૬. કાળુદાયિત્થેરઅપદાનવણ્ણના

છટ્ઠાપદાને પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિકં આયસ્મતો કાળુદાયિત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું કુલપ્પસાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા તજ્જં અભિનીહારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સત્થાપિ બ્યાકાસિ. સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો અમ્હાકં બોધિસત્તસ્સ માતુકુચ્છિયં પટિસન્ધિગ્ગહણદિવસે દેવલોકતો ચવિત્વા કપિલવત્થુસ્મિંયેવ અમચ્ચકુલે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. બોધિસત્તેન સહ એકદિવસેયેવ જાતો, તંદિવસંયેવ નં દુકૂલચુમ્બટકેન નિપજ્જાપેત્વા બોધિસત્તસ્સ ઉપટ્ઠાનં નયિંસુ. બોધિસત્તેન હિ સદ્ધિં બોધિરુક્ખો, રાહુલમાતા, ચત્તારો નિધી, આરોહનિયહત્થી, કણ્ડકો, છન્નો, કાળુદાયીતિ ઇમે સત્ત એકદિવસે જાતત્તા સહજાતા નામ અહેસું. અથસ્સ નામગ્ગહણદિવસે સકલનગરસ્સ ઉદગ્ગચિત્તદિવસે જાતત્તા ઉદાયીત્વેવ નામં કરિંસુ. થોકં કાળધાતુકત્તા પન કાળુદાયીતિ પઞ્ઞાયિત્થ. સો બોધિસત્તેન સદ્ધિં કુમારકીળં કીળન્તો વુદ્ધિં અગમાસિ.

અપરભાગે લોકનાથે મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા અનુક્કમેન સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કે રાજગહં ઉપનિસ્સાય વેળુવને વિહરન્તે સુદ્ધોદનમહારાજા તં પવત્તિં સુત્વા પુરિસસહસ્સપરિવારં એકં અમચ્ચં ‘‘પુત્તં મે ઇધાનેહી’’તિ પેસેસિ. સો સત્થુ ધમ્મદેસનાવેલાયં સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા પરિસપરિયન્તે ઠિતો ધમ્મં સુત્વા સપરિવારો અરહત્તં પાપુણિ. અથ ને સત્થા ‘‘એથ, ભિક્ખવો’’તિ હત્થં પસારેસિ. સબ્બે તંખણંયેવ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરા વસ્સસટ્ઠિકત્થેરા વિય અહેસું. અરહત્તપ્પત્તતો પટ્ઠાય અરિયા નામ મજ્ઝત્તાવ હોન્તિ, તસ્મા રઞ્ઞા પેસિતસાસનં દસબલસ્સ નારોચેસિ. રાજા નેવ ગતો આગચ્છતિ, ન સાસનં સુય્યતીતિ અપરમ્પિ અમચ્ચં પુરિસસહસ્સપરિવારં પેસેસિ. તસ્મિમ્પિ તથા પટિપન્ને અપરમ્પીતિ એતેન નયેન નવપુરિસસહસ્સપરિવારે નવ અમચ્ચે પેસેસિ. સબ્બે ગન્ત્વા અરહત્તં પત્વા તુણ્હીભૂતા અહેસું.

