૩-૩. મહાકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોત્યાદિકં આયસ્મતો મહાકસ્સપત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞસમ્ભારાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરભગવતો કાલે હંસવતીનગરે વેદેહો નામ અસીતિકોટિવિભવો કુટુમ્બિકો અહોસિ. સો બુદ્ધમામકો, ધમ્મમામકો, સઙ્ઘમામકો, ઉપાસકો હુત્વા વિહરન્તો એકસ્મિં ઉપોસથદિવસે પાતોવ સુભોજનં ભુઞ્જિત્વા ઉપોસથઙ્ગાનિ અધિટ્ઠાય ગન્ધપુપ્ફાદીનિ ગહેત્વા વિહારં ગન્ત્વા સત્થારં પૂજેત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

તસ્મિઞ્ચ ખણે સત્થા મહાનિસભત્થેરં નામ તતિયસાવકં ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ધુતવાદાનં યદિદં નિસભો’’તિ એતદગ્ગે ઠપેસિ. ઉપાસકો તં સુત્વા પસન્નો ધમ્મકથાવસાને મહાજને ઉટ્ઠાય ગતે સત્થારં વન્દિત્વા ‘‘સ્વે, ભન્તે, મય્હં ભિક્ખં અધિવાસેથા’’તિ નિમન્તેસિ. ‘‘મહા ખો, ઉપાસક, ભિક્ખુસઙ્ઘો’’તિ. ‘‘કિત્તકો, ભન્તે’’તિ? ‘‘અટ્ઠસટ્ઠિભિક્ખુસતસહસ્સ’’ન્તિ. ‘‘ભન્તે, એકં સામણેરમ્પિ વિહારે અસેસેત્વા મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ. સત્થા અધિવાસેસિ. ઉપાસકો સત્થુ અધિવાસનં ઞત્વા ગેહં ગન્ત્વા મહાદાનં સજ્જેત્વા પુનદિવસે સત્થુ કાલં આરોચાપેસિ. સત્થા પત્તચીવરમાદાય ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો ઉપાસકસ્સ ઘરં ગન્ત્વા પઞ્ઞત્તાસને નિસિન્નો દક્ખિણોદકાવસાને યાગુઆદીનિ સમ્પટિચ્છન્તો ભત્તવિસ્સગ્ગં અકાસિ. ઉપાસકોપિ સત્થુ સન્તિકે નિસીદિ.

તસ્મિં અન્તરે મહાનિસભત્થેરો પિણ્ડાય ચરન્તો તમેવ વીથિં પટિપજ્જિ. ઉપાસકો દિસ્વા ઉટ્ઠાય ગન્ત્વા થેરં વન્દિત્વા ‘‘પત્તં, ભન્તે, દેથા’’તિ આહ. થેરો પત્તં અદાસિ. ‘‘ભન્તે, ઇધેવ પવિસથ, સત્થાપિ ગેહે નિસિન્નો’’તિ. ‘‘ન વટ્ટિસ્સતિ, ઉપાસકા’’તિ. સો થેરસ્સ પત્તં ગહેત્વા પિણ્ડપાતસ્સ પૂરેત્વા અદાસિ. તતો થેરં અનુગન્ત્વા નિવત્તો સત્થુ સન્તિકે નિસીદિત્વા એવમાહ – ‘‘મહાનિસભત્થેરો, ભન્તે, ‘સત્થાપિ ગેહે નિસિન્નો’તિ વુત્તેપિ પવિસિતું ન ઇચ્છિ. અત્થિ નુ ખો એતસ્સ તુમ્હાકં ગુણેહિ અતિરેકગુણો’’તિ? બુદ્ધાનઞ્ચ વણ્ણમચ્છેરં નામ નત્થિ, તસ્મા સત્થા એવમાહ – ‘‘ઉપાસક, મયં ભિક્ખં આગમયમાના ગેહે નિસીદામ, સો ભિક્ખુ ન એવં નિસીદિત્વા ભિક્ખં ઉદિક્ખતિ. મયં ગામન્તસેનાસને વસામ, સો અરઞ્ઞેયેવ વસતિ. મયં છન્ને વસામ, સો અબ્ભોકાસેયેવ વસતી’’તિ ભગવા ‘‘અયઞ્ચ અયઞ્ચેતસ્સ ગુણો’’તિ મહાસમુદ્દં પૂરયમાનો વિય તસ્સ ગુણં કથેસિ.

