૫. ઉપાલિવગ્ગો

૧. ભાગિનેય્યુપાલિત્થેરઅપદાનવણ્ણના

ખીણાસવસહસ્સેહીતિઆદિકં આયસ્મતો ઉપાલિત્થેરસ્સ ભાગિનેય્યુપાલિત્થેરસ્સ અપદાનં. એસો હિ થેરો પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તસ્મિં તસ્મિં ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો વુદ્ધિમન્વાય ઘરાવાસે આદીનવં દિસ્વા ગેહં પહાય ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા પઞ્ચાભિઞ્ઞાઅટ્ઠસમાપત્તિલાભી હુત્વા હિમવન્તે વાસં કપ્પેસિ. તસ્મિં સમયે પદુમુત્તરો ભગવા વિવેકકામો હિમવન્તં પાવિસિ. તાપસો ભગવન્તં પુણ્ણચન્દમિવ વિરોચમાનં દૂરતોવ દિસ્વા પસન્નમાનસો અજિનચમ્મં અંસે કત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ વન્દિત્વા ઠિતકોવ દસનખસમોધાનઞ્જલિં સિરસિ પતિટ્ઠપેત્વા અનેકાહિ ઉપમાહિ અનેકેહિ થુતિવચનેહિ ભગવન્તં થોમેસિ. તં સુત્વા ભગવા – ‘‘અયં તાપસો અનાગતે ગોતમસ્સ નામ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા વિનયે તિખિણપઞ્ઞાનં અગ્ગો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકરણમદાસિ. સો યાવતાયુકં ઠત્વા અપરિહીનજ્ઝાનો બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ. તતો ચુતો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો સમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુનગરે ઉપાલિત્થેરસ્સ ભાગિનેય્યો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સો કમેન વુદ્ધિપ્પત્તો માતુલસ્સ ઉપાલિત્થેરસ સન્તિકે પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ. સો અત્તનો આચરિયસ્સ સમીપે વસિતત્તા વિનયપઞ્હે તિખિણઞાણો અહોસિ. અથ ભગવા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં વિનયપઞ્હે તિખિણપઞ્ઞાનં ભિક્ખૂનં યદિદં ભાગિનેય્યુપાલી’’તિ તં એતદગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ.

૧. સો એવં એતદગ્ગટ્ઠાનં પત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો ખીણાસવસહસ્સેહીતિઆદિમાહ. તત્થ આ સમન્તતો યાવભવગ્ગા સવન્તિ પવત્તન્તીતિ આસવા. કામાસવાદયો ચત્તારો આસવા, તે ખીણા સોસિતા વિસોસિતા વિદ્ધંસિતા યેહિ તેતિ ખીણાસવા, તેયેવ સહસ્સા ખીણાસવસહસ્સા, તેહિ ખીણાસવસહસ્સેહિ. પરેતો પરિવુતો લોકનાયકો લોકસ્સ નિબ્બાનપાપનકો વિવેકં અનુયુત્તો પટિસલ્લિતું એકીભવિતું ગચ્છતેતિ સમ્બન્ધો.

૨. અજિનેન નિવત્થોહન્તિ અહં અજિનમિગચમ્મેન પટિચ્છન્નો, અજિનચમ્મવસનોતિ અત્થો. તિદણ્ડપરિધારકોતિ કુણ્ડિકટ્ઠપનત્થાય તિદણ્ડં ગહેત્વા ધારેન્તોતિ અત્થો. ભિક્ખુસઙ્ઘેન પરિબ્યૂળ્હં પરિવારિતં લોકનાયકં અદ્દસન્તિ સમ્બન્ધો. સેસં પાકટમેવાતિ.