અથ રાજા ચિન્તેસિ – ‘‘એત્તકા જના મયિ સિનેહાભાવેન દસબલસ્સ ઇધાગમનત્થાય ન કિઞ્ચિ કથયિંસુ, અયં ખો પન ઉદાયી દસબલેન સમવયો સહપંસુકીળિકો, મયિ ચ સિનેહવા, ઇમં પેસેસ્સામી’’તિ. અથ તં પક્કોસાપેત્વા, ‘‘તાત, ત્વં પુરિસસહસ્સપરિવારો ગન્ત્વા દસબલં ઇધાનેહી’’તિ વત્વા પેસેસિ. સો પન ગચ્છન્તો ‘‘સચાહં, દેવ, પબ્બજિતું લભિસ્સામિ, એવાહં ભગવન્તં ઇધાનેસ્સામી’’તિ વત્વા રઞ્ઞા ‘‘પબ્બજિતોપિ મમ પુત્તં દસ્સેહી’’તિ વુત્તો રાજગહં ગન્ત્વા સત્થુ ધમ્મદેસનાવેલાય પરિસપરિયન્તે ઠિતો ધમ્મં સુત્વા સપરિવારો અરહત્તં પત્વા એહિભિક્ખુભાવે પતિટ્ઠાસિ. સો અરહત્તં પત્વા – ‘‘ન તાવાયં દસબલસ્સ કુલનગરં ગન્તું કાલો, વસ્સન્તે પન ઉપગતે પબ્બતેસુ વનસણ્ડેસુ હરિતતિણસઞ્છન્નાય ભૂમિયા ગમનકાલો ભવિસ્સતી’’તિ ગમનકાલં આગમેન્તો વસ્સન્તે સમ્પત્તે સત્થુ કુલનગરં ગન્તું ગમનવણ્ણં સંવણ્ણેસિ. વુત્તઞ્ચેતં થેરગાથાય (થેરગા. ૫૨૭-૫૩૦) –

‘‘અઙ્ગારિનો દાનિ દુમા ભદન્તે, ફલેસિનો છદનં વિપ્પહાય;

તે અચ્ચિમન્તોવ પભાસયન્તિ, સમયો મહાવીર ભાગી રસાનં.

‘‘દુમાનિ ફુલ્લાનિ મનોરમાનિ, સમન્તતો સબ્બદિસા પવન્તિ;

પત્તં પહાય ફલમાસસાના, કાલો ઇતો પક્કમનાય વીર.

‘‘નેવાતિસીતં ન પનાતિઉણ્હં, સુખા ઉતુ અદ્ધનિયા ભદન્તે;

પસ્સન્તુ તં સાકિયા કોળિયા ચ, પચ્છામુખં રોહિનિયં તરન્તં.

‘‘આસાય કસતે ખેત્તં, બીજં આસાય વપ્પતિ;

આસાય વાણિજા યન્તિ, સમુદ્દં ધનહારકા;

યાય આસાય તિટ્ઠામિ, સા મે આસા સમિજ્ઝતુ.

‘‘નાતિસીતં નાતિઉણ્હં, નાતિદુબ્ભિક્ખછાતકં;

સદ્દલા હરિતા ભૂમિ, એસ કાલો મહામુનિ. (અ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧.૨૨૫);

‘‘પુનપ્પુનઞ્ચેવ વપન્તિ બીજં, પુનપ્પુનં વસ્સતિ દેવરાજા;

પુનપ્પુનં ખેત્તં કસન્તિ કસ્સકા, પુનપ્પુનં ધઞ્ઞમુપેતિ રટ્ઠં.

‘‘પુનપ્પુનં યાચનકા ચરન્તિ, પુનપ્પુનં દાનપતી દદન્તિ;

પુનપ્પુનં દાનપતી દદિત્વા, પુનપ્પુનં સગ્ગમુપેન્તિ ઠાનં.

‘‘વીરો હવે સત્તયુગં પુનેતિ; યસ્મિં કુલે જાયતિ ભૂરિપઞ્ઞો;

મઞ્ઞામહં સક્કતિ દેવદેવો, તયા હિ જાતો મુનિ સચ્ચનામો.

‘‘સુદ્ધોદનો નામ પિતા મહેસિનો, બુદ્ધસ્સ માતા પન માયનામા;

યા બોધિસત્તં પરિહરિય કુચ્છિના, કાયસ્સ ભેદા તિદિવમ્હિ મોદતિ.

‘‘સા ગોતમી કાલકતા ઇતો ચુતા, દિબ્બેહિ કામેહિ સમઙ્ગિભૂતા;

સા મોદતિ કામગુણેહિ પઞ્ચહિ, પરિવારિતા દેવગણેહિ તેહિ.

