૩. સુભૂતિવગ્ગો

૧. સુભૂતિત્થેરઅપદાનવણ્ણના

હિમવન્તસ્સાવિદૂરેતિઆદિકં આયસ્મતો સુભૂતિત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો કપ્પસતસહસ્સમત્થકે અનુપ્પન્નેયેવ પદુમુત્તરે ભગવતિ લોકનાથે હંસવતીનગરે અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ એકપુત્તકો હુત્વા નિબ્બત્તિ, તસ્સ નન્દમાણવોતિ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો તયો વેદે ઉગ્ગણ્હિત્વા તત્થ સારં અપસ્સન્તો અત્તનો પરિવારભૂતેહિ ચતુચત્તાલીસાય માણવસહસ્સેહિ સદ્ધિં પબ્બતપાદે ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અટ્ઠ સમાપત્તિયો પઞ્ચાભિઞ્ઞાયો ચ નિબ્બત્તેસિ. અન્તેવાસિકાનમ્પિ કમ્મટ્ઠાનં આચિક્ખિ. તેપિ નચિરસ્સેવ ઝાનલાભિનો અહેસું.

તેન ચ સમયેન પદુમુત્તરો ભગવા લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા હંસવતીનગરં ઉપનિસ્સાય વિહરન્તો એકદિવસં પચ્ચૂસસમયે લોકં વોલોકેન્તો નન્દતાપસસ્સ અન્તેવાસિકજટિલાનં અરહત્તૂપનિસ્સયં, નન્દતાપસસ્સ ચ દ્વીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ સાવકટ્ઠાનન્તરસ્સ પત્થનં દિસ્વા પાતોવ સરીરપટિજગ્ગનં કત્વા પુબ્બણ્હસમયે પત્તચીવરમાદાય અઞ્ઞં કઞ્ચિ અનામન્તેત્વા સીહો વિય એકચરો નન્દતાપસસ્સ અન્તેવાસિકેસુ ફલાફલત્થાય ગતેસુ ‘‘બુદ્ધભાવં મે જાનાતૂ’’તિ પસ્સન્તસ્સેવ નન્દતાપસસ્સ આકાસતો ઓતરિત્વા પથવિયં પતિટ્ઠાસિ. નન્દતાપસો બુદ્ધાનુભાવઞ્ચેવ લક્ખણપારિપૂરિઞ્ચ દિસ્વા લક્ખણમન્તે સમ્મસિત્વા ‘‘ઇમેહિ લક્ખણેહિ સમન્નાગતો નામ અગારં અજ્ઝાવસન્તો રાજા હોતિ ચક્કવત્તી, પબ્બજન્તો લોકે વિવટચ્છેદો સબ્બઞ્ઞૂ બુદ્ધો હોતિ, અયં પુરિસાજાનીયો નિસ્સંસયં બુદ્ધો’’તિ ઞત્વા પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા આસનં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. નન્દતાપસોપિ અત્તનો અનુચ્છવિકં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. તસ્મિં સમયે ચતુચત્તાલીસસહસ્સજટિલા પણીતપણીતાનિ ઓજવન્તાનિ ફલાફલાનિ ગહેત્વા આચરિયસ્સ સન્તિકં સમ્પત્તા બુદ્ધાનઞ્ચેવ આચરિયસ્સ ચ નિસિન્નાકારં ઓલોકેત્વા આહંસુ – ‘‘આચરિય, મયં ‘ઇમસ્મિં લોકે તુમ્હેહિ મહન્તતરો નત્થી’તિ વિચરામ, અયં પન પુરિસો તુમ્હેહિ મહન્તતરો મઞ્ઞે’’તિ. નન્દતાપસો – ‘‘તાતા, કિં વદેથ, તુમ્હે સાસપેન સદ્ધિં અટ્ઠસટ્ઠિયોજનસતસહસ્સુબ્બેધં સિનેરું ઉપમેતું ઇચ્છથ, સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધેન સદ્ધિં મા મં ઉપમિત્થા’’તિ આહ. અથ તે તાપસા – ‘‘સચે અયં ઓરકો અભવિસ્સ, ન અમ્હાકં આચરિયો એવં ઉપમં આહરેય્ય. યાવ મહાવતાયં પુરિસાજાનીયો’’તિ પાદેસુ નિપતિત્વા સિરસા વન્દિંસુ. અથ તે આચરિયો આહ – ‘‘તાતા, અમ્હાકં બુદ્ધાનં અનુચ્છવિકો દેય્યધમ્મો નત્થિ, ભગવા ચ ભિક્ખાચારવેલાયં ઇધાગતો, તસ્મા મયં યથાબલં દેય્યધમ્મં દસ્સામ, તુમ્હેહિ યં યં પણીતં ફલાફલં આભતં, તં તં આહરથા’’તિ આહરાપેત્વા સહત્થેનેવ ધોવિત્વા સયં તથાગતસ્સ પત્તે પતિટ્ઠાપેસિ. સત્થારા ફલાફલે પટિગ્ગહિતમત્તે દેવતા દિબ્બોજં પક્ખિપિંસુ. તાપસો ઉદકમ્પિ સયમેવ પરિસ્સાવેત્વા અદાસિ. તતો ભોજનકિચ્ચં નિટ્ઠાપેત્વા નિસિન્ને સત્થરિ સબ્બે અન્તેવાસિકે પક્કોસિત્વા સત્થુ સન્તિકે સારણીયં કથં કથેન્તો નિસીદિ. સત્થા ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘો આગચ્છતૂ’’તિ ચિન્તેસિ. સત્થુ ચિત્તં ઞત્વા સતસહસ્સમત્તા ખીણાસવા આગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા અટ્ઠંસુ.

