૧૦. ઉપવાનત્થેરઅપદાનવણ્ણના

દસમાપદાને પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિકં આયસ્મતો ઉપવાનત્થેરસ્સ અપદાનં. અયં કિર પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો કેનચિ કમ્મચ્છિદ્દેન પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે દલ્લિદ્દકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતિ પરિનિબ્બુતે તસ્સ ધાતું ગહેત્વા મનુસ્સદેવનાગગરુળયક્ખકુમ્ભણ્ડગન્ધબ્બેહિ સત્તરતનમયે સત્તયોજનિકે થૂપે કતે તત્થ સુધોતં અત્તનો ઉત્તરાસઙ્ગં વેળગ્ગે આબન્ધિત્વા ધજં કત્વા પૂજં અકાસિ. તં ગહેત્વા અભિસમ્મતકો નામ યક્ખસેનાપતિ દેવેહિ ચેતિયપૂજારક્ખણત્થં ઠપિતો અદિસ્સમાનકાયો આકાસે ધારેન્તો ચેતિયં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં અકાસિ. તં દિસ્વા ભિય્યોસોમત્તાય પસન્નમાનસો અહોસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉપવાનોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો જેતવનપટિગ્ગહણે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો છળભિઞ્ઞો અહોસિ. અથાયસ્મા ઉપવાનો ભગવતો ઉપટ્ઠાકો અહોસિ. તેન ચ સમયેન ભગવતો વાતાબાધો ઉપ્પજ્જિ. થેરસ્સ ગિહિસહાયો દેવહિતો નામ બ્રાહ્મણો સાવત્થિયં પટિવસતિ. સો થેરં ચતૂહિ પચ્ચયેહિ પવારેસિ. અથાયસ્મા ઉપવાનો નિવાસેત્વા પત્તચીવરં ગહેત્વા તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નિવેસનં ઉપગઞ્છિ. બ્રાહ્મણો ‘‘કેનચિ મઞ્ઞે પયોજનેન થેરો આગતો ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ‘‘વદેય્યાથ, ભન્તે, કેનત્થો’’તિ આહ. થેરો તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પયોજનં આચિક્ખન્તો –

‘‘અરહં સુગતો લોકે, વાતેહાબાધિકો મુનિ;

સચે ઉણ્હોદકં અત્થિ, મુનિનો દેહિ બ્રાહ્મણ.

‘‘પૂજિતો પૂજનેય્યાનં, સક્કરેય્યાન સક્કતો;

અપચિતોપચેય્યાનં, તસ્સ ઇચ્છામિ હાતવે’’તિ. (થેરગા. ૧૮૫-૧૮૬) –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તસ્સત્થો – યો ઇમસ્મિં લોકે પૂજનેય્યાનં પૂજેતબ્બેહિ સક્કાદીહિ દેવેહિ મહાબ્રહ્માદીહિ ચ બ્રહ્મેહિ પૂજિતો, સક્કરેય્યાનં સક્કાતબ્બેહિ બિમ્બિસારકોસલરાજાદીહિ સક્કતો, અપચેય્યાનં અપચાયિતબ્બેહિ મહેસીહિ ખીણાસવેહિ અપચિતો, કિલેસેહિ આરકત્તાદિના અરહં, સોભનગમનાદિના સુગતો સબ્બઞ્ઞૂ મુનિ મય્હં સત્થા દેવદેવો સક્કાનં અતિસક્કો બ્રહ્માનં અતિબ્રહ્મા, સો દાનિ વાતેહિ વાતહેતુ વાતક્ખોભનિમિત્તં આબાધિકો જાતો. સચે, બ્રાહ્મણ, ઉણ્હોદકં અત્થિ, તસ્સ વાતાબાધવૂપસમનત્થં તં હાતવે ઉપનેતું ઇચ્છામીતિ.

તં સુત્વા બ્રાહ્મણો ઉણ્હોદકં તદનુરૂપં વાતહરઞ્ચ ભેસજ્જં ભગવતો ઉપનામેસિ. તેન ચ સત્થુ રોગો વૂપસમિ. તસ્સ ભગવા અનુમોદનં અકાસિ.