‘‘બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હિ અસય્હસાહિનો, અઙ્ગીરસસ્સપ્પટિમસ્સ તાદિનો;

પિતુપિતા મય્હં તુવંસિ સક્ક, ધમ્મેન મે ગોતમ અય્યકોસી’’તિ. (થેરગા. ૫૩૧-૫૩૬);

‘‘અમ્બા પનસા કપિટ્ઠા ચ, પુપ્ફપલ્લવલઙ્કતા;

ધુવપ્ફલાનિ સવન્તિ, ખુદ્દામધુકકૂપમા;

સેવમાનો ઉભો પસ્સે, ગન્તુકાલો મહાયસ્સ.

‘‘જમ્બૂ સુમધુરા નીપા, મધુગણ્ડિદિવપ્ફલા;

તા ઉભોસુ પજ્જોતન્તિ, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘તિણ્ડુકાનિ પિયાલાનિ, સોણ્ણવણ્ણા મનોરમા;

ખુદ્દકપ્પફલા નિચ્ચં, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘કદલી પઞ્ચમોચ્ચિ ચ, સુપક્કફલભૂસિતા;

ઉભોપસ્સેસુ લમ્બન્તિ, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘મધુપ્ફલધરા નિચ્ચં, મોરરુક્ખા મનોરમા;

ખુદ્દકપ્પફલા નિચ્ચં, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘હિન્તાલતાલપન્તી ચ, રજતક્ખન્ધોવ જોતરે;

સુપક્કફલસઞ્છન્ના, ખુદ્દકપ્પા મધુસ્સવા;

ફલાનિ તાનિ ખાદન્તે, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘ઉદુમ્બરારુણાવણ્ણા, સદાસુમધુરપ્ફલા;

ઉભોપસ્સેસુ લમ્બન્તિ, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘ઇત્થમ્ભૂતા અનેકા તે, નાનાફલધરા દુમા;

ઉભોપસ્સેસુ લમ્બન્તિ, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘ચમ્પકા સલળા નાગા, સુગન્ધા માલુતેરિતા;

સુપુપ્ફિતગ્ગા જોતન્તિ, સુગન્ધેનાભિપૂજયું;

સાદરા વિનતાનેવ, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘પુન્નાગા ગિરિપુન્નાગા, પુપ્ફિતા ધરણીરુહા;

સુપુપ્ફિતગ્ગા જોતન્તિ, સુગન્ધેનાભિપૂજયું;

સાદરા વિનતુગ્ગગ્ગા, ગન્તુકાલો મહાયસ.

‘‘અસોકા કોવિળારા ચ, સોમનસ્સકરા વરા;

સુગન્ધા કણ્ણિકા બન્ધા, રત્તવણ્ણેહિ ભૂસિતા;

સાદરા વિનતુગ્ગગ્ગા, સમયો તે મહાયસ.

‘‘કણ્ણિકારા ફુલ્લિતા નિચ્ચં, સોવણ્ણરંસિજોતકા;

દિબ્બગન્ધા પવાયન્તિ, દિસા સબ્બાનિ સોભયં;

સાદરા વિનતાનેવ, સમયો તે મહાયસ.

‘‘સુપત્તા ગન્ધસમ્પન્ના, કેતકી ધનુકેતકી;

સુગન્ધા સમ્પવાયન્તિ, દિસા સબ્બાભિગન્ધિનો;

સાદરા પૂજયન્તાવ, સમયો તે મહાયસ.

‘‘મલ્લિકા જાતિસુમના, સુગન્ધા ખુદ્દમલ્લિકા;

દિસા સબ્બા પવાયન્તિ, ઉભો મગ્ગે પસોભયં;

સાદરા તે પલમ્બન્તિ, સમયો તે મહાયસ.

‘‘સિન્ધુવારા સીતગન્ધા, સુગન્ધા માલુતેરિતા;

દિસા સબ્બાભિપૂજેન્તા, ઉભો મગ્ગે પસોભયં;

સાદરા વિનતુગ્ગગ્ગા, સમયો તે મહાયસ.

‘‘સીહા કેસરસીહા ચ, ચતુપ્પદનિસેવિતા;

અચ્છમ્ભીતા સુરાપાને, મિગરાજા પતાપિનો.

