોતિ, કેવલકપ્પા ચ અઙ્ગમગધા પહૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં આદાય અભિક્કમિતુકામા હોન્તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘એતરહિ ખો મે મહાયઞ્ઞો પચ્ચુપટ્ઠિતો, કેવલકપ્પા ચ અઙ્ગમગધા પહૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં આદાય અભિક્કમિસ્સન્તિ, સચે મહાસમણો મહાજનકાયે ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરિસ્સતિ, મહાસમણસ્સ લાભસક્કારો અભિવડ્ઢિસ્સતિ, મમ લાભસક્કારો પરિહાયિસ્સતિ, અહો નૂન મહાસમણો સ્વાતનાય નાગચ્છેય્યા’’તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય ઉત્તરકુરું ગન્ત્વા તતો પિણ્ડપાતં આહરિત્વા અનોતત્તદહે પરિભુઞ્જિત્વા તત્થેવ દિવાવિહારં અકાસિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્તં, કિં નુ ખો, મહાસમણ, હિય્યો નાગમાસિ, અપિચ મયં તં સરામ, ‘કિં નુ ખો મહાસમણો નાગચ્છતી’તિ, ખાદનીયસ્સ ચ ભોજનીયસ્સ ચ તે પટિવીસો ઠપિતો’’તિ. નનુ તે, કસ્સપ, એતદહોસિ – ‘‘એતરહિ ખો મે મહાયઞ્ઞો પચ્ચુપટ્ઠિતો કેવલકપ્પા ચ અઙ્ગમગધા પહૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં આદાય અભિક્કમિસ્સન્તિ, સચે મહાસમણો મહાજનકાયે ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરિસ્સતિ, મહાસમણસ્સ લાભસક્કારો અભિવડ્ઢિસ્સતિ, મમ લાભસક્કારો પરિહાયિસ્સતિ, અહો નૂન મહાસમણો સ્વાતનાય નાગચ્છેય્યા’’તિ, સો ખો અહં, કસ્સપ, તવ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય ઉત્તરકુરું ગન્ત્વા તતો પિણ્ડપાતં આહરિત્વા અનોતત્તદહે પરિભુઞ્જિત્વા તત્થેવ દિવાવિહારં અકાસિન્તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ ચેતસાપિ ચિત્તં પજાનિસ્સતિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ભત્તં ભુઞ્જિત્વા તસ્મિંયેવ વનસણ્ડે વિહાસિ.

પઞ્ચમં પાટિહારિયં.

તેન ખો પન સમયેન ભગવતો પંસુકૂલં ઉપ્પન્નં હોતિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘કત્થ નુ ખો અહં પંસુકૂલં ધોવેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો સક્કો દેવાનમિન્દો ભગવતો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય પાણિના પોક્ખરણિં ખણિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, પંસુકૂલં ધોવતૂ’’તિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘કિમ્હિ નુ ખો અહં પંસુકૂલં પરિમદ્દેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો સક્કો દેવાનમિન્દો ભગવતો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય મહતિં સિલં ઉપનિક્ખિપિ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, પંસુકૂલં પરિમદ્દતૂ’’તિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘કિમ્હિ નુ ખો અહં આલમ્બિત્વા ઉત્તરેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો કકુધે અધિવત્થા દેવતા ભગવતો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય સાખં ઓનામેસિ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, આલમ્બિત્વા ઉત્તરતૂ’’તિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘કિમ્હિ નુ ખો અહં પંસુકૂલં વિસ્સજ્જેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો સક્કો દેવાનમિન્દો ભગવતો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય મહતિં સિલં ઉપનિક્ખિપિ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, પંસુકૂલં વિસ્સજ્જેતૂ’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્તં, કિં નુ ખો, મહાસમણ, નાયં પુબ્બે ઇધ પોક્ખરણી સાયં ઇધ પોક્ખરણી, નયિમા સિલા પુબ્બે ઉપનિક્ખિત્તા, કેનિમા સિલા ઉપનિક્ખિત્તા, નયિમસ્સ કકુધસ્સ પુબ્બે સાખા ઓનતા, સાયં સાખા ઓનતા’’તિ? ઇધ મે, કસ્સપ, પંસુકૂલં ઉપ્પન્નં અહોસિ, તસ્સ મય્હં, કસ્સપ, એતદહોસિ – ‘‘કત્થ નુ ખો અહં પંસુકૂલં ધોવેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો, કસ્સપ, સક્કો દેવાનમિન્દો મમ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય પાણિના પોક્ખરણિં ખણિત્વા મં એતદવોચ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, પંસુકૂલં ધોવતૂ’’તિ. સાયં, કસ્સપ, અમનુસ્સેન પાણિના ખણિતા પોક્ખરણી. તસ્સ મય્હં, કસ્સપ, એતદહોસિ – ‘‘કિમ્હિ નુ ખો અહં પંસુકૂલં પરિમદ્દેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો, કસ્સપ, સક્કો દેવાનમિન્દો મમ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય મહતિં સિલં ઉપનિક્ખિપિ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, પંસુકૂલં પરિમદ્દતૂ’’તિ? સાયં, કસ્સપ, અમનુસ્સેન ઉપનિક્ખિત્તા સિલા. તસ્સ મય્હં, કસ્સપ, એતદહોસિ – ‘‘કિમ્હિ નુ ખો અહં આલમ્બિત્વા ઉત્તરેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો, કસ્સપ, કકુધે અધિવત્થા દેવતા મમ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય સાખં ઓનામેસિ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, આલમ્બિત્વા ઉત્તરતૂ’’તિ? સ્વાયં આહરહત્થો કકુધો. તસ્સ મય્હં, કસ્સપ, એતદહોસિ – ‘‘કિમ્હિ નુ ખો અહં પંસુકૂલં વિસ્સજ્જેય્ય’’ન્તિ? અથ ખો, કસ્સપ, સક્કો દેવાનમિન્દો મમ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય મહતિં સિલં ઉપનિક્ખિપિ – ‘‘ઇધ, ભન્તે ભગવા, પંસુકૂલં વિસ્સજ્જેતૂ’’તિ? સાયં, કસ્સપ, અમનુસ્સેન ઉપનિક્ખિત્તા સિલાતિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ સક્કોપિ દેવાનમિન્દો વેય્યાવચ્ચં કરિસ્સતિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ભત્તં ભુઞ્જિત્વા તસ્મિંયેવ વનસણ્ડે વિહાસિ.

અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાલં આરોચેસિ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. ‘‘ગચ્છ ત્વં, કસ્સપ, આયામહ’’ન્તિ ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં ઉય્યોજેત્વા યાય જમ્બુયા જમ્બુદીપો પઞ્ઞાયતિ, તતો ફલં ગહેત્વા પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસીદિ. અદ્દસા ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો ભગવન્તં અગ્યાગારે નિસિન્નં, દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કતમેન ત્વં, મહાસમણ, મગ્ગેન આગતો, અહં તયા પઠમતરં પક્કન્તો, સો ત્વં પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસિન્નો’’તિ? ‘‘ઇધાહં, કસ્સપ, તં ઉય્યોજેત્વા યાય જમ્બુયા જમ્બુદીપો પઞ્ઞાયતિ, તતો ફલં ગહેત્વા પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસિન્નો. ઇદં ખો, કસ્સપ, જમ્બુફલં વણ્ણસમ્પન્નં ગન્ધસમ્પન્નં રસસમ્પન્નં, સચે આકઙ્ખસિ પરિભુઞ્જા’’તિ. ‘‘અલં, મહાસમણ, ત્વંયેવ તં અરહસિ, ત્વંયેવ તં પરિભુઞ્જા’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ મં પઠમતરં ઉય્યોજેત્વા યાય જમ્બુયા જમ્બુદીપો પઞ્ઞાયતિ, તતો ફલં ગહેત્વા પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસીદિસ્સતિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ ભત્તં ભુઞ્જિત્વા તસ્મિંયેવ વનસણ્ડે વિહાસિ.

અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાલં આરોચેસિ – ‘‘કાલો, મહાસમણ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. ‘‘ગચ્છ ત્વં, કસ્સપ, આયામહ’’ન્તિ ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં ઉય્યોજેત્વા યાય જમ્બુયા જમ્બુદીપો પઞ્ઞાયતિ, તસ્સા અવિદૂરે અમ્બો…પે… તસ્સા અવિદૂરે આમલકી…પે… તસ્સા અવિદૂરે હરીતકી…પે… તાવતિંસં ગન્ત્વા પારિચ્છત્તકપુપ્ફં ગહેત્વા પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસીદિ. અદ્દસા ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો ભગવન્તં અગ્યાગારે નિસિન્નં, દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કતમેન ત્વં, મહાસમણ, મગ્ગેન આગતો, અહં તયા પઠમતરં પક્કન્તો, સો ત્વં પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસિન્નો’’તિ? ‘‘ઇધાહં, કસ્સપ, તં ઉય્યોજેત્વા તાવતિંસં ગન્ત્વા પારિચ્છત્તકપુપ્ફં ગહેત્વા પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસિન્નો. ઇદં ખો, કસ્સપ, પારિચ્છત્તકપુપ્ફં વણ્ણસમ્પન્નં ગન્ધસમ્પન્નં, સચે આકઙ્ખસિ ગણ્હા’’તિ. ‘‘અલં, મહાસમણ, ત્વંયેવ તં અરહસિ, ત્વંયેવ તં ગણ્હા’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ મં પઠમતરં ઉય્યોજેત્વા તાવતિંસં ગન્ત્વા પારિચ્છત્તકપુપ્ફં ગહેત્વા પઠમતરં આગન્ત્વા અગ્યાગારે નિસીદિસ્સતિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન તે જટિલા અગ્ગિં પરિચરિતુકામા ન સક્કોન્તિ કટ્ઠાનિ ફાલેતું. અથ ખો તેસં જટિલાનં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો મહાસમણસ્સ ઇદ્ધાનુભાવો યથા મયં ન સક્કોમ કટ્ઠાનિ ફાલેતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં એતદવોચ – ‘‘ફાલિયન્તુ, કસ્સપ, કટ્ઠાની’’તિ. ‘‘ફાલિયન્તુ, મહાસમણા’’તિ. સકિદેવ પઞ્ચ કટ્ઠસતાનિ ફાલિયિંસુ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ કટ્ઠાનિપિ ફાલિયિસ્સન્તિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન તે જટિલા અગ્ગિં પરિચરિતુકામા ન સક્કોન્તિ અગ્ગિં ઉજ્જલેતું. અથ ખો તેસં જટિલાનં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો મહાસમણસ્સ ઇદ્ધાનુભાવો યથા મયં ન સક્કોમ અગ્ગિં ઉજ્જલેતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં એતદવોચ – ‘‘ઉજ્જલિયન્તુ, કસ્સપ, અગ્ગી’’તિ. ‘‘ઉજ્જલિયન્તુ, મહાસમણા’’તિ. સકિદેવ પઞ્ચ અગ્ગિસતાનિ ઉજ્જલિયિંસુ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ અગ્ગીપિ ઉજ્જલિયિસ્સન્તિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન તે જટિલા અગ્ગિં પરિચરિત્વા ન સક્કોન્તિ અગ્ગિં વિજ્ઝાપેતું. અથ ખો તેસં જટિલાનં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો મહાસમણસ્સ ઇદ્ધાનુભાવો યથા મયં ન સક્કોમ અગ્ગિં વિજ્ઝાપેતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં એતદવોચ – ‘‘વિજ્ઝાયન્તુ, કસ્સપ, અગ્ગી’’તિ. ‘‘વિજ્ઝાયન્તુ, મહાસમણા’’તિ. સકિદેવ પઞ્ચ અગ્ગિસતાનિ વિજ્ઝાયિંસુ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ અગ્ગીપિ વિજ્ઝાયિસ્સન્તિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન તે જટિલા સીતાસુ હેમન્તિકાસુ રત્તીસુ અન્તરટ્ઠકાસુ હિમપાતસમયે નજ્જા નેરઞ્જરાય ઉમ્મુજ્જન્તિપિ નિમુજ્જન્તિપિ ઉમ્મુજ્જનનિમુજ્જનમ્પિ કરોન્તિ. અથ ખો ભગવા પઞ્ચમત્તાનિ મન્દામુખિસતાનિ અભિનિમ્મિનિ યત્થ તે જટિલા ઉત્તરિત્વા વિસિબ્બેસું. અથ ખો તેસં જટિલાનં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો મહાસમણસ્સ ઇદ્ધાનુભાવો યથયિમા મન્દામુખિયો નિમ્મિતા’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ તાવ બહૂ મન્દામુખિયોપિ અભિનિમ્મિનિસ્સતિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન મહા અકાલમેઘો પાવસ્સિ, મહા ઉદકવાહકો સઞ્જાયિ, યસ્મિં પદેસે ભગવા વિહરતિ સો પદેસો ઉદકેન ન ઓત્થટો હોતિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં સમન્તા ઉદકં ઉસ્સારેત્વા મજ્ઝે રેણુહતાય ભૂમિયા ચઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા સમન્તા ઉદકં ઉસ્સારેત્વા મજ્ઝે રેણુહતાય ભૂમિયા ચઙ્કમિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો ‘‘માહેવ ખો મહાસમણો ઉદકેન વૂળ્હો અહોસી’’તિ નાવાય સમ્બહુલેહિ જટિલેહિ સદ્ધિં યસ્મિં પદેસે ભગવા વિહરતિ, તં પદેસં અગમાસિ. અદ્દસા ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો ભગવન્તં સમન્તા ઉદકં ઉસ્સારેત્વા મજ્ઝે રેણુહતાય ભૂમિયા ચઙ્કમન્તં, દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં નુ ત્વં, મહાસમણા’’તિ. ‘‘અયમહમસ્મિ, કસ્સપા’’તિ ભગવા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા નાવાય પચ્ચુટ્ઠાસિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, યત્ર હિ નામ ઉદકમ્પિ ન પવાહિસ્સતિ, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘ચિરમ્પિ ખો ઇમસ્સ મોઘપુરિસસ્સ એવં ભવિસ્સતિ ‘મહિદ્ધિકો ખો મહાસમણો મહાનુભાવો, ન ત્વેવ ચ ખો અરહા યથા અહ’ન્તિ, યંનૂનાહં ઇમં જટિલં સંવેજેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા ઉરુવેલકસ્સપં જટિલં એતદવોચ – ‘‘નેવ ચ ખો ત્વં, કસ્સપ, અરહા, નાપિ અરહત્તમગ્ગસમાપન્નો, સાપિ તે પટિપદા નત્થિ, યાય ત્વં અરહા વા અસ્સસિ અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નો’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘લભેય્યાહં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘ત્વં ખોસિ, કસ્સપ, પઞ્ચન્નં જટિલસતાનં નાયકો વિનાયકો અગ્ગો પમુખો પામોક્ખો, તેપિ તાવ અપલોકેહિ, યથા તે મઞ્ઞિસ્સન્તિ, તથા તે કરિસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો ઉરુવેલકસ્સપો જટિલો યેન તે જટિલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે જટિલે એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભો, મહાસમણે બ્રહ્મચરિયં ચરિતું, યથા ભવન્તો મઞ્ઞન્તિ તથા કરોન્તૂ’’તિ. ‘‘ચિરપટિકા મયં, ભો, મહાસમણે અભિપ્પસન્ના, સચે ભવં મહાસમણે બ્રહ્મચરિયં ચરિસ્સતિ, સબ્બેવ મયં મહાસમણે બ્રહ્મચરિયં ચરિસ્સામા’’તિ. અથ ખો તે જટિલા કેસમિસ્સં જટામિસ્સં ખારિકાજમિસ્સં અગ્ગિહુતમિસ્સં ઉદકે પવાહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘લભેય્યામ મયં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યામ ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘એથ, ભિક્ખવો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, ચરથ બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ. સાવ તેસં આયસ્મન્તાનં ઉપસમ્પદા અહોસિ.