ભાગિનેય્યુપાલિત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૨. સોણકોળિવિસત્થેરઅપદાનવણ્ણના

અનોમદસ્સિસ્સ મુનિનોતિઆદિકં આયસ્મતો કોળિવિસત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વયપ્પત્તો પુત્તદારેહિ વડ્ઢિતો વિભવસમ્પન્નો ભગવતો ચઙ્કમનત્થાય સોભનં ચઙ્કમં કારેત્વા સુધાપરિકમ્મં કારેત્વા આદાસતલમિવ સમં વિજ્જોતમાનં કત્વા દીપધૂપપુપ્ફાદીહિ સજ્જેત્વા ભગવતો નિય્યાદેત્વા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેનાહારેન પૂજેસિ. સો એવં યાવજીવં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચવિત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તો. તત્થ પાળિયા વુત્તનયેન દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા અન્તરા ઓક્કાકકુલપ્પસુતોતિ તં સબ્બં પાળિયા વુત્તાનુસારેન વેદિતબ્બં. પચ્છિમભવે પન કોલિયરાજવંસે જાતો વયપ્પત્તો કોટિઅગ્ઘનકસ્સ કણ્ણપિળન્ધનસ્સ ધારિતત્તા કોટિકણ્ણોતિ, કુટિકણ્ણોતિ ચ પાકટો અહોસિ. સો ભગવતિ પસન્નો ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ.

૨૫. સો અરહા હુત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો અનોમદસ્સિસ્સ મુનિનોતિઆદિમાહ. તત્થ અનોમદસ્સિસ્સાતિ અનોમં અલામકં સુન્દરં દસ્સનં દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણપટિમણ્ડિતત્તા બ્યામપ્પભામણ્ડલોપસોભિતત્તા આરોહપરિણાહેન સમન્નાગતત્તા ચ દસ્સનીયં સરીરં યસ્સ ભગવતો સો અનોમદસ્સી, તસ્સ અનોમદસ્સિસ્સ મુનિનોતિ અત્થો. તાદિનોતિ ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ અકમ્પિયસભાવસ્સ. સુધાય લેપનં કત્વાતિ સુધાય અવલિત્તં કત્વા દીપધૂપપુપ્ફધજપટાકાદીહિ ચ અલઙ્કતં ચઙ્કમં કારયિં અકાસિન્તિ અત્થો. સેસગાથાનં અત્થો પાળિયા અનુસારેન સુવિઞ્ઞેય્યોવ.

૩૫. પરિવારસમ્પત્તિધનસમ્પત્તિસઙ્ખાતં યસં ધારેતીતિ યસોધરો, સબ્બે એતે સત્તસત્તતિચક્કવત્તિરાજાનો યસોધરનામેન એકનામકાતિ સમ્બન્ધો.

૫૨. અઙ્ગીરસોતિ અઙ્ગતો સરીરતો નિગ્ગતા રસ્મિ યસ્સ સો અઙ્ગીરસો, છન્દદોસમોહભયાગતીહિ વા પાપાચારવસેન વા ચતુરાપાયં ન ગચ્છતીતિ નાગો, મહન્તો પૂજિતો ચ સો નાગો ચેતિ મહાનાગો. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

કોળિવિસત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૩. કાળિગોધાપુત્તભદ્દિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરસમ્બુદ્ધન્તિઆદિકં આયસ્મતો ભદ્દિયસ્સ કાળિગોધાપુત્તત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે વિભવસમ્પન્ને એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો વુદ્ધિપ્પત્તો પુત્તદારેહિ વડ્ઢિતો નગરવાસિનો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તે દિસ્વા સયમ્પિ પુઞ્ઞાનિ કાતુકામો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિમન્તેત્વા થૂલપટલિકાદિઅનેકાનિ મહારહાનિ સયનાનિ પઞ્ઞાપેત્વા તત્થ નિસિન્ને ભગવતિ સસઙ્ઘે પણીતેનાહારેન ભોજેત્વા મહાદાનં અદાસિ. સો એવં યાવતાયુકં પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવમનુસ્સેસુ ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા અપરભાગે ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કાળિગોધાય નામ દેવિયા પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો આરોહપરિણાહહત્થપાદરૂપસમ્પત્તિયા ભદ્દત્તા ચ કાળિગોધાય દેવિયા પુત્તત્તા ચ ભદ્દિયો કાળિગોધાપુત્તોતિ પાકટો. સત્થરિ પસીદિત્વા માતાપિતરો આરાધેત્વા પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ.