અથ નન્દતાપસો અન્તેવાસિકે આમન્તેસિ – ‘‘તાતા, બુદ્ધાનં નિસિન્નાસનમ્પિ નીચં, સમણસતસહસ્સસ્સપિ આસનં નત્થિ. તુમ્હેહિ અજ્જ ઉળારં ભગવતો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ સક્કારં કાતું વટ્ટતિ, પબ્બતપાદતો વણ્ણગન્ધસમ્પન્નાનિ પુપ્ફાનિ આહરથા’’તિ આહ. અચિન્તેય્યત્તા ઇદ્ધિવિસયસ્સ તે મુહુત્તેનેવ વણ્ણગન્ધરસસમ્પન્નાનિ પુપ્ફાનિ આહરિત્વા બુદ્ધાનં યોજનપ્પમાણં પુપ્ફાસનં પઞ્ઞાપેસું. અગ્ગસાવકાનં તિગાવુતં, સેસભિક્ખૂનં અડ્ઢયોજનાદિભેદં, સઙ્ઘનવકસ્સ ઉસભમત્તં પઞ્ઞાપેસું. એવં પઞ્ઞત્તેસુ આસનેસુ નન્દતાપસો તથાગતસ્સ પુરતો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ઠિતો, ‘‘ભન્તે, અમ્હાકં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય ઇમં પુપ્ફાસનં આરુય્હ નિસીદથા’’તિ આહ. નિસીદિ ભગવા પુપ્ફાસને. એવં નિસિન્ને સત્થરિ સત્થુ આકારં ઞત્વા ભિક્ખૂ અત્તનો અત્તનો પત્તાસને નિસીદિંસુ. નન્દતાપસો મહન્તં પુપ્ફચ્છત્તં ગહેત્વા તથાગતસ્સ મત્થકે ધારેન્તો અટ્ઠાસિ. સત્થા ‘‘તાપસાનં અયં સક્કારો મહપ્ફલો હોતૂ’’તિ નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિ. સત્થુ સમાપન્નભાવં ઞત્વા ભિક્ખૂપિ સમાપત્તિં સમાપજ્જિંસુ. તથાગતે સત્તાહં નિરોધં સમાપજ્જિત્વા નિસિન્ને અન્તેવાસિકા ભિક્ખાચારકાલે સમ્પત્તે વનમૂલફલાફલં પરિભુઞ્જિત્વા સેસકાલે બુદ્ધાનં અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠંસુ. નન્દતાપસો પન ભિક્ખાચારમ્પિ અગન્ત્વા પુપ્ફચ્છત્તં ધારેન્તોયેવ સત્તાહં પીતિસુખેનેવ વીતિનામેસિ.

સત્થા નિરોધતો વુટ્ઠાય અરણવિહારિઅઙ્ગેન દક્ખિણેય્યઙ્ગેન ચાતિ દ્વીહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં એકં સાવકં ‘‘ઇસિગણસ્સ પુપ્ફાસનાનુમોદનં કરોહી’’તિ આણાપેસિ. સો ચક્કવત્તિરઞ્ઞો સન્તિકા પટિલદ્ધમહાલાભો મહાયોધો વિય તુટ્ઠમાનસો અત્તનો વિસયે ઠત્વા તેપિટકં બુદ્ધવચનં સમ્મસિત્વા અનુમોદનમકાસિ. તસ્સ દેસનાવસાને સત્થા સયં ધમ્મં દેસેસિ. સત્થુ દેસનાવસાને સબ્બેપિ ચતુચત્તાલીસસહસ્સતાપસા અરહત્તં પાપુણિંસુ. સત્થા – ‘‘એથ ભિક્ખવો’’તિ હત્થં પસારેસિ. તેસં તાવદેવ કેસમસ્સૂ અન્તરધાયિંસુ. અટ્ઠ પરિક્ખારા સરીરે પટિમુક્કાવ અહેસું. તે સટ્ઠિવસ્સિકત્થેરા વિય સત્થારં પરિવારયિંસુ. નન્દતાપસો પન વિક્ખિત્તચિત્તતાય વિસેસં નાધિગઞ્છિ. તસ્સ કિર અરણવિહારિત્થેરસ્સ ધમ્મં સોતું આરદ્ધકાલતો પટ્ઠાય – ‘‘અહો વતાહમ્પિ અનાગતે એકસ્સ બુદ્ધસ્સ સાસને ઇમિના સાવકેન લદ્ધગુણં લભેય્ય’’ન્તિ ચિત્તં ઉદપાદિ. સો તેન વિતક્કેન મગ્ગફલપટિવેધં કાતું નાસક્ખિ. તથાગતં પન વન્દિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ સમ્મુખે ઠિતો એવમાહ – ‘‘ભન્તે, યેન ભિક્ખુના ઇસિગણસ્સ પુપ્ફાસનાનુમોદના કતા, કો નામાયં તુમ્હાકં સાસને’’તિ? ‘‘અરણવિહારિઅઙ્ગેન ચ દક્ખિણેય્યઙ્ગેન ચ એતદગ્ગટ્ઠાનં પત્તો એસો ભિક્ખૂ’’તિ. ‘‘ભન્તે, ય્વાયં મયા સત્તાહં પુપ્ફચ્છત્તં ધારેન્તેન સક્કારો કતો, તેન અધિકારેન અઞ્ઞં સમ્પત્તિં ન પત્થેમિ, અનાગતે પન એકસ્સ બુદ્ધસ્સ સાસને અયં થેરો વિય દ્વીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો સાવકો ભવેય્ય’’ન્તિ પત્થનં અકાસિ.

સત્થા ‘‘સમિજ્ઝિસ્સતિ નુ ખો ઇમસ્સ તાપસસ્સ પત્થના’’તિ અનાગતંસઞાણં પેસેત્વા ઓલોકેન્તો કપ્પસતસહસ્સં અતિક્કમિત્વા સમિજ્ઝનકભાવં દિસ્વા, ‘‘તાપસ, ન તે અયં પત્થના મોઘં ભવિસ્સતિ, અનાગતે કપ્પસતસહસ્સં અતિક્કમિત્વા ગોતમો નામ બુદ્ધો ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, તસ્સ સન્તિકે સમિજ્ઝિસ્સતી’’તિ ધમ્મકથં કથેત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો આકાસં પક્ખન્દિ. નન્દતાપસો યાવ ચક્ખુપથં ન સમતિક્કમતિ, તાવ સત્થુ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા અટ્ઠાસિ. સો અપરભાગે કાલેન કાલં સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુણિત્વા અપરિહીનજ્ઝાનોવ કાલં કત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તો. તતો પન ચુતો અપરાનિપિ પઞ્ચ જાતિસતાનિ પબ્બજિત્વા આરઞ્ઞકોવ અહોસિ, કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલેપિ પબ્બજિત્વા આરઞ્ઞકો હુત્વા ગતપચ્ચાગતવત્તં પૂરેસિ. એતં કિર વત્તં અપરિપૂરેત્વા મહાસાવકભાવં પાપુણન્તા નામ નત્થિ, ગતપચ્ચાગતવત્તં પન આગમટ્ઠકથાસુ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. સો વીસતિવસ્સસહસ્સાનિ ગતપચ્ચાગતવત્તં પૂરેત્વા કાલં કત્વા તાવતિંસદેવલોકે નિબ્બત્તિ.