‘‘સીહનાદેન પૂજેન્તિ, સાદરા તે મિગાભિભૂ;

મગ્ગમ્હિ ઉભતો વૂળ્હા, સમયો તે મહાયસ.

‘‘બ્યગ્ઘા સિન્ધવા નકુલા, સાધુરૂપા ભયાનકા;

આકાસે સમ્પતન્તાવ, નિબ્ભીતા યેન કેનચિ;

તેહિ તે સાદરા નતા, સમયો તે મહાયસ.

‘‘તિધા પભિન્ના છદ્દન્તા, સુરૂપા સુસ્સરા સુભા;

સત્તપ્પતિટ્ઠિતઙ્ગા તે, ઉભો મગ્ગેસુ કૂજિનો;

સાદરા હાસમાનાવ, સમયો તે મહાયસ.

‘‘મિગા વરાહા પસદા, ચિત્રાસાવયવા સુભા;

આરોહપરિણાહેન, સુરૂપા અઙ્ગસંયુતા;

ઉભો મગ્ગે ગાયમાનાવ, સમયો તે મહાયસ.

‘‘ગોકણ્ણા સરભા રુરૂ, આરોહપરિણાહિનો;

સુરૂપા અઙ્ગસમ્પન્ના, સેવમાનાવ અચ્છરું;

સેવમાના તેહિ તદા, સમયો તે મહાયસ.

‘‘દીપી અચ્છા તરચ્છા ચ, તુદરા વરુણા સદા;

તે દાનિ સિક્ખિતા સબ્બે, મેત્તાય તવ તાદિનો;

તે પચ્ચસેવકા અદ્ધા, સમયો તે મહાયસ.

‘‘સસા સિઙ્ગાલા નકુલા, કલન્દકાળકા બહૂ;

કસ્તુરા સૂરા ગન્ધા તે, કેવલા ગાયમાનાવ.

સમયો તે મહાયસ;

‘‘મયૂરા નીલગીવા તે, સુસિખા સુભપક્ખિકા;

સુપિઞ્છા તે સુનાદા ચ, વેળુરિયમણિસન્નિભા;

નાદં કરોન્તા પૂજેન્તિ, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘સુવણ્ણચિત્રહંસા ચ, જવહંસા વિહાચરા;

તે સબ્બે આસયા છુદ્ધા, જિનદસ્સનબ્યાવટા;

મધુરસ્સરેન કૂજન્તિ, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘હંસા કોઞ્ચા સુનદા તે, ચક્કવાકા નદીચરા;

બકા બલાકા રુચિરા, જલકાકા સરકુક્કુટા;

સાદરાભિનાદિનો એતે, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘ચિત્રા સુરૂપા સુસ્સરા, સાળિકા સુવતણ્ડિકા;

રુક્ખગ્ગા સમ્પતન્તા તે, ઉભો મગ્ગેસુ કૂજિનો;

તેસુ તેસુ નિકૂજન્તિ, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘કોકિલા સકલા ચિત્રા, સદા મઞ્જુસ્સરા વરા;

વિમ્હાપિતા તે જનતં, સદ્ધિમિત્તાદિકે સુરા;

સરેહિ પૂજયન્તાવ, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘ભિઙ્કા કુરરા સારા, પૂરિતા કાનને સદા;

નિન્નાદયન્તા પવનં, અઞ્ઞમઞ્ઞસમઙ્ગિનો;

ગાયમાના સરેનેવ, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘તિત્તિરા સુસરા સારા, સુસરા વનકુક્કુટા;

મઞ્જુસ્સરા રામણેય્યા, કાલો તે પિતુદસ્સને.

‘‘સેતવાલુકસઞ્છન્ના, સુપતિત્થા મનોરમા;

મધુરોદકસમ્પુણ્ણા, સરા જોતન્તિ તે સદા;

તત્થ ન્હત્વા પિવિત્વા ચ, સમયો તે ઞાતિદસ્સને.

‘‘કુમ્ભીરામકરાકિણ્ણા, વલયા મુઞ્જરોહિતા;

મચ્છકચ્છપબ્યાવિદ્ધા, સરા સીતોદકા સુભા;

તત્થ ન્હત્વા પિવિત્વા ચ, સમયો તે ઞાતિદસ્સને.