અદ્દસા ખો નદીકસ્સપો જટિલો કેસમિસ્સં જટામિસ્સં ખારિકાજમિસ્સં અગ્ગિહુતમિસ્સં ઉદકે વુય્હમાને, દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘માહેવ મે ભાતુનો ઉપસગ્ગો અહોસી’’તિ, જટિલે પાહેસિ – ‘‘ગચ્છથ મે ભાતરં જાનાથા’’તિ, સામઞ્ચ તીહિ જટિલસતેહિ સદ્ધિં યેનાયસ્મા ઉરુવેલકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉરુવેલકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘ઇદં નુ ખો, કસ્સપ, સેય્યો’’તિ? ‘‘આમાવુસો, ઇદં સેય્યો’’તિ. અથ ખો તે જટિલા કેસમિસ્સં જટામિસ્સં ખારિકાજમિસ્સં અગ્ગિહુતમિસ્સં ઉદકે પવાહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘લભેય્યામ મયં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યામ ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘એથ, ભિક્ખવો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, ચરથ બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ. સાવ તેસં આયસ્મન્તાનં ઉપસમ્પદા અહોસિ.

અદ્દસા ખો ગયાકસ્સપો જટિલો કેસમિસ્સં જટામિસ્સં ખારિકાજમિસ્સં અગ્ગિહુતમિસ્સં ઉદકે વુય્હમાને, દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘માહેવ મે ભાતૂનં ઉપસગ્ગો અહોસી’’તિ, જટિલે પાહેસિ – ‘‘ગચ્છથ મે ભાતરો જાનાથા’’તિ, સામઞ્ચ દ્વીહિ જટિલસતેહિ સદ્ધિં યેનાયસ્મા ઉરુવેલકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉરુવેલકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘ઇદં નુ ખો, કસ્સપ, સેય્યો’’તિ? ‘‘આમાવુસો, ઇદં સેય્યો’’તિ. અથ ખો તે જટિલા કેસમિસ્સં જટામિસ્સં ખારિકાજમિસ્સં અગ્ગિહુતમિસ્સં ઉદકે પવાહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘લભેય્યામ મયં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યામ ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘એથ, ભિક્ખવો’’તિ, ભગવા અવોચ – ‘‘સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, ચરથ બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ. સાવ તેસં આયસ્મન્તાનં ઉપસમ્પદા અહોસિ.

‘‘ભગવતો અધિટ્ઠાનેન પઞ્ચ કટ્ઠસતાનિ ન ફાલિયિંસુ, ફાલિયિંસુ, અગ્ગી ન ઉજ્જલિયિંસુ, ઉજ્જલિયિંસુ, ન વિજ્ઝાયિંસુ, વિજ્ઝાયિંસુ, પઞ્ચ મન્દામુખિસતાનિ અભિનિમ્મિનિ, એતેન નયેન અડ્ઢુડ્ઢપાટિહારિયસહસ્સાનિ હોન્તિ.

‘‘અથ ખો ભગવા ઉરુવેલાયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન ગયાસીસં તેન ચારિકં પક્કામિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં સહસ્સેન સબ્બેહેવ પુરાણજટિલેહિ. તત્ર સુદં ભગવા ગયાયં વિહરતિ ગયાસીસે સદ્ધિં ભિક્ખુસહસ્સેન. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખુ આમન્તેસિ (સં. નિ. ૪.૨૮) – ‘સબ્બં, ભિક્ખવે, આદિત્તં, કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, સબ્બં આદિત્તં, ચક્ખુ, ભિક્ખવે, આદિત્તં, રૂપા આદિત્તા, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં આદિત્તં, ચક્ખુસમ્ફસ્સો આદિત્તો, યમિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ આદિત્તં. કેન આદિત્તં, રાગગ્ગિના દોસગ્ગિના મોહગ્ગિના આદિત્તં, જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ આદિત્તન્તિ વદામિ? સોતં આદિત્તં, સદ્દા આદિત્તા…પે… ઘાનં આદિત્તં, ગન્ધા આદિત્તા…પે… જિવ્હા આદિત્તા, રસા આદિત્તા…પે… કાયો આદિત્તો, ફોટ્ઠબ્બા આદિત્તા…પે… મનો આદિત્તો, ધમ્મા આદિત્તા, મનોવિઞ્ઞાણં આદિત્તં, મનોસમ્ફસ્સો આદિત્તો, યમિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ આદિત્તં. કેન આદિત્તં, રાગગ્ગિના દોસગ્ગિના મોહગ્ગિના આદિત્તં, જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ આદિત્ત’’’ન્તિ વદામિ.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, રૂપેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણેપિ નિબ્બિન્દતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સેપિ નિબ્બિન્દતિ, યમિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. સોતસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, સદ્દેસુપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… ઘાનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, ગન્ધેસુપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… જિવ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ, રસેસુપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… કાયસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, ફોટ્ઠબ્બેસુપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, ધમ્મેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, મનોવિઞ્ઞાણેપિ નિબ્બિન્દતિ, મનોસમ્ફસ્સેપિ નિબ્બિન્દતિ, યમિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ, વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ, ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ.

ઇમસ્મિઞ્ચ પન વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને તસ્સ ભિક્ખુસહસ્સસ્સ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તાનિ વિમુચ્ચિંસુ.

૨૯. એવં આદિત્તપરિયાયદેસનં સુત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં સમ્પત્તો નદીકસ્સપો થેરો સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. તત્થ અગ્ગફલન્તિ ઉત્તમફલં, અત્તના રોપિતઅમ્બરુક્ખસ્સ આદિમ્હિ ગહિતફલં વા. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

નદીકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૩. ગયાકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના

તતિયાપદાને અજિનચમ્મવત્થોહન્તિઆદિકં આયસ્મતો ગયાકસ્સપત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તો ઇતો એકતિંસકપ્પે સિખિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો નિસ્સરણજ્ઝાસયતાય ઘરાવાસં પહાય તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞાયતને અસ્સમં માપેત્વા વનમૂલફલાહારો વસતિ. તેન ચ સમયેન ભગવા એકો અદુતિયો તસ્સ અસ્સમસમીપેનાગચ્છિ, સો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં ઠિતો વેલં ઓલોકેન્તો મનોહરાનિ કોલફલાનિ સત્થુ ઉપનેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો નિસ્સરણજ્ઝાસયતાય ઘરાવાસં પહાય તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા દ્વીહિ તાપસસતેહિ સદ્ધિં ગયાય વિહરતિ. ગયાય વસનતો હિસ્સ કસ્સપગોત્તતાય ચ ગયાકસ્સપોતિ સમઞ્ઞા અહોસિ. સો ભગવતો સદ્ધિં પરિસાય એહિભિક્ખૂપસમ્પદં દત્વા નદીકસ્સપસ્સ વુત્તનયેન આદિત્તપરિયાય દેસનાય ઓવદિયમાનો અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ.

૩૫. સો અરહત્તં પત્વા સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો અજિનચમ્મવત્થોહન્તિઆદિમાહ. તત્થ અજિનચમ્મવત્થોતિ તાપસપબ્બજિતત્તા અજિનચમ્મનિવાસનપાવુરણોતિ અત્થો. ખારિભારધરોતિ તાપસકાલે તાપસપરિક્ખારપરિપુણ્ણકાજધરોતિ અત્થો. ખારિકતાપસપરિક્ખારે પૂરેત્વા. કોલં અહાસિ અસ્સમન્તિ કોલફલં અસ્સમે પૂરેત્વા અસ્સમે નિસિન્નોતિ અત્થો. અગોપયિન્તિ પાઠે કોલફલં પરિયેસિત્વા અસ્સમં ગોપેસિં રક્ખિન્તિ અત્થો. સેસં સબ્બં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ગયાકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૪. કિમિલત્થેરઅપદાનવણ્ણના

ચતુત્થાપદાને નિબ્બુતે કકુસન્ધમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો કિમિલત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો કકુસન્ધસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો પરિનિબ્બુતે સત્થરિ તસ્સ ધાતુયો ઉદ્દિસ્સ સલલમાલાહિ મણ્ડપં કારેત્વા પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તાવતિંસેસુ ઉપ્પજ્જિત્વા અપરાપરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુનગરે સક્યરાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા કિમિલોતિ તસ્સ નામં અકાસિ. સો વયપ્પત્તો ભોગસમ્પત્તિયા પમત્તો વિહરતિ. તસ્સ ઞાણપરિપાકં ઞત્વા સંવેગજનનત્થં અનુપિયાયં વિહરન્તો સત્થા પઠમયોબ્બને ઠિતં રમણીયં ઇત્થિરૂપં અભિનિમ્મિનિત્વા પુરતો દસ્સેત્વા પુન અનુક્કમેન યથા જરારોગવિપત્તીહિ અભિભૂતા દિસ્સતિ, તથા અકાસિ. તં દિસ્વા કિમિલકુમારો અતિવિય સંવેગજાતો અત્તનો સંવેગં પકાસેન્તો ભગવતો પાકટં કત્વા લદ્ધાનુસાસનો અરહત્તં પાપુણિ.