એવં સો તાવતિંસભવને અપરાપરં ઉપ્પજ્જનવસેન દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા તતો ચુતો મનુસ્સલોકે અનેકસતક્ખત્તું ચક્કવત્તિરાજા પદેસરાજા ચ હુત્વા ઉળારં મનુસ્સસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા અમ્હાકં ભગવતો ઉપ્પન્નકાલે સાવત્થિયં સુમનસેટ્ઠિસ્સ ગેહે અનાથપિણ્ડિકસ્સ કનિટ્ઠો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સુભૂતીતિસ્સ નામં અહોસિ.

તેન ચ સમયેન અમ્હાકં ભગવા લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો અનુપુબ્બેન રાજગહં ગન્ત્વા તત્થ વેળુવનપટિગ્ગહણાદિના લોકાનુગ્ગહં કરોન્તો રાજગહં ઉપનિસ્સાય સીતવને વિહાસિ. તદા અનાથપિણ્ડિકો સેટ્ઠિ સાવત્થિયં ઉટ્ઠાનકં ભણ્ડં ગહેત્વા અત્તનો સહાયસ્સ રાજગહસેટ્ઠિનો ગેહં ગન્ત્વા બુદ્ધુપ્પાદં સુત્વા સત્થારં સીતવને વિહરન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પઠમદસ્સનેનેવ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાય સત્થારં સાવત્થિં આગમનત્થાય યાચિત્વા તતો પઞ્ચચત્તાલીસયોજને મગ્ગે યોજને યોજને સતસહસ્સપરિચ્ચાગેન વિહારે પતિટ્ઠાપેત્વા સાવત્થિયં અટ્ઠકરીસપ્પમાણં જેતસ્સ કુમારસ્સ ઉય્યાનભૂમિં કોટિસન્થારેન કિણિત્વા તત્થ ભગવતો વિહારં કારેત્વા અદાસિ. વિહારમહદિવસે અયં સુભૂતિકુટુમ્બિકો અનાથપિણ્ડિકસેટ્ઠિના સદ્ધિં ગન્ત્વા ધમ્મં સુણન્તો સદ્ધં પટિલભિત્વા પબ્બજિ. સો ઉપસમ્પન્નો દ્વે માતિકા પગુણા કત્વા કમ્મટ્ઠાનં કથાપેત્વા અરઞ્ઞે સમણધમ્મં કરોન્તો મેત્તાઝાનં નિબ્બત્તેત્વા તં પાદકં કત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ.

સો ધમ્મં દેસેન્તો યસ્મા સત્થારા દેસિતનિયામેન અનોદિસ્સકં કત્વા દેસેતિ, તસ્મા અરણવિહારીનં અગ્ગો નામ જાતો. યસ્મા ચ પિણ્ડાય ચરન્તો ઘરે ઘરે મેત્તાઝાનં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય ભિક્ખં પટિગ્ગણ્હાતિ ‘‘એવં દાયકાનં મહપ્ફલં ભવિસ્સતી’’તિ, તસ્મા દક્ખિણેય્યાનં અગ્ગો નામ જાતો. તેન નં ભગવા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં અરણવિહારીનં દક્ખિણેય્યાનઞ્ચ યદિદં સુભૂતી’’તિ (અ. નિ. ૧.૧૯૮, ૨૦૧) દ્વયઙ્ગસમન્નાગતે અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ. એવમયં મહાથેરો અત્તના પૂરિતપારમીનં ફલસ્સ મત્થકં અરહત્તં પત્વા લોકે અભિઞ્ઞાતો અભિલક્ખિતો હુત્વા બહુજનહિતાય જનપદચારિકં ચરન્તો અનુપુબ્બેન રાજગહં અગમાસિ.

રાજા બિમ્બિસારો થેરસ્સ આગમનં સુત્વા ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ‘‘ઇધેવ, ભન્તે, વસથ, વસનટ્ઠાનં વો કરિસ્સામી’’તિ વત્વા પક્કન્તો વિસ્સરિ. થેરો સેનાસનં અલભન્તો અબ્ભોકાસે વીતિનામેસિ. થેરસ્સાનુભાવેન દેવો ન વસ્સતિ. મનુસ્સા અવુટ્ઠિતાય ઉપદ્દુતા રઞ્ઞો નિવેસનદ્વારે ઉક્કુટ્ઠિં અકંસુ. રાજા ‘‘કેન નુ ખો કારણેન દેવો ન વસ્સતી’’તિ વીમંસન્તો ‘‘થેરસ્સ અબ્ભોકાસવાસેન મઞ્ઞે ન વસ્સતી’’તિ ચિન્તેત્વા તસ્સ પણ્ણકુટિં કારાપેત્વા ‘‘ઇમિસ્સં, ભન્તે, પણ્ણકુટિયં વસથા’’તિ વત્વા વન્દિત્વા પક્કામિ. થેરો કુટિં પવિસિત્વા તિણસન્થારકે પલ્લઙ્કેન નિસીદિ. તદા દેવો થોકં થોકં ફુસાયતિ, ન સમ્માધારં અનુપવેચ્છતિ. અથ થેરો લોકસ્સ અવુટ્ઠિકભયં વિધમિતુકામો અત્તનો અજ્ઝત્તિકબાહિરવત્થુકસ્સ પરિસ્સયસ્સ અભાવં પવેદેન્તો ‘‘છન્ના મે કુટિકા’’તિ (થેરગા. ૧) ગાથમાહ. તસ્સત્થો થેરગાથાયં વુત્તોયેવ.