‘‘નીલુપ્પલસમાકિણ્ણા, તથા રત્તુપ્પલેહિ ચ;

કુમુદુપ્પલસંકિણ્ણા, સરા સોભન્તિનેકધા;

તત્થ સીતલકા તોયા, સમયો તે ઞાતિદસ્સને.

‘‘પુણ્ડરીકેહિ સઞ્છન્ના, પદુમેહિ સમોહતા;

ઉભો મગ્ગેસુ સોભન્તિ, પોક્ખરઞ્ઞો તહિં તહિં;

તત્થોદકાનિ ન્હાયન્તિ, સમયો તે ઞાતિદસ્સને.

‘‘સેતપુલિનસંકિણ્ણા, સુપતિત્થા મનોરમા;

સીતોદકમહોઘેહિ, સમ્પુણ્ણા તા નદી સુભા;

ઉભો મગ્ગેહિ સન્દન્તિ, સમયો તે ઞાતિદસ્સને.

‘‘મગ્ગસ્સ ઉભતોપસ્સે, ગામનિગમસમાકુલા;

સદ્ધા પસન્ના જનતા, રતનત્તયમામકા;

તેસં સમ્પુણ્ણસઙ્કપ્પો, સમયો તે ઞાતિદસ્સને.

‘‘તેસુ તેસુ પદેસેસુ, દેવા માનુસ્સકા ઉભો;

ગન્ધમાલાભિપૂજેન્તિ, સમયો તે ઞાતિદસ્સને’’તિ.

એવં થેરો સટ્ઠિમત્તાહિ ગાથાહિ સત્થુ ગમનવણ્ણં સંવણ્ણેસિ. અથ ખો ભગવા ‘‘કાળુદાયી મમ ગમનં પત્થેતિ, પૂરેસ્સામિસ્સ સઙ્કપ્પ’’ન્તિ તત્થ ગમને બહૂનં વિસેસાધિગમં દિસ્વા વીસતિસહસ્સખીણાસવપરિવુતો રાજગહતો અતુરિતચારિકાવસેન વુત્તપ્પકારફલાફલે અનુભવન્તો દ્વિપદચતુપ્પદાદિસમૂહાનં સેવનપૂજાય પૂજિયમાનો વુત્તપ્પકારસુગન્ધપુપ્ફગન્ધેહિ ગન્ધિયમાનો ગામનિગમવાસીનં સઙ્ગહં કુરુમાનો કપિલવત્થુગામિમગ્ગં પટિપજ્જિ. થેરો ઇદ્ધિયા કપિલવત્થું ગન્ત્વા રઞ્ઞો પુરતો આકાસે ઠિતો અદિટ્ઠપુબ્બં વેસં દિસ્વા, રઞ્ઞા – ‘‘કોસિ ત્વ’’ન્તિ પુચ્છિતો ‘‘સચે અમચ્ચપુત્તં તયા ભગવતો સન્તિકે પેસિતં ન જાનાસિ, એવં જાનાહી’’તિ વદન્તો –

‘‘બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હિ અસય્હસાહિનો, અઙ્ગીરસસ્સપ્પટિમસ્સ તાદિનો;

પિતુપિતા મય્હં તુવંસિ સક્ક, ધમ્મેન મે ગોતમ અય્યકોસી’’તિ. (થેરગા. ૫૩૬) – ગાથમાહ;