૫૪. સો અરહા હુત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસમ્બુદ્ધન્તિઆદિમાહ. તં હેટ્ઠા વુત્તત્થમેવ. મેત્તચિત્તન્તિ મિજ્જતિ સિનેહતિ નન્દતિ સબ્બસત્તેતિ મેત્તા, મેત્તાય સહગતં ચિત્તં મેત્તચિત્તં, તં યસ્સ ભગવતો અત્થીતિ મેત્તચિત્તો, તં મેત્તચિત્તં. મહામુનિન્તિ સકલભિક્ખૂનં મહન્તત્તા મહામુનિ, તં પદુમુત્તરં સમ્બુદ્ધન્તિ સમ્બન્ધો. જનતા સબ્બાતિ સબ્બો જનકાયો, સબ્બનગરવાસિનોતિ અત્થો. સબ્બલોકગ્ગનાયકન્તિ સકલલોકસ્સ અગ્ગં સેટ્ઠં નિબ્બાનસ્સ નયનતો પાપનતો નાયકં પદુમુત્તરસમ્બુદ્ધં જનતા ઉપેતિ સમીપં ગચ્છતીતિ સમ્બન્ધો.

૫૫. સત્તુકઞ્ચ બદ્ધકઞ્ચાતિ બદ્ધસત્તુઅબદ્ધસત્તુસઙ્ખાતં આમિસં. અથ વા ભત્તપૂપખજ્જભોજ્જયાગુઆદયો યાવકાલિકત્તા આમિસં પાનભોજનઞ્ચ ગહેત્વા પુઞ્ઞક્ખેત્તે અનુત્તરે સત્થુનો દદન્તીતિ સમ્બન્ધો.

૫૮. આસનં બુદ્ધયુત્તકન્તિ બુદ્ધયોગ્ગં બુદ્ધારહં બુદ્ધાનુચ્છવિકં સત્તરતનમયં આસનન્તિ અત્થો. સેસં નયાનુયોગેન સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

કાળિગોધાપુત્તભદ્દિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૪. સન્નિટ્ઠાપકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

અરઞ્ઞે કુટિકં કત્વાતિઆદિકં આયસ્મતો સન્નિટ્ઠાપકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો ઘરબન્ધનેન બદ્ધો ઘરાવાસે આદીનવં દિસ્વા વત્થુકામકિલેસકામે પહાય હિમવન્તસ્સ અવિદૂરે પબ્બતન્તરે અરઞ્ઞવાસં કપ્પેસિ. તસ્મિં કાલે પદુમુત્તરો ભગવા વિવેકકામતાય તં ઠાનં પાપુણિ. અથ સો તાપસો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો વન્દિત્વા નિસીદનત્થાય તિણસન્થરં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ. તત્થ નિસિન્નં ભગવન્તં અનેકેહિ મધુરેહિ તિણ્ડુકાદીહિ ફલાફલેહિ સન્તપ્પેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તતો ચુતો દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ અપરાપરં સંસરન્તો દ્વે સમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો સદ્ધાસમ્પન્નો પબ્બજિતો વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ. ખુરગ્ગે અરહત્તફલપ્પત્તિયં વિય નિરુસ્સાહેનેવ સન્તિપદસઙ્ખાતે નિબ્બાને સુટ્ઠુ ઠિતત્તા સન્નિટ્ઠાપકત્થેરોતિ પાકટો.