કસ્મા પનેતે મહાથેરા અત્તનો ગુણે પકાસેન્તીતિ? ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના અનધિગતપુબ્બં પરમગમ્ભીરં અતિવિય સન્તં પણીતં અત્તના અધિગતલોકુત્તરધમ્મં પચ્ચવેક્ખિત્વા પીતિવેગસમુસ્સાહિતઉદાનદીપનત્થં સાસનસ્સ નિય્યાનિકભાવવિભાવનત્થઞ્ચ પરમપ્પિચ્છા અરિયા અત્તનો ગુણે પકાસેન્તિ. યથા તં લોકનાથો બોધનેય્યાનં અજ્ઝાસયવસેન ‘‘દસબલસમન્નાગતો, ભિક્ખવે, તથાગતો ચતુવેસારજ્જવિસારદો’’તિઆદિના (અ. નિ. ૧૦.૨૧; મ. નિ. ૧. ૧૪૮ અત્થતો સમાનં) અત્તનો ગુણે પકાસેતિ. એવમયં થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણગાથાપિ અહોસીતિ.

૧. એવં સો પત્તઅરહત્તફલો પત્તએતદગ્ગટ્ઠાનો ચ અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો હિમવન્તસ્સાવિદૂરેતિઆદિમાહ. તત્થ હિમવન્તસ્સાતિ હિમાલયપબ્બતસ્સ અવિદૂરે આસન્ને સમીપે પબ્બતપાદે મનુસ્સાનં ગમનાગમનસમ્પન્ને સઞ્ચરણટ્ઠાનેતિ અત્થો. નિસભો નામ પબ્બતોતિ પબ્બતાનં જેટ્ઠત્તા નામેન નિસભો નામ સેલમયપબ્બતો અહોસીતિ સમ્બન્ધો. અસ્સમો સુકતો મય્હન્તિ તત્થ પબ્બતે મય્હં વસનત્થાય અસ્સમો અરઞ્ઞાવાસો સુટ્ઠુ કતો. કુટિરત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનવતિપરિક્ખેપાદિવસેન સુન્દરાકારેન કતોતિ અત્થો. પણ્ણસાલા સુમાપિતાતિ પણ્ણેહિ છાદિતા સાલા મય્હં નિવાસનત્થાય સુટ્ઠુ માપિતા નિટ્ઠાપિતાતિ અત્થો.

૨. કોસિયો નામ નામેનાતિ માતાપિતૂહિ કતનામધેય્યેન કોસિયો નામ. ઉગ્ગતાપનો પાકટતપો ઘોરતપો. એકાકિયો અઞ્ઞેસં અભાવા અહં એવ એકો. અદુતિયો દુતિયતાપસરહિતો જટિલો જટાધારી તાપસો તદા તસ્મિં કાલે નિસભે પબ્બતે વસામિ વિહરામીતિ સમ્બન્ધો.

૩. ફલં મૂલઞ્ચ પણ્ણઞ્ચ, ન ભુઞ્જામિ અહં તદાતિ તદા તસ્મિં નિસભપબ્બતે વસનકાલે તિણ્ડુકાદિફલં મુળાલાદિમૂલં, કારપણ્ણાદિપણ્ણઞ્ચ રુક્ખતો ઓચિનિત્વા ન ભુઞ્જામીતિ અત્થો. એવં સતિ કથં જીવતીતિ તં દસ્સેન્તો પવત્તંવ સુપાતાહન્તિ આહ. તત્થ પવત્તં સયમેવ જાતં સુપાતં અત્તનો ધમ્મતાય પતિતં પણ્ણાદિકં નિસ્સાય આહારં કત્વા અહં તાવદે તસ્મિં કાલે જીવામિ જીવિકં કપ્પેમીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘પવત્તપણ્ડુપણ્ણાની’’તિ વા પાઠો, તસ્સ સયમેવ પતિતાનિ પણ્ડુપણ્ણાનિ રુક્ખપત્તાનિ ઉપનિસ્સાય જીવામીતિ અત્થો.

૪. નાહં કોપેમિ આજીવન્તિ અહં જીવિતં ચજમાનોપિ પરિચ્ચાગં કુરુમાનોપિ તણ્હાવસેન ફલમૂલાદિઆહારપરિયેસનાય સમ્મા આજીવં ન કોપેમિ ન નાસેમીતિ સમ્બન્ધો. આરાધેમિ સકં ચિત્તન્તિ સકં ચિત્તં અત્તનો મનં અપ્પિચ્છતાય સન્તુટ્ઠિયા ચ આરાધેમિ પસાદેમિ. વિવજ્જેમિ અનેસનન્તિ વેજ્જકમ્મદૂતકમ્માદિવસેન અનેસનં અયુત્તપરિયેસનં વિવજ્જેમિ દૂરં કરોમિ.

૫. રાગૂપસંહિતં ચિત્તન્તિ યદા યસ્મિં કાલે મમ રાગેન સમ્પયુત્તં ચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ, તદા સયમેવ અત્તનાયેવ પચ્ચવેક્ખામિ ઞાણેન પટિવેક્ખિત્વા વિનોદેમિ. એકગ્ગો તં દમેમહન્તિ અહં એકસ્મિં કમ્મટ્ઠાનારમ્મણે અગ્ગો સમાહિતો તં રાગચિત્તં દમેમિ દમનં કરોમિ.

૬. રજ્જસે રજ્જનીયે ચાતિ રજ્જનીયે અલ્લીયિતબ્બે રૂપારમ્મણાદિવત્થુસ્મિં રજ્જસે અલ્લીનો અસિ ભવસિ. દુસ્સનીયે ચ દુસ્સસેતિ દૂસિતબ્બે દોસકરણવત્થુસ્મિં દૂસકો અસિ. મુય્હસે મોહનીયે ચાતિ મોહિતબ્બે મોહકરણવત્થુસ્મિં મોય્હસિ મૂળ્હો અસિ ભવસિ. તસ્મા તુવં વના વનતો અરઞ્ઞવાસતો નિક્ખમસ્સુ અપગચ્છાહીતિ એવં અત્તાનં દમેમીતિ સમ્બન્ધો.