૪૨. સો અરહત્તં પત્વા સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નિબ્બુતે કકુસન્ધમ્હીતિઆદિમાહ. બ્રાહ્મણમ્હિ વુસીમતીતિ પઞ્ચહિ વસિતાહિ વસિપ્પત્તમ્હિ ભગવતિ. બ્રાહ્મણસ્સ સબ્બગુણગણેહિ મણ્ડિતત્તા અભિવૂળ્હીતત્તા બ્રાહ્મણમ્હિ કકુસન્ધે ભગવતિ પરિનિબ્બુતેતિ અત્થો. સેસં સબ્બં ઉત્તાનમેવાતિ.

કિમિલત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૫. વજ્જિપુત્તત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સહસ્સરંસી ભગવાતિઆદિકં આયસ્મતો વજ્જિપુત્તત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં ઉપચિનન્તો ઇતો ચતુનવુતિકપ્પે એકં પચ્ચેકબુદ્ધં ભિક્ખાય ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો કદલિફલાનિ અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેસાલિયં લિચ્છવિરાજકુમારો હુત્વા નિબ્બત્તિ, વજ્જિરાજપુત્તત્તા વજ્જિપુત્તોત્વેવસ્સ સમઞ્ઞા. સો દહરો હુત્વા હત્થિસિપ્પાદિસિક્ખનકાલેપિ હેતુસમ્પન્નતાય નિસ્સરણજ્ઝાસયોવ હુત્વા વિચરન્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કત્વા નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા અપરભાગે અચિરપરિનિબ્બુતે સત્થરિ ધમ્મં સઙ્ગાયિતું સઙ્કેતં કત્વા મહાથેરેસુ તત્થ તત્થ વિહરન્તેસુ એકદિવસં આયસ્મન્તં આનન્દં સેખંયેવ સમાનં મહતિયા પરિસાય પરિવુતં ધમ્મં દેસેન્તં દિસ્વા તસ્સ ઉપરિમગ્ગાધિગમાય ઉસ્સાહં જનેન્તો –

‘‘રુક્ખમૂલગહનં પસક્કિય, નિબ્બાનં હદયસ્મિં ઓપિય;

ઝાય ગોતમ મા ચ પમાદો, કિં તે બિળિબિળિકા કરિસ્સતી’’તિ. (થેરગા. ૧૧૯) – ગાથં અભાસિ;

તત્થ રુક્ખમૂલગહનન્તિ રુક્ખમૂલભૂતં ગહનં, ગહનઞ્હિ અત્થિ, ન રુક્ખમૂલં, રુક્ખમૂલઞ્ચ અત્થિ, ન ગહનં, તેસુ રુક્ખમૂલગ્ગહણેન ઠાનસ્સ છાયાય સમ્પન્નતાય વાતાતપપરિસ્સયાભાવં દીપેતિ, ગહનગ્ગહણેન નિવાતભાવેન વાતપરિસ્સયાભાવં જનસમ્બાધાભાવઞ્ચ દસ્સેતિ, તદુભયેન ચ ભાવનાયોગ્યતં. પસક્કિયાતિ ઉપગન્ત્વા. નિબ્બાનં હદયસ્મિં ઓપિયાતિ ‘‘એવં મયા પટિપજ્જિત્વા નિબ્બાનં અધિગન્તબ્બ’’ન્તિ નિબ્બુતિં હદયે ઠપેત્વા ચિત્તે કત્વા. ઝાયાતિ તિલક્ખણૂપનિજ્ઝાનેન ઝાય, વિપસ્સનાભાવનાસહિતં મગ્ગભાવનં ભાવેહિ. ગોતમાતિ ધમ્મભણ્ડાગારિકં ગોત્તેનાલપતિ. મા ચ પમાદોતિ અધિકુસલેસુ ધમ્મેસુ મા પમાદં આપજ્જિ. ઇદાનિ યાદિસો થેરસ્સ પમાદો, તં પટિક્ખેપવસેન દસ્સેન્તો ‘‘કિં તે બિળિબિળિકા કરિસ્સતી’’તિ આહ. તત્થ બિળિબિળિકાતિ બિળિબિળિકિરિયા, બિળિબિળિતિસદ્દપવત્તિ યથા નિરત્થકા, એવં બિળિબિળિકાસદિસા જનપઞ્ઞત્તિ. કિં તે કરિસ્સતીતિ કીદિસં અત્થં તુય્હં સાધેસ્સતિ, તસ્મા જનપઞ્ઞત્તિં પહાય સદત્થપસુતો હોહીતિ ઓવાદં અદાસિ.

તં સુત્વા અઞ્ઞેહિ વુત્તેન વિસ્સગન્ધવાયનવચનેન સંવેગજાતો બહુદેવ રત્તિં ચઙ્કમેન વીતિનામેન્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા સેનાસનં પવિસિત્વા મઞ્ચકે નિસિન્નમત્તોવ ‘‘કિઞ્ચિ સયામી’’તિ સીસં બિમ્બોહનમસમ્પત્તં પાદં ભૂમિતો ઉગ્ગતં સરીરસ્સ આકાસગતક્ખણેયેવ અરહત્તં પાપુણિ.

૪૯. વજ્જિપુત્તત્થેરો અપરભાગે સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સહસ્સરંસી ભગવાતિઆદિમાહ. તત્થ સહસ્સરંસીતિ એત્થ ‘‘અનેકસતસહસ્સરંસી’’તિ વત્તબ્બે ગાથાબન્ધસુખત્થં ‘‘સહસ્સરંસી’’તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

વજ્જિપુત્તત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૬. ઉત્તરત્થેરઅપદાનવણ્ણના

છટ્ઠાપદાને સુમેધો નામ સમ્બુદ્ધોતિઆદિકં આયસ્મતો ઉત્તરસામણેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સુમેધસ્સ ભગવતો કાલે વિજ્જાધરો હુત્વા આકાસેન વિચરતિ. તેન ચ સમયેન સત્થા તસ્સેવ અનુગ્ગણ્હનત્થં વનન્તરે અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ છબ્બણ્ણબુદ્ધરંસિયો વિસ્સજ્જેન્તો. સો અન્તલિક્ખેન ગચ્છન્તો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો આકાસતો ઓરુય્હ સુવિસુદ્ધેહિ વિપુલેહિ કણિકારપુપ્ફેહિ ભગવન્તં પૂજેસિ, પુપ્ફાનિ બુદ્ધાનુભાવેન સત્થુ ઉપરિ છત્તાકારેન અટ્ઠંસુ, સો તેન ભિય્યોસોમત્તાય પસન્નચિત્તો હુત્વા અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિત્વા દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવન્તો યાવતાયુકં તત્થ ઠત્વા તતો ચુતો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, ઉત્તરોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો બ્રાહ્મણવિજ્જાસુ નિપ્ફત્તિં ગન્ત્વા જાતિયા રૂપેન વિજ્જાય વયેન સીલાચારેન ચ લોકસ્સ સમ્ભાવનીયો જાતો.

તસ્સ તં સમ્પત્તિં દિસ્વા વસ્સકારો મગધમહામત્તો અત્તનો ધીતરં દાતુકામો હુત્વા અત્તનો અધિપ્પાયં પવેદેસિ. સો નિસ્સરણજ્ઝાસયતાય તં પટિક્ખિપિત્વા કાલેન કાલં ધમ્મસેનાપતિં પયિરુપાસન્તો તસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વત્તસમ્પન્નો હુત્વા થેરં ઉપટ્ઠહતિ.