૭૦. અરહા પન હુત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો અરઞ્ઞે કુટિકં કત્વાતિઆદિમાહ. તત્થ અરઞ્ઞેતિ સીહબ્યગ્ઘાદીનં ભયેન મનુસ્સા એત્થ ન રજ્જન્તિ ન રમન્તિ ન અલ્લીયન્તીતિ અરઞ્ઞં, તસ્મિં અરઞ્ઞે. કુટિકન્તિ તિણચ્છદનકુટિકં કત્વા પબ્બતન્તરે વસામિ વાસં કપ્પેસિન્તિ અત્થો. લાભેન ચ અલાભેન ચ યસેન ચ અયસેન ચ સન્તુટ્ઠો વિહાસિન્તિ સમ્બન્ધો.

૭૨. જલજુત્તમનામકન્તિ જલે જાતં જલજં, પદુમં, જલજં ઉત્તમં જલજુત્તમં, જલજુત્તમેન સમાનં નામં યસ્સ સો જલજુત્તમનામકો, તં જલજુત્તમનામકં બુદ્ધન્તિ અત્થો. સેસં પાળિનયાનુયોગેન સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

સન્નિટ્ઠાપકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૫. પઞ્ચહત્થિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સુમેધો નામ સમ્બુદ્ધોતિઆદિકં આયસ્મતો પઞ્ચહત્થિયત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સુમેધસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા રતનત્તયે પસન્નો વિહાસિ. તસ્મિં સમયે પઞ્ચઉપ્પલહત્થાનિ આનેસું. સો તેહિ પઞ્ચઉપ્પલહત્થેહિ વીથિયં ચરમાનં સુમેધં ભગવન્તં પૂજેસિ. તાનિ ગન્ત્વા આકાસે વિતાનં હુત્વા છાયં કુરુમાનાનિ તથાગતેનેવ સદ્ધિં ગચ્છિંસુ. સો તં દિસ્વા સોમનસ્સજાતો પીતિયા ફુટ્ઠસરીરો યાવજીવં તદેવ પુઞ્ઞં અનુસ્સરિત્વા તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તો અપરાપરં સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો સદ્ધાજાતો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ. કતકુસલનામેન પઞ્ચહત્થિયત્થેરોતિ પાકટો.

૭૭. સો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા પચ્ચક્ખતો પઞ્ઞાય દિટ્ઠપુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સુમેધો નામ સમ્બુદ્ધોતિઆદિમાહ. તત્થ સુમેધોતિ સુન્દરા મેધા ચતુસચ્ચપટિવેધપટિસમ્ભિદાદયો પઞ્ઞા યસ્સ સો ભગવા સુમેધો સમ્બુદ્ધો અન્તરાપણે અન્તરવીથિયં ગચ્છતીતિ સમ્બન્ધો. ઓક્ખિત્તચક્ખૂતિ અધોખિત્તચક્ખુ. મિતભાણીતિ પમાણં ઞત્વા ભણનસીલો, પમાણં જાનિત્વા ધમ્મં દેસેસીતિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

પઞ્ચહત્થિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૬. પદુમચ્છદનિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિકં આયસ્મતો પદુમચ્છદનિયત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતપુઞ્ઞસમ્ભારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો રતનત્તયે પસન્નો પરિનિબ્બુતસ્સ વિપસ્સિસ્સ ભગવતો ચિતકં પદુમપુપ્ફેહિ પૂજેસિ. સો તેનેવ ચિત્તપ્પસાદેન યાવતાયુકં ઠત્વા તતો સુગતીસુયેવ સંસરન્તો દિબ્બસમ્પત્તિં મનુસ્સસમ્પત્તિઞ્ચાતિ દ્વે સમ્પત્તિયો અનેકક્ખત્તું અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં અમ્હાકં સમ્માસમ્બુદ્ધકાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થરિ પસીદિત્વા સાસને પબ્બજિતો ઘટેન્તો વાયમન્તો નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ. તસ્સ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનાદીસુ તત્થ તત્થ વિહરન્તસ્સ વિહારો પદુમપુપ્ફેહિ છાદીયતિ, તેન સો પદુમચ્છદનિયત્થેરોતિ પાકટો.