૨૪. તિમ્બરૂસકવણ્ણાભોતિ સુવણ્ણતિમ્બરૂસકવણ્ણાભો, જમ્બોનદસુવણ્ણવણ્ણોતિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

સુભૂતિત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૨. ઉપવાનત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિકં આયસ્મતો ઉપવાનત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પાયસ્મા પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે દલિદ્દકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતિ પરિનિબ્બુતે તસ્સ ધાતું ગહેત્વા મનુસ્સદેવનાગગરુળકુમ્ભણ્ડયક્ખગન્ધબ્બેહિ સત્તરતનમયે સત્તયોજનિકે થૂપે કતે તત્થ સુધોતં અત્તનો ઉત્તરસાટકં વેળગ્ગે લગ્ગેત્વા આબન્ધિત્વા ધજં કત્વા પૂજં અકાસિ. તં ગહેત્વા અભિસમ્મતકો નામ યક્ખસેનાપતિ દેવેહિ ચેતિયપૂજારક્ખણત્થં ઠપિતો અદિસ્સમાનકાયો તં આકાસે ધારેન્તો ચેતિયં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં અકાસિ. સો તં દિસ્વા ભિય્યોસોમત્તાય પસન્નમાનસો હુત્વા તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉપવાનોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો જેતવનપટિગ્ગહણે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો અરહત્તં પત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. યદા ભગવતો અફાસુ અહોસિ, તદા થેરો ઉણ્હોદકં તથારૂપં પાનકઞ્ચ ભેસજ્જં ભગવતો ઉપનામેસિ. તેનસ્સ સત્થુનો રોગો વૂપસમિ. તસ્સ ભગવા અનુમોદનં અકાસિ.

૫૨. એવં સો પત્તઅરહત્તફલો અધિગતએતદગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરો નામ જિનોતિઆદિમાહ. તત્થ સબ્બેસં લોકિયલોકુત્તરધમ્માનં પારગૂ પરિયોસાનં નિબ્બાનં ગતો પત્તો પદુમુત્તરો નામ જિનો જિતપઞ્ચમારો ભગવા અગ્ગિક્ખન્ધો ઇવ છબ્બણ્ણા બુદ્ધરંસિયો જલિત્વા સબ્બલોકં ધમ્મપજ્જોતેન ઓભાસેત્વા સમ્બુદ્ધો સુટ્ઠુ બુદ્ધો અવિજ્જાનિદ્દૂપગતાય પજાય સવાસનાય કિલેસનિદ્દાય પટિબુદ્ધો વિકસિતનેત્તપઙ્કજો પરિનિબ્બુતો ખન્ધપરિનિબ્બાનેન નિબ્બુતો અદસ્સનં ગતોતિ સમ્બન્ધો.

૫૭. જઙ્ઘાતિ ચેતિયકરણકાલે ઉપચિનિતબ્બાનં ઇટ્ઠકાનં ઠપનત્થાય, નિબન્ધિયમાનસોપાનપન્તિ.

૮૮. સુધોતં રજકેનાહન્તિ વત્થધોવકેન પુરિસેન સુટ્ઠુ ધોવિતં સુવિસુદ્ધકતં, ઉત્તરેય્યપટં મમ ઉત્તરસાટકં અહં વેળગ્ગે લગ્ગિત્વા ધજં કત્વા ઉક્ખિપિં, અમ્બરે આકાસે ઉસ્સાપેસિન્તિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

ઉપવાનત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૩. તિસરણગમનિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નગરે બન્ધુમતિયાતિઆદિકં આયસ્મતો તિસરણગમનિયત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બન્ધુમતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા અન્ધમાતાપિતરો ઉપટ્ઠાસિ. સો એકદિવસં ચિન્તેસિ – ‘‘અહં માતાપિતરો ઉપટ્ઠહન્તો પબ્બજિતું ન લભામિ, યંનૂનાહં તીણિ સરણાનિ ગણ્હિસ્સામિ, એવં દુગ્ગતિતો મોચેસ્સામી’’તિ નિસભં નામ વિપસ્સિસ્સ ભગવતો અગ્ગસાવકં ઉપસઙ્કમિત્વા તીણિ સરણાનિ ગણ્હિ. સો તાનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ રક્ખિત્વા તેનેવ કમ્મેન તાવતિંસભવને નિબ્બત્તો, તતો પરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિનગરે મહાસાલકુલે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્તવસ્સિકોવ દારકેહિ પરિવુતો એકં સઙ્ઘારામં અગમાસિ. તત્થ એકો ખીણાસવત્થેરો તસ્સ ધમ્મં દેસેત્વા સરણાનિ અદાસિ. સો તાનિ ગહેત્વા પુબ્બે અત્તનો રક્ખિતાનિ સરણાનિ સરિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તં અરહત્તપ્પત્તં ભગવા ઉપસમ્પાદેસિ.

૧૦૬. સો અરહત્તપ્પત્તો ઉપસમ્પન્નો હુત્વા અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નગરે બન્ધુમતિયાતિઆદિમાહ. તત્થ માતુ ઉપટ્ઠાકો અહુન્તિ અહં માતાપિતૂનં ઉપટ્ઠાકો ભરકો બન્ધુમતીનગરે અહોસિન્તિ સમ્બન્ધો.

૧૦૮. તમન્ધકારપિહિતાતિ મોહન્ધકારેન પિહિતા છાદિતા. તિવિધગ્ગીહિ ડય્હરેતિ રાગગ્ગિદોસગ્ગિમોહગ્ગિસઙ્ખાતેહિ તીહિ અગ્ગીહિ ડય્હરે ડય્હન્તિ સબ્બે સત્તાતિ સમ્બન્ધો.