તેન ચ સમયેન થેરસ્સ અઞ્ઞતરો આબાધો ઉપ્પન્નો, તસ્સ ભેસજ્જત્થાય ઉત્તરો સામણેરો પાતોવ પત્તચીવરમાદાય વિહારતો નિક્ખન્તો અન્તરામગ્ગે તળાકસ્સ સમીપે પત્તં ઠપેત્વા ઉદકસમીપં ગન્ત્વા મુખં ધોવતિ. અથ અઞ્ઞતરો ઉમઙ્ગચોરો કતકમ્મો આરક્ખપુરિસેહિ અનુબદ્ધો અગ્ગમગ્ગેન નગરતો નિક્ખમિત્વા પલાયન્તો અત્તના ગહિતં રતનભણ્ડિતં સામણેરસ્સ પત્તે પક્ખિપિત્વા પલાયિ. સામણેરોપિ પત્તસમીપં ઉપગતો. ચોરં અનુબન્ધન્તા રાજપુરિસા સામણેરસ્સ પત્તે ભણ્ડિકં દિસ્વા ‘‘અયં ચોરો, ઇમિના ચોરિયં કત’’ન્તિ સામણેરં પચ્છાબાહં બન્ધિત્વા વસ્સકારસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ દસ્સેસું. વસ્સકારો ચ તદા રઞ્ઞો વિનિચ્છયે નિયુત્તો હુત્વા છેજ્જભેજ્જં અનુસાસતિ, સો ‘‘પુબ્બે મમ વચનં નાદિયિ, સુદ્ધપાસણ્ડિયેસુ પબ્બજી’’તિ (થેરગા. અટ્ઠ. ૧.ઉત્તરત્થેરગાથાવણ્ણના) કમ્મં અસોધેત્વા ઘાતુકામત્તાવ જીવન્તમેવ તં સૂલે ઉત્તાસેસિ.

અથસ્સ ભગવા ઞાણપરિપાકં ઓલોકેત્વા તં ઠાનં ગન્ત્વા વિપ્ફુરન્તહત્થનખમણિમયૂખસમ્ભિન્નસિતાભતાય પગ્ઘરન્તજાતિહિઙ્ગુલકસુવણ્ણરસધારં વિય જાલાગુણ્ઠિતમુદુતલુનદીઘઙ્ગુલિહત્થં ઉત્તરસ્સ સીસે ઠપેત્વા ‘‘ઉત્તર, ઇદં તે પુરિમકમ્મસ્સ ફલં ઉપ્પન્નં, તત્થ તયા પચ્ચવેક્ખણબલેન અધિવાસના કાતબ્બા’’તિ વત્વા અજ્ઝાસયાનુરૂપં ધમ્મં દેસેસિ. ઉત્તરો અમતાભિસેકસદિસેન સત્થુ હત્થસમ્ફસ્સેન સઞ્જાતપ્પસાદસોમનસ્સતાય ઉળારપીતિપામોજ્જં પટિલભિત્વા યથાપરિચિતં વિપસ્સનામગ્ગં સમારૂળ્હો ઞાણસ્સ પરિપાકં ગતત્તા સત્થુ ચ દેસનાવિલાસેન તાવદેવ મગ્ગપટિપાટિયા સબ્બે કિલેસે ખેપેત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા સૂલતો ઉટ્ઠહિત્વા પરાનુદ્દયાય આકાસે ઠત્વા પાટિહારિયં દસ્સેસિ. મહાજનો અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતો અહોસિ. તાવદેવસ્સ વણો સંરૂળ્હિ, સો ભિક્ખૂહિ, ‘‘આવુસો, તાદિસદુક્ખં અનુભવન્તો કથં ત્વં વિપસ્સનં અનુયુઞ્જિતું અસક્ખી’’તિ પુટ્ઠો, ‘‘પગેવ મે, આવુસો, સંસારે આદીનવો, સઙ્ખારાનઞ્ચ સભાવો સુદિટ્ઠો, એવાહં તાદિસં દુક્ખં અનુભવન્તોપિ અસક્ખિં વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા વિસેસં અધિગન્તુ’’ન્તિ આહ. ‘‘પુબ્બજાતિયા દહરકાલે મક્ખિકં ગહેત્વા નિમ્બસૂલકં ગહેત્વા સૂલારોપનકીળં પટિચ્ચ એવં અનેકજાતિસતેસુ સૂલારોપનદુક્ખમનુભવિત્વા ઇમાય પરિયોસાનજાતિયા એવરૂપં દુક્ખમનુભૂત’’ન્તિ આહ.

૫૫. અથ અપરભાગે પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સુમેધો નામ સમ્બુદ્ધોતિઆદિમાહ. તત્થ અનુત્તાનપદવણ્ણનમેવ કરિસ્સામ.

૫૭. વિજ્જાધરો તદા આસિન્તિ બાહિરકમન્તાદિવિજ્જાસિદ્ધિયા આકાસગામિસમત્થો હુત્વા ચરણવસેન તં વિજ્જં રક્ખિત્વા અવિનાસેત્વા પરિહરણવસેન વિજ્જાધરયોનિ આસિં અહોસિન્તિ અત્થો. અન્તલિક્ખચરો અહન્તિ અન્તં પરિયોસાનં કોટિં લિખતે સંકરિસ્સતીતિ અન્તલિક્ખં. અથ વા અન્તં પરિયોસાનં લિખ્યતે ઓલોકિયતે એતેનાતિ અન્તલિક્ખં, તસ્મિં અન્તલિક્ખે, આકાસે ચરણસીલો અહન્તિ અત્થો. તિસૂલં સુકતં ગય્હાતિ તિખિણં સૂલં, અગ્ગં આવુધં. તિસૂલં સુન્દરં કતં, કોટ્ટનઘંસનમદ્દનપહરણવસેન સુટ્ઠુ કતં સૂલાવુધં ગય્હ ગહેત્વા અમ્બરતો ગચ્છામીતિ અત્થો. સેસં સબ્બં હેટ્ઠા વુત્તનયત્તાવ નયાનુયોગેન સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

ઉત્તરત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૭. અપરઉત્તરત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સત્તમાપદાને નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો અપરસ્સ ઉત્તરત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો ચતુન્નવુતિકપ્પે સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા સાસને લદ્ધપ્પસાદો હુત્વા ઉપાસકત્તં નિવેદેસિ. સો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે અત્તનો ઞાતકે સન્નિપાતેત્વા બહુપૂજાસક્કારં સંહરિત્વા ધાતુપૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાકેતે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉત્તરોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો કેનચિદેવ કરણીયેન સાવત્થિં ગતો કણ્ડમ્બમૂલે કતં યમકપાટિહારિયં દિસ્વા પસીદિત્વા પુન કાળકારામસુત્તદેસનાય અભિવડ્ઢમાનસદ્ધો પબ્બજિત્વા સત્થારા સદ્ધિં રાજગહં ગન્ત્વા ઉપસમ્પદં લભિત્વા તથેવ ચરન્તો વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા સત્થરિ સાવત્થિયં વિહરન્તે બુદ્ધુપટ્ઠાનત્થં રાજગહતો સાવત્થિં ઉપગતો ભિક્ખૂહિ – ‘‘કિં, આવુસો, પબ્બજ્જાકિચ્ચં તયા મત્થકં પાપિત’’ન્તિ પુટ્ઠો અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

૯૩. અરહત્તં પન પત્વા સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિમાહ. તં સબ્બં હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

અપરઉત્તરત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૮. ભદ્દજિત્થેરઅપદાનવણ્ણના

અટ્ઠમાપદાને ઓગય્હાહં પોક્ખરણિન્તિઆદિકં આયસ્મતો ભદ્દજિત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો બ્રાહ્મણાનં વિજ્જાસિપ્પેસુ પારં ગન્ત્વા કામે પહાય તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞાયતને અસ્સમં કારેત્વા વસન્તો એકદિવસં સત્થારં આકાસેન ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિ. સત્થા તસ્સ અજ્ઝાસયં દિસ્વા આકાસતો ઓતરિ. ઓતિણ્ણસ્સ પન ભગવતો મધુઞ્ચ ભિસમુળાલઞ્ચ સપ્પિખીરઞ્ચ ઉપનામેસિ, તસ્સ તં ભગવા અનુકમ્મં ઉપાદાય પટિગ્ગહેત્વા અનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તુસિતેસુ નિબ્બત્તો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતો અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે મહદ્ધનો સેટ્ઠિ હુત્વા અટ્ઠસટ્ઠિભિક્ખુસતસહસ્સં ભોજેત્વા તિચીવરેન અચ્છાદેસિ.