૧૨૨. અથાયસ્મા ઉપવાનો અપરભાગે અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિમાહ. તત્થ પદુમુત્તરોતિઆદીનિ પુબ્બે વુત્તત્થાનેવ.

૧૨૩. મહાજના સમાગમ્માતિ સકલજમ્બુદીપવાસિનો રાસિભૂતાતિ અત્થો. ચિતકં કત્વાતિ યોજનુબ્બેધં ચન્દનરાસિચિતકં કત્વા ભગવતો સરીરં તત્થ અભિરોપયિંસૂતિ સમ્બન્ધો.

૧૨૪. સરીરકિચ્ચં કત્વાનાતિ આદહનાતિ અગ્ગિના દહનકિચ્ચં કત્વાતિ અત્થો.

૧૨૭-૨૮. જઙ્ઘા મણિમયા આસીતિ મનુસ્સેહિ કતથૂપે જઙ્ઘા પુપ્ફવાહત્થં ચરિતટ્ઠાનં મણિમયા ઇન્દનીલમણિના કતાતિ અત્થો. મયમ્પીતિ સબ્બે દેવા થૂપં કરિસ્સામાતિ અત્થો.

૧૨૯. ધાતુ આવેણિકા નત્થીતિ દેવમનુસ્સેહિ વિસું વિસું ચેતિયં કાતું આવેણિકા વિસું ધાતુ નત્થિ, તં દસ્સેન્તો સરીરં એકપિણ્ડિતન્તિ આહ. અધિટ્ઠાનબલેન સકલસરીરધાતુ એકઘનસિલામયપટિમા વિય એકમેવ અહોસીતિ અત્થો. ઇમમ્હિ બુદ્ધથૂપમ્હીતિ સકલજમ્બુદીપવાસીહિ કતમ્હિ ઇમમ્હિ સુવણ્ણથૂપમ્હિ મયં સબ્બે સમાગન્ત્વા કઞ્ચુકથૂપં કરિસ્સામાતિ અત્થો.

૧૩૩. ઇન્દનીલં મહાનીલન્તિ ઇન્દીવરપુપ્ફવણ્ણાભં મણિ ઇન્દનીલમણિ. તતો અધિકવણ્ણતા મહામણિ ઇન્દનીલમણયો ચ મહાનીલમણયો ચ જોતિરસમણિજાતિરઙ્ગમણયો ચ એકતો સન્નિપાતેત્વા રાસી કત્વા સુવણ્ણથૂપે કઞ્ચુકથૂપં કત્વા અછાદયુન્તિ સમ્બન્ધો.

૧૪૪. પચ્ચેકં બુદ્ધસેટ્ઠસ્સાતિ બુદ્ધુત્તમસ્સ પતિ એકં વિસું ઉપરિછદનેન થૂપં અકંસૂતિ અત્થો.

૧૪૭. કુમ્ભણ્ડા ગુય્હકા તથાતિ કુમ્ભમત્તાનિ અણ્ડાનિ યેસં દેવાનં તે કુમ્ભણ્ડા, પટિચ્છાદેત્વા નિગુહિત્વા પટિચ્છાદનતો ગરુળા ગુય્હકા નામ જાતા, તે કુમ્ભણ્ડા ગુય્હકાપિ થૂપં અકંસૂતિ અત્થો.

૧૫૧. અતિભોન્તિ ન તસ્સાભાતિ તસ્સ ચેતિયસ્સ પભં ચન્દસૂરિયતારકાનં પભા ન અતિભોન્તિ, ન અજ્ઝોત્થરન્તીતિ અત્થો.

૧૫૮. અહમ્પિ કારં કસ્સામીતિ તાદિનો લોકનાથસ્સ થૂપસ્મિં અહમ્પિ કારં પુઞ્ઞકિરિયં કુસલકમ્મં ધજપટાકપૂજં કરિસ્સામીતિ અત્થો.

ઉપવાનત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.