૧૧૪. અટ્ઠ હેતૂ લભામહન્તિ અટ્ઠ કારણાનિ સુખસ્સ પચ્ચયભૂતાનિ કારણાનિ લભામિ અહન્તિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

તિસરણગમનિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૪. પઞ્ચસીલસમાદાનિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નગરે ચન્દવતિયાતિઆદિકં આયસ્મતો પઞ્ચસીલસમાદાનિયત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો પુરિમભવે કતાકુસલકમ્માનુરૂપેન દલિદ્દો હુત્વા અપ્પન્નપાનભોજનો પરેસં ભતિં કત્વા જીવન્તો સંસારે આદીનવં ઞત્વા પબ્બજિતુકામોપિ પબ્બજ્જં અલભમાનો અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો સાવકસ્સ નિસભત્થેરસ્સ સન્તિકે પઞ્ચ સિક્ખાપદાનિ સમાદિયિ. દીઘાયુકકાલે ઉપ્પન્નત્તા વસ્સસતસહસ્સાનિ સીલં પરિપાલેસિ. તેન કમ્મેન સો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેસાલિયં મહાભોગકુલે નિબ્બત્તો. માતાપિતરો સીલં સમાદિયન્તે દિસ્વા અત્તનો સીલં સરિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પત્વા પબ્બજિ.

૧૩૪. સો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો ઉદાનવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો નગરે ચન્દવતિયાતિઆદિમાહ. ભતકો આસહં તદાતિ તદા મમ પુઞ્ઞકરણકાલે અહં ભતકો ભતિયા કમ્મકારકો આસિં અહોસિં. પરકમ્માયને યુત્તોતિ ભતિયા પરેસં કમ્મકરણે આયુત્તો યોજિતો ઓકાસાભાવેન સંસારતો મુચ્ચનત્થાય અહં પબ્બજ્જં ન લભામિ.

૧૩૫. મહન્ધકારપિહિતાતિ મહન્તેહિ કિલેસન્ધકારેહિ પિહિતા સંવુતા થકિતા. તિવિધગ્ગીહિ ડય્હરેતિ નરકગ્ગિપેતગ્ગિસંસારગ્ગિસઙ્ખાતેહિ તીહિ અગ્ગીહિ ડય્હન્તિ. અહં પન કેન ઉપાયેન કેન કારણેન વિસંયુત્તો ભવેય્યન્તિ અત્થો.

૧૩૬. દેય્યધમ્મો અન્નપાનાદિદાતબ્બયુત્તકં વત્થુ મય્હં નત્થિ, તસ્સાભાવેન અહં વરાકો દુક્ખિતો ભતકો ભતિયા જીવનકો યંનૂનાહં પઞ્ચસીલં રક્ખેય્યં પરિપૂરયન્તિ પઞ્ચસીલં સમાદિયિત્વા પરિપૂરેન્તો યંનૂન રક્ખેય્યં સાધુકં ભદ્દકં સુન્દરં કત્વા પરિપાલેય્યન્તિ અત્થો.

૧૪૮. સ્વાહં યસમનુભવિન્તિ સો અહં દેવમનુસ્સેસુ મહન્તં યસં અનુભવિં તેસં સીલાનં વાહસા આનુભાવેનાતિ અત્થો. કપ્પકોટિમ્પિ તેસં સીલાનં ફલં કિત્તેન્તો એકકોટ્ઠાસમેવ કિત્તયે પાકટં કરેય્યન્તિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

પઞ્ચસીલસમાદાનિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૫. અન્નસંસાવકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સુવણ્ણવણ્ણં સમ્બુદ્ધન્તિઆદિકં આયસ્મતો અન્નસંસાવકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો પિણ્ડાય ચરન્તં દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણબ્યામપ્પભામણ્ડલોપસોભિતં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો ભગવન્તં નિમન્તેત્વા ગેહં નેત્વા વરઅન્નપાનેન સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા ભોજેસિ. સો તેનેવ ચિત્તપ્પસાદેન તતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા તતો ચવિત્વા મનુસ્સલોકે નિબ્બત્તિત્વા મનુસ્સસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા તતો અપરાપરં દેવમનુસ્સસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો સાસને પસીદિત્વા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. સો પુબ્બે કતપુઞ્ઞનામવસેન અન્નસંસાવકત્થેરોતિ પાકટનામો અહોસિ.

૧૫૫-૬. સો અપરભાગે અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો ‘‘એવં મયા ઇમિના પુઞ્ઞસમ્ભારાનુભાવેન પત્તં અરહત્ત’’ન્તિ અત્તનો પુબ્બચરિતાપદાનં ઉદાનવસેન પકાસેન્તો સુવણ્ણવણ્ણન્તિઆદિમાહ. તત્થ સુવણ્ણસ્સ વણ્ણો વિય વણ્ણો યસ્સ ભગવતો સોયં સુવણ્ણવણ્ણો, તં સુવણ્ણવણ્ણં સમ્બુદ્ધં સિદ્ધત્થન્તિ અત્થો. ગચ્છન્તં અન્તરાપણેતિ વેસ્સાનં આપણપન્તીનં અન્તરવીથિયં ગચ્છમાનં. કઞ્ચનગ્ઘિયસંકાસન્તિ સુવણ્ણતોરણસદિસં બાત્તિંસવરલક્ખણં દ્વત્તિંસવરલક્ખણેહિ સમ્પન્નં લોકપજ્જોતં સકલલોકદીપભૂતં અપ્પમેય્યં પમાણવિરહિતં અનોપમં ઉપમાવિરહિતં જુતિન્ધરં પભાધારં નીલપીતાદિછબ્બણ્ણબુદ્ધરંસિયો ધારકં સિદ્ધત્થં દિસ્વા પરમં ઉત્તમં પીતિં અલત્થં અલભિન્તિ સમ્બન્ધો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