૮૩. અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિઆદિમાહ. તત્થ નિબ્બુતેતિ ખન્ધપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બુતે સત્થરિ, વિપસ્સિસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સરીરે ચિતમાનિયમાને ચિતકે આરોપિતે સુફુલ્લં પદુમકલાપં અહં ગહેત્વા ચિતકં આરોપયિં પૂજેસિન્તિ અત્થો. સેસગાથાસુ હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

પદુમચ્છદનિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૭. સયનદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો સયનદાયકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે અઞ્ઞતરસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થરિ પસીદિત્વા હત્થિદણ્ડસુવણ્ણાદીહિ સયનત્થાય મઞ્ચં કારેત્વા અનગ્ઘેહિ વિચિત્તત્થરણેહિ અત્થરિત્વા ભગવન્તં પૂજેસિ. સો ભગવા તસ્સાનુકમ્પાય પટિગ્ગહેત્વા અનુભવિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દિબ્બમનુસ્સસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા સત્થુ સાસને પસન્નો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં આરભિત્વા નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ. પુબ્બે કતપુઞ્ઞનામેન સયનદાયકત્થેરોતિ પાકટો.

૮૮. સો એકદિવસં અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. તં સબ્બં પાળિનયાનુસારેન સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

સયનદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૮. ચઙ્કમનદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

અત્થદસ્સિસ્સ મુનિનોતિઆદિકં આયસ્મતો ચઙ્કમનદાયકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પાયસ્મા પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તેસુ તેસુ ભવેસુ વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો અત્થદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થરિ પસીદિત્વા ઉચ્ચવત્થુકં સુધાપરિકમ્મકતં રજતરાસિસદિસં સોભમાનં ચઙ્કમં કારેત્વા મુત્તદલસદિસં સેતપુલિનં અત્થરિત્વા ભગવતો અદાસિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા, ચઙ્કમં પટિગ્ગહેત્વા ચ પન સુખં કાયચિત્તસમાધિં અપ્પેત્વા ‘‘અયં અનાગતે ગોતમસ્સ ભગવતો સાસને સાવકો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ અપરાપરં સંસરન્તો દ્વે સમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વુદ્ધિપ્પત્તો સદ્ધાસમ્પન્નો સાસને પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પત્વા કતપુઞ્ઞનામેન ચઙ્કમનદાયકત્થેરોતિ પાકટો અહોસિ.

૯૩. સો એકદિવસં અત્તના પુબ્બે કતપુઞ્ઞકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો અત્થદસ્સિસ્સ મુનિનોતિઆદિમાહ. તત્થ અત્થદસ્સિસ્સાતિ અત્થં પયોજનં વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં નિબ્બાનં દક્ખતિ પસ્સતીતિ અત્થદસ્સી, અથ વા અત્થં નિબ્બાનં દસ્સનસીલો જાનનસીલોતિ અત્થદસ્સી, તસ્સ અત્થદસ્સિસ્સ મુનિનો મોનેન ઞાણેન સમન્નાગતસ્સ ભગવતો મનોરમં મનલ્લીનં ભાવનીયં મનસિ કાતબ્બં ચઙ્કમં કારેસિન્તિ સમ્બન્ધો. સેસં વુત્તનયાનુસારેનેવ સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