એવં બહું કુસલં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિ. તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચવિત્વા મનુસ્સલોકેસુ ઉપ્પન્નો બુદ્ધસુઞ્ઞે લોકે પઞ્ચ પચ્ચેકબુદ્ધસતાનિ ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ઉપટ્ઠહિત્વા તતો ચુતો રાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા રજ્જં અનુસાસન્તો અત્તનો પુત્તં પચ્ચેકબોધિં અધિગન્ત્વા ઠિતં ઉપટ્ઠહિત્વા તસ્સ પરિનિબ્બુતસ્સ ધાતુયો ગહેત્વા ચેતિયં કત્વા પૂજેસિ. એવં તત્થ તત્થ તાનિ તાનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે ભદ્દિયનગરે અસીતિકોટિવિભવસ્સ ભદ્દિયસેટ્ઠિસ્સ એકપુત્તકો હુત્વા નિબ્બત્તિ, ભદ્દજીતિસ્સ નામં અહોસિ. તસ્સ કિર ઇસ્સરિયભોગપરિવારસમ્પત્તિ ચરિમભવે બોધિસત્તસ્સ વિય અહોસિ.

તદા સત્થા સાવત્થિયં વસિત્વા ભદ્દજિકુમારં સઙ્ગણ્હનત્થાય મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં ભદ્દિયનગરં ગન્ત્વા જાતિયાવને વસિ તસ્સ ઞાણપરિપાકં આગમયમાનો. સોપિ ઉપરિપાસાદે નિસિન્નો સીહપઞ્જરં વિવરિત્વા ઓલોકેન્તો ભગવતો સન્તિકે ધમ્મં સોતું ગચ્છન્તં મહાજનં દિસ્વા, ‘‘કત્થાયં મહાજનો ગચ્છતી’’તિ પુચ્છિત્વા તં કારણં સુત્વા સયમ્પિ મહતા પરિવારેન સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુણન્તો સબ્બાભરણપટિમણ્ડિતોવ સબ્બકિલેસે ખેપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અરહત્તે પન તેન અધિગતે સત્થા ભદ્દિયસેટ્ઠિં આમન્તેસિ – ‘‘તવ પુત્તો અલઙ્કતપટિયત્તો ધમ્મં સુણન્તો અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ, તેનસ્સ ઇદાનેવ પબ્બજિતું યુત્તં, નો ચે પબ્બજિસ્સતિ, પરિનિબ્બાયિસ્સતી’’તિ. સેટ્ઠિ ‘‘ન મય્હં પુત્તસ્સ દહરસ્સેવ સતો પરિનિબ્બાનેન કિચ્ચં અત્થિ, પબ્બાજેથ ન’’ન્તિ આહ. તં સત્થા પબ્બાજેત્વા ઉપસમ્પાદેત્વા તત્થ સત્તાહં વસિત્વા કોટિગામં પાપુણિ, સો ચ ગામો ગઙ્ગાતીરે અહોસિ. કોટિગામવાસિનો ચ બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં પવત્તેસું. ભદ્દજિત્થેરો સત્થારા અનુમોદનાય આરદ્ધમત્તાય બહિગામં ગન્ત્વા ‘‘ગઙ્ગાતીરે મગ્ગસમીપે સત્થુ આગતકાલે વુટ્ઠહિસ્સામી’’તિ કાલપરિચ્છેદં કત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે સમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા નિસીદિ. મહાથેરેસુ આગચ્છન્તેસુપિ અવુટ્ઠહિત્વા સત્થુ આગતકાલેયેવ વુટ્ઠાસિ. પુથુજ્જના ભિક્ખૂ – ‘‘અયં અધુના પબ્બજિતો, મહાથેરેસુ આગચ્છન્તેસુ માનથદ્ધો હુત્વા ન વુટ્ઠાસી’’તિ ઉજ્ઝાયિંસુ.

કોટિગામવાસિનો સત્થુ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ બહૂ નાવાસઙ્ઘાટે બન્ધિંસુ. સત્થા ‘‘ભદ્દજિસ્સાનુભાવં પકાસેમી’’તિ નાવાય ઠત્વા ‘‘કહં ભદ્દજી’’તિ પુચ્છિ. ભદ્દજિત્થેરો – ‘‘સોહં, ભન્તે’’તિ સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા અઞ્જલિં કત્વા અટ્ઠાસિ. સત્થા ‘‘એહિ, ભદ્દજિ, અમ્હેહિ સદ્ધિં એકનાવં અભિરુહા’’તિ. સો ઉપ્પતિત્વા સત્થુ ઠિતનાવાયં અટ્ઠાસિ. સત્થા ગઙ્ગાય મજ્ઝે ગતકાલે, ‘‘ભદ્દજિ, તયા મહાપનાદકાલે અજ્ઝાવુટ્ઠરતનપાસાદો કહ’’ન્તિ આહ. ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને નિમુગ્ગો, ભન્તે’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભદ્દજિ, સબ્રહ્મચારીનં કઙ્ખં છિન્દા’’તિ. તસ્મિં ખણે થેરો સત્થારં વન્દિત્વા ઇદ્ધિબલેન ગન્ત્વા પાસાદથૂપિકં પાદઙ્ગુલન્તરેન સન્નિરુજ્ઝિત્વા પઞ્ચવીસતિયોજનં પાસાદં ગહેત્વા આકાસે ઉપ્પતિ, ઉપ્પતન્તો ચ પઞ્ઞાસયોજનાનિ ઉક્ખિપિ. અથસ્સ પુરિમભવે ઞાતકા પાસાદગતેન લોભેન મચ્છકચ્છપમણ્ડૂકા હુત્વા નિબ્બત્તા તસ્મિં પાસાદે ઉટ્ઠહન્તે પરિવત્તિત્વા પતિંસુ. સત્થા તે સમ્પતન્તે દિસ્વા ‘‘ઞાતકા તે, ભદ્દજિ, કિલમન્તી’’તિ આહ. થેરો સત્થુ વચનેન પાસાદં વિસ્સજ્જેસિ. પાસાદો યથાઠાનેયેવ પતિટ્ઠહિ. સત્થા પારઙ્ગતો ભિક્ખૂહિ – ‘‘કદા, ભન્તે, ભદ્દજિત્થેરેન અયં પાસાદો અજ્ઝાવુટ્ઠો’’તિ પુટ્ઠો મહાપનાદજાતકં (જા. ૧.૩.૪૦ આદયો) કથેત્વા બહુજનં ધમ્મામતં પાયેસિ.

૯૮. થેરો પન અરહત્તં પત્તો પુબ્બસમ્ભારં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેતું ઓગય્હાહં પોક્ખરણિન્તિઆદિમાહ. તત્થ ઓગય્હાહં પોક્ખરણિન્તિ પુથુનાનાઅનેકમહોઘેહિ ખણિતત્તા ‘‘પોક્ખરણી’’તિ લદ્ધનામં જલાસયં ઓગય્હ ઓગહેત્વા પવિસિત્વા અજ્ઝોગાહેત્વા ઘાસહેતુખાદનત્થાય તત્થ પોક્ખરણિયં પવિસિત્વા ભિસં પદુમપુણ્ડરીકમૂલં ઉદ્ધરામીતિ અત્થો. સેસં હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા ઉત્તાનપદત્થત્તા ચ નયાનુસારેન સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

ભદ્દજિત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૯. સિવકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નવમાપદાને એસનાય ચરન્તસ્સાતિઆદિકં આયસ્મતો સિવકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ભગવન્તં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો પત્તં આદાય કુમ્માસસ્સ પૂરેત્વા અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા સિવકોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વયપ્પત્તો વિજ્જાસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં ગતો નેક્ખમ્મજ્ઝાસયતાય કામે પહાય તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા વિચરન્તો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ.