અન્નસંસાવકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૬. ધૂપદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો ધૂપદાયકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો સિદ્ધત્થે ભગવતિ ચિત્તં પસાદેત્વા તસ્સ ભગવતો ગન્ધકુટિયં ચન્દનાગરુકાળાનુસારિઆદિના કતેહિ અનેકેહિ ધૂપેહિ ધૂપપૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞેન દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવન્તો નિબ્બત્તનિબ્બત્તભવે પૂજનીયો હુત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો પુઞ્ઞસમ્ભારાનુભાવેન સાસને પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પત્વા કતધૂપપૂજાપુઞ્ઞત્તા નામેન ધૂપદાયકત્થેરોતિ સબ્બત્થ પાકટો. સો પત્તઅરહત્તફલો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં દસ્સેન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. સિદ્ધો પરિપુણ્ણો સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણાદિગુણસઙ્ખાતો અત્થો પયોજનં યસ્સ ભગવતો સોયં સિદ્ધત્થો, તસ્સ સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો ભગ્યાદિગુણવન્તસ્સ લોકજેટ્ઠસ્સ સકલલોકુત્તમસ્સ તાદિનો ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ તાદિસસ્સ અચલસભાવસ્સાતિ અત્થો. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ધૂપદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૭. પુલિનપૂજકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

વિપસ્સિસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો પુલિનપૂજકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો સાસને પસન્નચિત્તો ચેતિયઙ્ગણબોધિયઙ્ગણેસુ પુરાણવાલુકં અપનેત્વા નવં મુત્તાદલસદિસપણ્ડરપુલિનં ઓકિરિત્વા માળકં અલઙ્કરિ. તેન કમ્મેન સો દેવલોકે નિબ્બત્તો તત્થ દિબ્બેહિ રતનેહિ વિજ્જોતમાને અનેકયોજને કનકવિમાને દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા તતો ચુતો મનુસ્સલોકે સત્તરતનસમ્પન્નો ચક્કવત્તી રાજા હુત્વા મનુસ્સસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા અપરાપરં સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વિભવસમ્પન્ને એકસ્મિં કુલે નિબ્બત્તો સાસને પસન્નો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. સો અત્તનો કતપુઞ્ઞનામસદિસેન નામેન પુલિનપૂજકત્થેરોતિ પાકટો.

૧૬૫. સો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં દસ્સેન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. તત્થ વિવિધં પસ્સતીતિ વિપસ્સી, વિવિચ્ચ પસ્સતીતિ વા વિપસ્સી, વિવિધે અત્તત્થપરત્થાદિભેદે અત્થે પસ્સતીતિ વા વિપસ્સી, વિવિધે વોહારપરમત્થાદિભેદે પસ્સતીતિ વા વિપસ્સી, તસ્સ વિપસ્સિસ્સ બોધિયા પાદપુત્તમે ઉત્તમે બોધિરુક્ખમણ્ડલમાળકે પુરાણપુલિનં વાલુકં છડ્ડેત્વા સુદ્ધં પણ્ડરં પુલિનં આકિરિં સન્થરિં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

પુલિનપૂજકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૮. ઉત્તિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના

ચન્દભાગાનદીતીરેતિઆદિકં આયસ્મતો ઉત્તિયત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે ચન્દભાગાનદિયં સુસુમારો હુત્વા નિબ્બત્તો નદીતીરં ઉપગતં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પારં નેતુકામો તીરસમીપેયેવ નિપજ્જિ. ભગવા તસ્સ અનુકમ્પાય પિટ્ઠિયં પાદે ઠપેસિ. સો તુટ્ઠો ઉદગ્ગો પીતિવેગેન મહુસ્સાહો હુત્વા સોતં છિન્દન્તો સીઘેન જવેન ભગવન્તં પરતીરં નેસિ. ભગવા તસ્સ ચિત્તપ્પસાદં ઞત્વા ‘‘અયં ઇતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તિસ્સતિ, તતો પટ્ઠાય સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇતો ચતુન્નવુતિકપ્પે અમતં પાપુણિસ્સતી’’તિ બ્યાકરિત્વા પક્કામિ.

સો તથા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, ઉત્તિયોતિસ્સ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો ‘‘અમતં પરિયેસિસ્સામી’’તિ પરિબ્બાજકો હુત્વા એકદિવસં ભગવન્તં દિસ્વા ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો હુત્વા સાસને પબ્બજિત્વા સીલદિટ્ઠીનં અવિસોધિતત્તા વિસેસં નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તો અઞ્ઞં ભિક્ખું વિસેસં નિબ્બત્તેત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તં દિસ્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા સઙ્ખેપેન ઓવાદં યાચિ. સત્થાપિ તસ્સ, ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, ઉત્તિય, આદિમેવ વિસોધેહી’’તિઆદિના (સં. નિ. ૫.૩૮૨) સઙ્ખેપેનેવ ઓવાદં અદાસિ. સો સત્થુ ઓવાદે ઠત્વા વિપસ્સનં આરભિ. તસ્સ આરદ્ધવિપસ્સકસ્સ આબાધો ઉપ્પજ્જિ. ઉપ્પન્ને આબાધે જાતસંવેગો વીરિયારમ્ભવત્થું ઞત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ.

૧૬૯. એવં સો કતસમ્ભારાનુરૂપેન પત્તઅરહત્તફલો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો ચન્દભાગાનદીતીરેતિઆદિમાહ. તત્થ ચન્દભાગાનદીતીરેતિ પરિસુદ્ધપણ્ડરપુલિનતલેહિ ચ પભાસમ્પન્નપસન્નમધુરોદકપરિપુણ્ણતાય ચ ચન્દપ્પભાકિરણસસ્સિરીકાભા નદમાના સદ્દં કુરુમાના ગચ્છતીતિ ચન્દભાગાનદી, તસ્સા ચન્દભાગાનદિયા તીરે સુસુમારો અહોસિન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થ સુસુમારોતિ ખુદ્દકમચ્છગુમ્બે ખણ્ડાખણ્ડિકં કરોન્તો મારેતીતિ સુસુમારો, ચણ્ડમચ્છો કુમ્ભીલોતિ અત્થો. સભોજનપસુતોહન્તિ અહં સભોજને સકગોચરે પસુતો બ્યાવટો. નદીતિત્થં અગચ્છહન્તિ ભગવતો આગમનકાલે અહં નદીતિત્થં અગચ્છિં પત્તોમ્હિ.