ચઙ્કમનદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૯. સુભદ્દત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરો લોકવિદૂતિઆદિકં આયસ્મતો સુભદ્દત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે નિબ્બાનાધિગમનત્થાય પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે વિભવસમ્પન્ને સદ્ધાસમ્પન્ને એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બતો વિઞ્ઞુતં પત્વા ઘરબન્ધનેન બદ્ધો રતનત્તયે પસન્નો પરિનિબ્બાનમઞ્ચે નિપન્નં પદુમુત્તરં ભગવન્તં દિસ્વા સન્નિપતિતા દસસહસ્સચક્કવાળદેવતાયો ચ દિસ્વા પસન્નમાનસો નિગ્ગુણ્ડિકેટકનીલકાસોકાસિતાદિઅનેકેહિ સુગન્ધપુપ્ફેહિ પૂજેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચવિત્વા તુસિતાદીસુ દિબ્બસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા તતો મનુસ્સેસુ મનુસ્સસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાનેસુ ચ સુગન્ધેહિ પુપ્ફેહિ પૂજિતો અહોસિ. ઇમસ્મિં પન બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં વિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો કામેસુ આદીનવં દિસ્વાપિ યાવ બુદ્ધસ્સ ભગવતો પરિનિબ્બાનકાલો તાવ અલદ્ધબુદ્ધદસ્સનો ભગવતો પરિનિબ્બાનમઞ્ચે નિપન્નકાલેયેવ પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિ. પુબ્બે કતપુઞ્ઞનામેન સુભદ્દોતિ પાકટો અહોસિ.

૧૦૧. સો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરો લોકવિદૂતિઆદિમાહ. તં ઉત્તાનત્થમેવ. સુણાથ મમ ભાસતો…પે… નિબ્બાયિસ્સતિનાસવોતિ ઇદં પરિનિબ્બાનમઞ્ચે નિપન્નોવ પદુમુત્તરો ભગવા બ્યાકાસિ.

પઞ્ચમભાણવારવણ્ણના સમત્તા.

૧૧૫. સો અત્તનો પટિપત્તિં દસ્સેન્તો પુબ્બકમ્મેન સંયુત્તોતિઆદિમાહ. એકગ્ગોતિ એકગ્ગચિત્તો. સુસમાહિતોતિ સુટ્ઠુ સમાહિતો, સન્તકાયચિત્તોતિ અત્થો. બુદ્ધસ્સ ઓરસો પુત્તોતિ બુદ્ધસ્સ ઉરસા હદયેન નિગ્ગતઓવાદાનુસાસનિં સુત્વા પત્તઅરહત્તફલોતિ અત્થો. ધમ્મજોમ્હિ સુનિમ્મિતોતિ ધમ્મતો કમ્મટ્ઠાનધમ્મતો જાતો અરિયાય જાતિયા સુનિમ્મિતો સુટ્ઠુ નિપ્ફાદિતસબ્બકિચ્ચો અમ્હિ ભવામીતિ અત્થો.

૧૧૬. ધમ્મરાજં ઉપગમ્માતિ ધમ્મેન સબ્બસત્તાનં રાજાનં ઇસ્સરભૂતં ભગવન્તં ઉપગન્ત્વા સમીપં ગન્ત્વાતિ અત્થો. અપુચ્છિં પઞ્હમુત્તમન્તિ ઉત્તમં ખન્ધાયતનધાતુસચ્ચસમુપ્પાદાદિપટિસંયુત્તં પઞ્હં અપુચ્છિન્તિ અત્થો. કથયન્તો ચ મે પઞ્હન્તિ એસો અમ્હાકં ભગવા મે મય્હં પઞ્હં કથયન્તો બ્યાકરોન્તો. ધમ્મસોતં ઉપાનયીતિ અનુપાદિસેસનિબ્બાનધાતુસઙ્ખાતં ધમ્મસોતં ધમ્મપવાહં ઉપાનયિ પાવિસીતિ અત્થો.

૧૧૮. જલજુત્તમનાયકોતિ પદુમુત્તરનામકો મ-કારસ્સ ય-કારં કત્વા કતવોહારો. નિબ્બાયિ અનુપાદાનોતિ ઉપાદાને પઞ્ચક્ખન્ધે અગ્ગહેત્વા નિબ્બાયિ ન પઞ્ઞાયિ અદસ્સનં અગમાસિ, મનુસ્સલોકાદીસુ કત્થચિપિ અપતિટ્ઠિતોતિ અત્થો. દીપોવ તેલસઙ્ખયાતિ વટ્ટિતેલાનં સઙ્ખયા અભાવા પદીપો ઇવ નિબ્બાયીતિ સમ્બન્ધો.