તત્થ બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હીતિ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધસ્સ ઉરે વાયામજનિતાહિ ધમ્મદેસનાહિ જાતતાય ઓરસપુત્તો અમ્હિ. અસય્હસાહિનોતિ અભિસમ્બોધિતો પુબ્બે ઠપેત્વા મહાબોધિસત્તં અઞ્ઞેહિ સહિતું અસક્કુણેય્યત્તા અસય્હસ્સ સકલબોધિસમ્ભારસ્સ, મહાકરુણાકરસ્સ ચ સહનતો તતો પરમ્પિ અઞ્ઞેહિ સહિતું અભિભવિતું અસક્કુણેય્યત્તા અસય્હાનં પઞ્ચન્નં મારાનં સહનતો અભિભવનતો આસયાનુસયચરિતાધિમુત્તિઆદિવિભાગાવબોધેન યથારહં વેનેય્યાનં દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકપરમત્થેહિ અનુસાસનીસઙ્ખાતસ્સ અઞ્ઞેહિ અસય્હસ્સ બુદ્ધકિચ્ચસ્સ સહનતો તત્થ વા સાધુકારીભાવતો અસય્હસાહિનો. અઙ્ગીરસસ્સાતિ અઙ્ગીકતસીલાદિસમ્પત્તિકસ્સ. ‘‘અઙ્ગમઙ્ગેહિ નિચ્છરણકઓભાસસ્સા’’તિ અપરે. કેચિ પન ‘‘અઙ્ગીરસો સિદ્ધત્થોતિ ઇમાનિ દ્વે નામાનિ પિતરાયેવ ગહિતાની’’તિ વદન્તિ. અપ્પટિમસ્સાતિ અનુપમસ્સ ઇટ્ઠાદીસુ તાદિલખણસમ્પત્તિયા તાદિનો. પિતુપિતા મય્હં તુવંસીતિ અરિયજાતિવસેન મય્હં પિતુ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ લોકવોહારવસેન ત્વં પિતા અસિ. સક્કાતિ વંસેન રાજાનં આલપતિ. ધમ્મેનાતિ સભાવેન અરિયજાતિલોકિયજાતીહિ દ્વિન્નં જાતીનં સભાવસમોધાનેન. ગોતમાતિ ગોત્તેન રાજાનં આલપતિ. અય્યકોસીતિ પિતામહો અહોસિ. એત્થ ચ ‘‘બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હી’’તિઆદિં વદન્તો થેરો અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

એવં પન અત્તાનં જાનાપેત્વા હટ્ઠતુટ્ઠેન રઞ્ઞા મહારહે પલ્લઙ્કે નિસીદાપેત્વા અત્તનો પટિયાદિતસ્સ નાનગ્ગરસભોજનસ્સ પત્તં પૂરેત્વા પત્તે દિન્ને ગમનાકારં દસ્સેસિ. ‘‘કસ્મા ગન્તુકામત્થ, ભુઞ્જથા’’તિ વુત્તે, સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ભુઞ્જિસ્સામીતિ. કહં પન સત્થાતિ? વીસતિસહસ્સભિક્ખુપરિવારો તુમ્હાકં દસ્સનત્થાય મગ્ગં પટિપન્નોતિ. તુમ્હે ઇમં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જથ, અઞ્ઞં ભગવતો હરથ. યાવ ચ મમ પુત્તો ઇમં નગરં પાપુણાતિ, તાવસ્સ ઇતોયેવ પિણ્ડપાતં હરથાતિ. થેરો ભત્તકિચ્ચં કત્વા રઞ્ઞો ચ પરિસાય ચ ધમ્મં દેસેત્વા સત્થુ આગમનતો પુરેતરમેવ રાજનિવેસનં રતનત્તયગુણેસુ અભિપ્પસન્નં કરોન્તો સબ્બેસં પસ્સન્તાનંયેવ સત્થુ આહરિતબ્બભત્તપુણ્ણં પત્તં આકાસે વિસ્સજ્જેત્વા સયમ્પિ વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પિણ્ડપાતં ઉપનેત્વા સત્થુ હત્થે ઠપેસિ. સત્થાપિ તં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિ. એવં સટ્ઠિયોજનં મગ્ગં દિવસે દિવસે યોજનં ગચ્છન્તસ્સ ભગવતો રાજગેહતો ભત્તં આહરિત્વા અદાસિ. ભગવા કમેન કપિલવત્થુનગરં પત્વા પુનદિવસે રાજવીથિયં પિણ્ડાય ચરતિ. તં સુત્વા સુદ્ધોદનમહારાજા તત્થ ગન્ત્વા, ‘‘મા એવં કત્તબ્બં મઞ્ઞિ, નયિદં રાજવંસપ્પવેણી’’તિ. ‘‘અયં તુમ્હાકં, મહારાજ, વંસો, ઈદિસો અમ્હાકં પન બુદ્ધવંસો’’તિ વત્વા –

‘‘ઉત્તિટ્ઠે નપ્પમજ્જેય્ય, ધમ્મં સુચરિતં ચરે;

ધમ્મચારી સુખં સેતિ, અસ્મિં લોકે પરમ્હિ ચ.