૧૭૦. સિદ્ધત્થો તમ્હિ સમયેતિ તસ્મિં મમ તિત્થગમનકાલે સિદ્ધત્થો ભગવા અગ્ગપુગ્ગલો સબ્બસત્તેસુ જેટ્ઠો સેટ્ઠો સયમ્ભૂ સયમેવ ભૂતો જાતો બુદ્ધભૂતો સો ભગવા નદિં તરિતુકામો નદીતીરં ઉપાગમિ.

૧૭૨. પેત્તિકં વિસયં મય્હન્તિ મય્હં પિતુપિતામહાદીહિ પરમ્પરાનીતં, યદિદં સમ્પત્તસમ્પત્તમહાનુભાવાનં તરણન્તિ અત્થો.

૧૭૩. મમ ઉગ્ગજ્જનં સુત્વાતિ મય્હં ઉગ્ગજ્જનં આરાધનં સુત્વા મહામુનિ ભગવા અભિરુહીતિ સમ્બન્ધો. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ઉત્તિયત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૯. એકઞ્જલિકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

સુવણ્ણવણ્ણન્તિઆદિકં આયસ્મતો એકઞ્જલિકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્તો રતનત્તયે પસન્નો પિણ્ડાય ચરન્તં વિપસ્સિં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા અટ્ઠાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો સબ્બત્થ પૂજનીયો હુત્વા ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તિત્વા સાસને પસીદિત્વા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ. પુબ્બે કતપુઞ્ઞવસેન એકઞ્જલિકત્થેરોતિ પાકટો.

૧૮૦. સો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા તં હત્થતલે આમલકં વિય દિસ્વા ઉદાનવસેન પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો સુવણ્ણવણ્ણન્તિઆદિમાહ. વિપસ્સિં સત્થવાહગ્ગન્તિ વાણિજે કન્તારા વહતિ તારેતીતિ સત્થવાહો. વાળકન્તારા ચોળકન્તારા દુબ્ભિક્ખકન્તારા નિરુદકકન્તારા યક્ખકન્તારા અપ્પભક્ખકન્તારા ચ તારેતિ ઉત્તારેતિ પતારેતિ નિત્તારેતિ ખેમન્તભૂમિં પાપેતીતિ અત્થો. કો સો? વાણિજજેટ્ઠકો. સત્થવાહસદિસત્તા અયમ્પિ ભગવા સત્થવાહો. તથા હિ સો તિવિધં બોધિં પત્થયન્તે કતપુઞ્ઞસમ્ભારે સત્તે જાતિકન્તારા જરાકન્તારા બ્યાધિકન્તારા મરણકન્તારા સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસકન્તારા ચ સબ્બસ્મા સંસારકન્તારા ચ તારેતિ ઉત્તારેતિ પતારેતિ નિત્તારેતિ નિબ્બાનથલં પાપેતીતિ અત્થો. સત્થવાહો ચ સો અગ્ગો સેટ્ઠો પધાનો ચાતિ સત્થવાહગ્ગો, તં સત્થવાહગ્ગં વિપસ્સિં સમ્બુદ્ધન્તિ સમ્બન્ધો. નરવરં વિનાયકન્તિ નરાનં અન્તરે અસિથિલપરક્કમોતિ નરવીરો, તં. વિસેસેન કતપુઞ્ઞસમ્ભારે સત્તે નેતિ નિબ્બાનપુરં પાપેતીતિ વિનાયકો, તં.

૧૮૧. અદન્તદમનં તાદિન્તિ રાગદોસમોહાદિકિલેસસમ્પયુત્તત્તા કાયવચીમનોદ્વારેહિ અદન્તે સત્તે દમેતીતિ અદન્તદમનો, તં. ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ અકમ્પિયતાદિગુણયુત્તોતિ તાદી, તં. મહાવાદિં મહામતિન્તિ સકસમયપરસમયવાદીનં અન્તરે અત્તના સમધિકપુગ્ગલવિરહિતત્તા મહાવાદી, મહતી પથવિસમાના મેરુસમાના ચ મતિ યસ્સ સો મહામતિ, તં મહાવાદિં મહામતિં સમ્બુદ્ધન્તિ ઇમિના તુલ્યાધિકરણં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

એકઞ્જલિકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

૧૦. ખોમદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના

નગરે બન્ધુમતિયાતિઆદિકં આયસ્મતો ખોમદાયકત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે એકસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો વયપ્પત્તો સાસને અભિપ્પસન્નો રતનત્તયમામકો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પસન્નમાનસો ખોમદુસ્સેન પૂજં અકાસિ. સો તદેવ મૂલં કત્વા યાવજીવં પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો દેવલોકે નિબ્બત્તો. છસુ દેવેસુ અપરાપરં દિબ્બસુખં અનુભવિત્વા તતો ચવિત્વા મનુસ્સલોકે ચક્કવત્તિઆદિઅનેકવિધમનુસ્સસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા પરિપાકગતે પુઞ્ઞસમ્ભારે ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કુલગેહે નિબ્બત્તો વયપ્પત્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. કતપુઞ્ઞનામેન ખોમદાયકત્થેરોતિ પાકટો.

૧૮૪. સો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં દસ્સેન્તો નગરે બન્ધુમતિયાતિઆદિમાહ. તત્થ બન્ધુ વુચ્ચતિ ઞાતકો, તે બન્ધૂ યસ્મિં નગરે અઞ્ઞમઞ્ઞં સઙ્ઘટિતા વસન્તિ, તં નગરં ‘‘બન્ધુમતી’’તિ વુચ્ચતિ. રોપેમિ બીજસમ્પદન્તિ દાનસીલાદિપુઞ્ઞબીજસમ્પત્તિં રોપેમિ પટ્ઠપેમીતિ અત્થો.

ખોમદાયકત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.

તતિયસ્સ સુભૂતિવગ્ગસ્સ વણ્ણના સમત્તા.

ચતુભાણવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.