૧૧૭. અરહત્તં પત્વા સોમનસ્સજાતો અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો એસનાય ચરન્તસ્સાતિઆદિમાહ. તં સબ્બં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

સિવકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૧૦. ઉપવાનત્થેરઅપદાનવણ્ણના

દસમાપદાને પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિકં આયસ્મતો ઉપવાનત્થેરસ્સ અપદાનં. અયં કિર પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો કેનચિ કમ્મચ્છિદ્દેન પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે દલ્લિદ્દકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતિ પરિનિબ્બુતે તસ્સ ધાતું ગહેત્વા મનુસ્સદેવનાગગરુળયક્ખકુમ્ભણ્ડગન્ધબ્બેહિ સત્તરતનમયે સત્તયોજનિકે થૂપે કતે તત્થ સુધોતં અત્તનો ઉત્તરાસઙ્ગં વેળગ્ગે આબન્ધિત્વા ધજં કત્વા પૂજં અકાસિ. તં ગહેત્વા અભિસમ્મતકો નામ યક્ખસેનાપતિ દેવેહિ ચેતિયપૂજારક્ખણત્થં ઠપિતો અદિસ્સમાનકાયો આકાસે ધારેન્તો ચેતિયં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં અકાસિ. તં દિસ્વા ભિય્યોસોમત્તાય પસન્નમાનસો અહોસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉપવાનોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો જેતવનપટિગ્ગહણે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો છળભિઞ્ઞો અહોસિ. અથાયસ્મા ઉપવાનો ભગવતો ઉપટ્ઠાકો અહોસિ. તેન ચ સમયેન ભગવતો વાતાબાધો ઉપ્પજ્જિ. થેરસ્સ ગિહિસહાયો દેવહિતો નામ બ્રાહ્મણો સાવત્થિયં પટિવસતિ. સો થેરં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ પવારેસિ. અથાયસ્મા ઉપવાનો નિવાસેત્વા પત્તચીવરં ગહેત્વા તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નિવેસનં ઉપગઞ્છિ. બ્રાહ્મણો ‘‘કેનચિ મઞ્ઞે પયોજનેન થેરો આગતો ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ‘‘વદેય્યાથ, ભન્તે, કેનત્થો’’તિ આહ. થેરો તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પયોજનં આચિક્ખન્તો –

‘‘અરહં સુગતો લોકે, વાતેહાબાધિકો મુનિ;

સચે ઉણ્હોદકં અત્થિ, મુનિનો દેહિ બ્રાહ્મણ.

‘‘પૂજિતો પૂજનેય્યાનં, સક્કરેય્યાન સક્કતો;

અપચિતોપચેય્યાનં, તસ્સ ઇચ્છામિ હાતવે’’તિ. (થેરગા. ૧૮૫-૧૮૬) –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તસ્સત્થો – યો ઇમસ્મિં લોકે પૂજનેય્યાનં પૂજેતબ્બેહિ સક્કાદીહિ દેવેહિ મહાબ્રહ્માદીહિ ચ બ્રહ્મેહિ પૂજિતો, સક્કરેય્યાનં સક્કાતબ્બેહિ બિમ્બિસારકોસલરાજાદીહિ સક્કતો, અપચેય્યાનં અપચાયિતબ્બેહિ મહેસીહિ ખીણાસવેહિ અપચિતો, કિલેસેહિ આરકત્તાદિના અરહં, સોભનગમનાદિના સુગતો સબ્બઞ્ઞૂ મુનિ મય્હં સત્થા દેવદેવો સક્કાનં અતિસક્કો બ્રહ્માનં અતિબ્રહ્મા, સો દાનિ વાતેહિ વાતહેતુ વાતક્ખોભનિમિત્તં આબાધિકો જાતો. સચે, બ્રાહ્મણ, ઉણ્હોદકં અત્થિ, તસ્સ વાતાબાધવૂપસમનત્થં તં હાતવે ઉપનેતું ઇચ્છામીતિ.

તં સુત્વા બ્રાહ્મણો ઉણ્હોદકં તદનુરૂપં વાતહરઞ્ચ ભેસજ્જં ભગવતો ઉપનામેસિ. તેન ચ સત્થુ રોગો વૂપસમિ. તસ્સ ભગવા અનુમોદનં અકાસિ.

૧૨૨. અથાયસ્મા ઉપવાનો અપરભાગે અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિમાહ. તત્થ પદુમુત્તરોતિઆદીનિ પુબ્બે વુત્તત્થાનેવ.

૧૨૩. મહાજના સમાગમ્માતિ સકલજમ્બુદીપવાસિનો રાસિભૂતાતિ અત્થો. ચિતકં કત્વાતિ યોજનુબ્બેધં ચન્દનરાસિચિતકં કત્વા ભગવતો સરીરં તત્થ અભિરોપયિંસૂતિ સમ્બન્ધો.

૧૨૪. સરીરકિચ્ચં કત્વાનાતિ આદહનાતિ અગ્ગિના દહનકિચ્ચં કત્વાતિ અત્થો.

૧૨૭-૨૮. જઙ્ઘા મણિમયા આસીતિ મનુસ્સેહિ કતથૂપે જઙ્ઘા પુપ્ફવાહત્થં ચરિતટ્ઠાનં મણિમયા ઇન્દનીલમણિના કતાતિ અત્થો. મયમ્પીતિ સબ્બે દેવા થૂપં કરિસ્સામાતિ અત્થો.

૧૨૯. ધાતુ આવેણિકા નત્થીતિ દેવમનુસ્સેહિ વિસું વિસું ચેતિયં કાતું આવેણિકા વિસું ધાતુ નત્થિ, તં દસ્સેન્તો સરીરં એકપિણ્ડિતન્તિ આહ. અધિટ્ઠાનબલેન સકલસરીરધાતુ એકઘનસિલામયપટિમા વિય એકમેવ અહોસીતિ અત્થો. ઇમમ્હિ બુદ્ધથૂપમ્હીતિ સકલજમ્બુદીપવાસીહિ કતમ્હિ ઇમમ્હિ સુવણ્ણથૂપમ્હિ મયં સબ્બે સમાગન્ત્વા કઞ્ચુકથૂપં કરિસ્સામાતિ અત્થો.

૧૩૩. ઇન્દનીલં મહાનીલન્તિ ઇન્દીવરપુપ્ફવણ્ણાભં મણિ ઇન્દનીલમણિ. તતો અધિકવણ્ણતા મહામણિ ઇન્દનીલમણયો ચ મહાનીલમણયો ચ જોતિરસમણિજાતિરઙ્ગમણયો ચ એકતો સન્નિપાતેત્વા રાસી કત્વા સુવણ્ણથૂપે કઞ્ચુકથૂપં કત્વા અછાદયુન્તિ સમ્બન્ધો.

૧૪૪. પચ્ચેકં બુદ્ધસેટ્ઠસ્સાતિ બુદ્ધુત્તમસ્સ પતિ એકં વિસું ઉપરિછદનેન થૂપં અકંસૂતિ અત્થો.

૧૪૭. કુમ્ભણ્ડા ગુય્હકા તથાતિ કુમ્ભમત્તાનિ અણ્ડાનિ યેસં દેવાનં તે કુમ્ભણ્ડા, પટિચ્છાદેત્વા નિગુહિત્વા પટિચ્છાદનતો ગરુળા ગુય્હકા નામ જાતા, તે કુમ્ભણ્ડા ગુય્હકાપિ થૂપં અકંસૂતિ અત્થો.

૧૫૧. અતિભોન્તિ ન તસ્સાભાતિ તસ્સ ચેતિયસ્સ પભં ચન્દસૂરિયતારકાનં પભા ન અતિભોન્તિ, ન અજ્ઝોત્થરન્તીતિ અત્થો.

૧૫૮. અહમ્પિ કારં કસ્સામીતિ તાદિનો લોકનાથસ્સ થૂપસ્મિં અહમ્પિ કારં પુઞ્ઞકિરિયં કુસલકમ્મં ધજપટાકપૂજં કરિસ્સામીતિ અત્થો.