‘‘ધમ્મં ચરે સુચરિતં, ન નં દુચ્ચરિતં ચરે;

ધમ્મચારી સુખં સેતિ, અસ્મિં લોકે પરમ્હિ ચા’’તિ. (ધ. પ. ૧૬૮-૧૬૯) –

ધમ્મં દેસેસિ. રાજા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. તતો રાજા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિમન્તેત્વા સકમન્દિરે ભોજેત્વા સમ્પવારેત્વા ભોજનાવસાને ધમ્મપાલજાતકં (જા. ૧.૧૦.૯૨ આદયો) સુત્વા સપરિસો અનાગામિફલે પતિટ્ઠહિ. અપરભાગે સેતચ્છત્તસ્સ હેટ્ઠા નિપન્નોવ અરહત્તં પત્વા પરિનિબ્બાયિ.

તતો ભગવા રાહુલમાતુયા બિમ્બાદેવિયા પાસાદં ગન્ત્વા તસ્સા ધમ્મં દેસેત્વા સોકં વિનોદેત્વા ચન્દકિન્નરીજાતકદેસનાય (જા. ૧.૧૪.૧૮ આદયો) પસાદં જનેત્વા નિગ્રોધારામં અગમાસિ. અથ બિમ્બાદેવી પુત્તં રાહુલકુમારં આહ – ‘‘ગચ્છ, તવ પિતુ સન્તકં ધનં યાચાહી’’તિ. કુમારો ‘‘દાયજ્જં, મે સમણ, દેહી’’તિ વત્વા ભગવન્તં અનુબન્ધિત્વા, ‘‘સુખા, તે સમણ, છાયા’’તિ વદન્તો ગચ્છતિ. તં ભગવા નિગ્રોધારામં નેત્વા ‘‘લોકુતરદાયજ્જં ગણ્હાહી’’તિ વત્વા પબ્બાજેસિ. અથ ભગવા અરિયગણમજ્ઝે નિસિન્નો ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં કુલપ્પસાદકાનં યદિદં કાળુદાયી’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૧૯, ૨૨૫) થેરં એતદગ્ગે ઠપેસિ.

૧૬૫. થેરો પત્તએતદગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિગાથાયો અભાસિ. તત્થ અનુત્તાનપદમેવ વણ્ણયિસ્સામ.

૧૬૬. ગુણાગુણવિદૂતિ ગુણઞ્ચ અગુણઞ્ચ ગુણાગુણં, વણ્ણાવણ્ણં, કુસલાકુસલં વા તં જાનાતીતિ ગુણાગુણવિદૂ. કતઞ્ઞૂતિ અઞ્ઞેહિ કતગુણં જાનાતીતિ કતઞ્ઞૂ, એકદિવસમ્પિ ભત્તદાનાદિના કતૂપકારસ્સ રજ્જમ્પિ દાતું સમત્થત્તા કતઞ્ઞૂ. કતવેદીતિ કતં વિન્દતિ અનુભવતિ સમ્પટિચ્છતીતિ કતવેદી. તિત્થે યોજેતિ પાણિનેતિ સબ્બસત્તે નિબ્બાનપવેસનુપાયે કુસલપથે મગ્ગે ધમ્મદેસનાય યોજેતિ સમ્પયોજેતિ પતિટ્ઠાપેતીતિ અત્થો. સેસં ઉત્તાનત્થમેવ. ગમનવણ્ણનગાથાનમત્થો થેરગાથાયં વુત્તોયેવાતિ.

કાળુદાયિત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.