૧૧૯. સત્તયોજનિકં આસીતિ તસ્સ પરિનિબ્બુતસ્સ પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો રતનમયં થૂપં સત્તયોજનુબ્બેધં આસિ અહોસીતિ અત્થો. ધજં તત્થ અપૂજેસિન્તિ તત્થ તસ્મિં ચેતિયે સબ્બભદ્દં સબ્બતો ભદ્દં સબ્બસો મનોરમં ધજં પૂજેસિન્તિ અત્થો.

૧૨૦. કસ્સપસ્સ ચ બુદ્ધસ્સાતિ પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલતો પટ્ઠાય આગતસ્સ દેવમનુસ્સેસુ સંસરતો મે મય્હં ઓરસો પુત્તો તિસ્સો નામ કસ્સપસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અગ્ગસાવકો જિનસાસને બુદ્ધસાસને દાયાદો આસિ અહોસીતિ સમ્બન્ધો.

૧૨૧. તસ્સ હીનેન મનસાતિ તસ્સ મમ પુત્તસ્સ તિસ્સસ્સ અગ્ગસાવકસ્સ હીનેન લામકેન મનસા ચિત્તેન અભદ્દકં અસુન્દરં અયુત્તકં ‘‘અન્તકો પચ્છિમો’’તિ વાચં વચનં અભાસિં કથેસિન્તિ અત્થો. તેન કમ્મવિપાકેનાતિ તેન અરહન્તભક્ખાનસઙ્ખાતસ્સ અકુસલકમ્મસ્સ વિપાકેન. પચ્છિમે અદ્દસં જિનન્તિ પચ્છિમે પરિયોસાને પરિનિબ્બાનકાલે મલ્લાનં ઉપવત્તને સાલવને પરિનિબ્બાનમઞ્ચે નિપન્નં જિનં જિતસબ્બમારં અમ્હાકં ગોતમસમ્માસમ્બુદ્ધં અદ્દસં અહન્તિ અત્થો. ‘‘પચ્છા મે આસિ ભદ્દક’’ન્તિપિ પાઠો. તસ્સ પચ્છા તસ્સ ભગવતો અવસાનકાલે નિબ્બાનાસન્નકાલે મે મય્હં ભદ્દકં સુન્દરં ચતુસચ્ચપટિવિજ્ઝનં આસિ અહોસીતિ અત્થો.

૧૨૨. પબ્બાજેસિ મહાવીરોતિ મહાવીરિયો સબ્બસત્તહિતો કરુણાયુત્તો જિતમારો મુનિ મલ્લાનં ઉપવત્તને સાલવને પચ્છિમે સયને પરિનિબ્બાનમઞ્ચે સયિતોવ મં પબ્બાજેસીતિ સમ્બન્ધો.

૧૨૩. અજ્જેવ દાનિ પબ્બજ્જાતિ અજ્જ એવ ભગવતો પરિનિબ્બાનદિવસેયેવ મમ પબ્બજ્જા, તથા અજ્જ એવ ઉપસમ્પદા, અજ્જ એવ દ્વિપદુત્તમસ્સ સમ્મુખા પરિનિબ્બાનં અહોસીતિ સમ્બન્ધો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