ઉપવાનત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૧૧. રટ્ઠપાલત્થેરઅપદાનવણ્ણના

એકાદસમાપદાને પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો રટ્ઠપાલત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે તસ્સ ઉપ્પત્તિતો પુરેતરમેવ હંસવતીનગરે ગહપતિમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો પિતુ અચ્ચયેન ઘરાવાસે પતિટ્ઠિતો રતનકોટ્ઠાગારકમ્મિકેન દસ્સિતં અપરિમાણં કુલવંસાનુગતં ધનં દિસ્વા ‘‘ઇમં એત્તકં ધનરાસિં મય્હં અય્યકપય્યકાદયો અત્તના સદ્ધિં ગહેત્વા ગન્તું નાસક્ખિંસુ, મયા પન ગહેત્વા ગન્તું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા કપણદ્ધિકાદીનં મહાદાનં દેતિ. સો અભિઞ્ઞાલાભિં એકં તાપસં ઉપટ્ઠહન્તો તેન દેવલોકાધિપચ્ચે ઉય્યોજિતો યાવજીવં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચુતો દેવો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સો તત્થ દેવલોકે દેવરજ્જં કરોન્તો યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતો મનુસ્સલોકે ભિન્નં રટ્ઠં સન્ધારેતું સમત્થસ્સ કુલસ્સ એકપુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તેન ચ સમયેન પદુમુત્તરો નામ ભગવા લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો વેનેય્યસત્તં નિબ્બાનમહાનગરસઙ્ખાતખેમન્તભૂમિં સમ્પાપેસિ. અથ સો કુલપુત્તો અનુક્કમેન વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ઉપાસકેહિ સદ્ધિં વિહારં ગતો સત્થારં ધમ્મં દેસેન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પરિસપરિયન્તે નિસીદિ.

તેન ચ સમયેન સત્થા એકં ભિક્ખું સદ્ધાપબ્બજિતાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ, તં દિસ્વા પસન્નમાનસો તદત્થાય ચિત્તં ઠપેત્વા સતસહસ્સભિક્ખુપરિવારસ્સ ભગવતો મહતા સક્કારેન સત્તાહં મહાદાનં પવત્તેત્વા પણિધાનં અકાસિ. સત્થા તસ્સ અનન્તરાયેન ઇજ્ઝનભાવં દિસ્વા ‘‘અનાગતે ગોતમસ્સ નામ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાસને સદ્ધાપબ્બજિતાનં અગ્ગો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. સો સત્થારં ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ વન્દિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. સો તત્થ યાવતાયુકં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચવિત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇતો દ્વાનવુતિકપ્પે ફુસ્સસ્સ ભગવતો કાલે સત્થુ વેમાતિકભાતિકેસુ તીસુ રાજપુત્તેસુ સત્થારં ઉપટ્ઠહન્તેસુ તેસં પુઞ્ઞકિરિયાય સહાયકિચ્ચં અકાસિ. એવં તત્થ તત્થ ભવે તં તં બહું કુસલં ઉપચિનિત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કુરુરટ્ઠે થુલ્લકોટ્ઠિકનિગમે રટ્ઠપાલસેટ્ઠિગેહે નિબ્બત્તિ, તસ્સ ભિન્નં રટ્ઠં સન્ધારેતું સમત્થે કુલે નિબ્બત્તત્તા રટ્ઠપાલોતિ વંસાનુગતમેવ નામં અહોસિ. સો મહતા પરિવારેન વડ્ઢન્તો અનુક્કમેન યોબ્બનં પત્તો માતાપિતૂહિ પતિરૂપેન દારેન સંયોજેત્વા મહન્તે ચ યસે પતિટ્ઠાપિતો દિબ્બસમ્પત્તિસદિસં સમ્પત્તિં પચ્ચનુભોતિ. અથ ભગવા કુરુરટ્ઠે જનપદચારિકં ચરન્તો થુલ્લકોટ્ઠિકં અનુપાપુણિ. તં સુત્વા રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો સત્તવારે ભત્તચ્છેદે કત્વા કિચ્છેન કસિરેન માતાપિતરો અનુજાનાપેત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા પબ્બજ્જં યાચિત્વા સત્થુ આણત્તિયા અઞ્ઞતરસ્સ થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા યોનિસોમનસિકારેન કમ્મં કરોન્તો વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ.

૧૭૯-૧૮૦. અથાયસ્મા અપરભાગે અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. સુનાગો સો મયા દિન્નોતિ તદા મહાધનસેટ્ઠિ હુત્વા સબ્બં સાપતેય્યં દાનમુખે વિસ્સજ્જનસમયે સત્તપ્પતિટ્ઠો સુન્દરો નાગો હત્થિરાજા મયા દિન્નો અહોસિ. તં દસ્સેન્તો ઈસાદન્તોતિઆદિમાહ. ઈસાદન્તો રથઈસપ્પમાણદન્તો, સો મયા દિન્નો હત્થિનાગો. ઉરૂળ્હવાતિ રાજાવહનયોગ્ગસમત્થો, રાજારહો વા. સેતચ્છત્તોતિ અલઙ્કારત્થાય ઉપટ્ઠહનસેતચ્છત્તસહિતોતિ અત્થો. પસોભિતોતિ આરોહપરિણાહવા રૂપસોભાહિ સમ્પન્નોતિ અત્થો. સકપ્પનો સહત્થિપોતિ હત્થિઅલઙ્કારસહિતો હત્થિગોપકસહિતોતિ અત્થો. ઇત્થમ્ભૂતો હત્થિનાગો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો મયા દિન્નોતિ અત્થો.

૧૮૧. મયા ભત્તં કારેત્વાનાતિ મયા કારાપિતવિહારે વસન્તાનં કોટિસઙ્ખાનં ભિક્ખૂનં નિચ્ચભત્તં પટ્ઠપેત્વા મહેસિનો નિય્યાદેસિન્તિ સમ્બન્ધો.

૧૮૩. જલજુત્તમનામકોતિ જલતો જાતો જલજો, કિં તં? પદુમં, પદુમેન સમાનનામત્તા ઉત્તમત્તા ચ પદુમુત્તરો નામ ભગવાતિ અત્થો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

રટ્ઠપાલત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

છપ્પઞ્ઞાસમમહાવગ્ગવણ્ણના સમત્તા.

ઇતિ વિસુદ્ધજનવિલાસિનિયા અપદાન-અટ્ઠકથાય

એત્તાવતા બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધસાવકત્થેરાપદાન-અટ્ઠકથા સમત્તા.

નિગમનકથા

સીહળદીપકે અપ્પિચ્છતાદિગુણવન્તાનં થેરવંસપ્પદીપાનં આનન્દત્થેરાદીનં સબ્બસત્તાનં તણ્હામાનદિટ્ઠાદયો છેદનનિગ્ગહવિવેચનાદ્યત્થં સત્તહિ માસેહિ અતિવિય આરાધનેન લદ્ધકોસલ્લેન બોધિસમ્ભારં ગવેસન્તેન સતિધિતિગતિવીરિયપરક્કમન્તેન મહાસમન્તગુણસોભનેન તિપિટકધરેન પણ્ડિતેન આભતં ઇમં અપદાન-અટ્ઠકથં સબ્બો સદેવલોકો જાનાતૂતિ.

અનેન લોભાદિમલા પજાનં, ચક્ખાદિરોગા વિવિધા ચ દુક્ખા;

કલહાદિભયા દુક્ખિતા જાતા, ચોરાદયોનત્થકરા ચ લોકે.

નસ્સન્તુ મે પઞ્ચ વેરા ચ પાપા, નસ્સન્તુ ગિમ્હે યથા વુટ્ઠિવાતા;

અટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગવરેન પત્વા, નિબ્બાનપુરં પટિપાદયામિ.

સબ્બદિટ્ઠિઞ્ચ મદ્દન્તો, રાગદોસાદિપાપકે;

સંસારવટ્ટં છિન્દિત્વા, ઉપેમિ સગ્ગમોક્ખકે.

આણાખેત્તમ્હિ સબ્બત્થ, અવીચિમ્હિ ભવગ્ગતો;

સબ્બે ધમ્માનુયાયન્તુ, તયો લોકા ઉતુપિ ચાતિ.

અપદાન-અટ્ઠકથા સમત્તા.