સુભદ્દત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૧૦. ચુન્દત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો ચુન્દત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતપુઞ્ઞસમ્ભારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે વિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા સત્થરિ પસીદિત્વા સત્તરતનમયં સુવણ્ણગ્ઘિયં કારેત્વા સુમનપુપ્ફેહિ છાદેત્વા ભગવન્તં પૂજેસિ. તાનિ પુપ્ફાનિ આકાસં સમુગ્ગન્ત્વા વિતાનાકારેન અટ્ઠંસુ. અથ નં ભગવા ‘‘અનાગતે ગોતમસ્સ નામ ભગવતો સાસને ચુન્દો નામ સાવકો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તતો ચુતો દેવલોકે ઉપપન્નો કમેન છસુ કામાવચરદેવેસુ સુખં અનુભવિત્વા મનુસ્સેસુ ચક્કવત્તિઆદિસમ્પત્તિયો ચ અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે બ્રાહ્મણકુલે રૂપસારિયા પુત્તો સારિપુત્તત્થેરસ્સ કનિટ્ઠો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સ વિઞ્ઞુતં પત્તસ્સ આરોહપરિણાહરૂપવયાનં સુન્દરતાય સકારસ્સ ચકારં કત્વા ચુન્દોતિ નામં કરિંસુ. સો વયપ્પત્તો ઘરાવાસે આદીનવં પબ્બજ્જાય ચ આનિસંસં દિસ્વા ભાતુત્થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ.

૧૨૫. સો પત્તઅરહત્તફલો એકદિવસં અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. તં હેટ્ઠા વુત્તત્થમેવ. અગ્ઘિયન્તિઆદયોપિ ઉત્તાનત્થાયેવ.

૧૨૮. વિતિણ્ણકઙ્ખો સમ્બુદ્ધોતિ વિસેસેન મગ્ગાધિગમેન વિચિકિચ્છાય ખેપિતત્તા વિતિણ્ણકઙ્ખો અસંસયો સમ્બુદ્ધો. તિણ્ણોઘેહિ પુરક્ખતોતિ કામોઘાદીનં ચતુન્નં ઓઘાનં તિણ્ણત્તા અતિક્કન્તત્તા ઓઘતિણ્ણેહિ ખીણાસવેહિ પુરક્ખતો પરિવારિતોતિ અત્થો. બ્યાકરણગાથા ઉત્તાનત્થાયેવ.

૧૩૯. ઉપટ્ઠહિં મહાવીરન્તિ ઉત્તમત્થસ્સ નિબ્બાનસ્સ પત્તિયા પાપુણનત્થાય કપ્પસતસહસ્સાધિકેસુ ચતુરાસઙ્ખ્યેય્યેસુ કપ્પેસુ પારમિયો પૂરેન્તેન કતવીરિયત્તા મહાવીરં બુદ્ધં ઉપટ્ઠહિં ઉપટ્ઠાનં અકાસિન્તિ અત્થો. અઞ્ઞે ચ પેસલે બહૂતિ ન કેવલમેવ બુદ્ધં ઉપટ્ઠહિં, પેસલે પિયસીલે સીલવન્તે અઞ્ઞે ચ બહુઅગ્ગપ્પત્તે સાવકે, મે મય્હં ભાતરં સારિપુત્તત્થેરઞ્ચ ઉપટ્ઠહિન્તિ સમ્બન્ધો.

૧૪૦. ભાતરં મે ઉપટ્ઠહિત્વાતિ મય્હં ભાતરં ઉપટ્ઠહિત્વા વત્તપટિવત્તં કત્વા તસ્સ પરિનિબ્બુતકાલે ભગવતો પઠમં પરિનિબ્બુતત્તા તસ્સ ધાતુયો ગહેત્વા પત્તમ્હિ ઓકિરિત્વા લોકજેટ્ઠસ્સ નરાનં આસભસ્સ બુદ્ધસ્સ ઉપનામેસિં અદાસિન્તિ અત્થો.

૧૪૧. ઉભો હત્થેહિ પગ્ગય્હાતિ તં મહા દિન્નં ધાતું સો ભગવા અત્તનો ઉભોહિ હત્થેહિ પકારેન ગહેત્વા તં ધાતું સંસુટ્ઠુ દસ્સયન્તો અગ્ગસાવકં સારિપુત્તત્થેરં કિત્તયિ પકાસેસીતિ અત્થો. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ચુન્દત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

પઞ્ચમવગ્ગવણ્ણના સમત્તા.