ઉપાસકોપિ પકતિયા જલમાનદીપો તેલેન આસિત્તો વિય સુટ્ઠુતરં પસન્નો હુત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘કિં મય્હં અઞ્ઞાય સમ્પત્તિયા, યંનૂનાહં અનાગતે એકસ્સ બુદ્ધસ્સ સન્તિકે ધુતવાદાનં અગ્ગભાવત્થાય પત્થનં કરિસ્સામી’’તિ. સો પુનપિ સત્થારં નિમન્તેત્વા તેનેવ નિયામેન સત્ત દિવસે મહાદાનં દત્વા સત્તમે દિવસે બુદ્ધપ્પમુખસ્સ મહાભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ તિચીવરાનિ દત્વા સત્થુ પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા એવમાહ – ‘‘યં મે, ભન્તે, સત્ત દિવસે દાનં દેન્તસ્સ મેત્તં કાયકમ્મં મેત્તં વચીકમ્મં મેત્તં મનોકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં, ઇમિનાહં ન અઞ્ઞં દેવસમ્પત્તિં વા સક્કમારબ્રહ્મસમ્પત્તિં વા પત્થેમિ, ઇદં પન મે કમ્મં અનાગતે એકસ્સ બુદ્ધસ્સ સન્તિકે મહાનિસભત્થેરેન પત્તટ્ઠાનન્તરં પાપુણનત્થાય તેરસધુતઙ્ગધરાનં અગ્ગભાવસ્સ અધિકારો હોતૂ’’તિ. સત્થા ‘‘મહન્તં ઠાનં ઇમિના પત્થિતં, સમિજ્ઝિસ્સતિ નુ ખો, નો’’તિ ઓલોકેન્તો સમિજ્ઝનભાવં દિસ્વા આહ – ‘‘મનાપં તે ઠાનં પત્થિતં, અનાગતે સતસહસ્સકપ્પાવસાને ગોતમો નામ બુદ્ધો ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, તસ્સ ત્વં તતિયસાવકો મહાકસ્સપત્થેરો નામ ભવિસ્સસી’’તિ બ્યાકાસિ. તં સુત્વા ઉપાસકો ‘‘બુદ્ધાનં દ્વે કથા નામ નત્થી’’તિ પુનદિવસે પત્તબ્બં વિય તં સમ્પત્તિં અમઞ્ઞિત્થ. સો યાવતાયુકં દાનં દત્વા સીલં સમાદાય રક્ખિત્વા નાનપ્પકારં પુઞ્ઞકમ્મં કત્વા કાલંકત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તિ.

તતો પટ્ઠાય દેવમનુસ્સેસુ સમ્પત્તિં અનુભવન્તો ઇતો એકનવુતિકપ્પે વિપસ્સિસમ્માસમ્બુદ્ધે બન્ધુમતીનગરં ઉપનિસ્સાય ખેમે મિગદાયે વિહરન્તે દેવલોકા ચવિત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં પરિજિણ્ણબ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ. તસ્મિઞ્ચ કાલે વિપસ્સી ભગવા સત્તમે સંવચ્છરે ધમ્મં કથેસિ, મહન્તં કોલાહલં અહોસિ. સકલજમ્બુદીપે દેવતા ‘‘સત્થા ધમ્મં કથેસ્સતી’’તિ આરોચેસું. બ્રાહ્મણો તં સાસનં અસ્સોસિ. તસ્સ નિવાસનસાટકો એકોયેવ, તથા બ્રાહ્મણિયા. પારુપનં પન દ્વિન્નમ્પિ એકમેવ. સો સકલનગરે ‘‘એકસાટકબ્રાહ્મણો’’તિ પઞ્ઞાયિ. સો બ્રાહ્મણો કેનચિદેવ કિચ્ચેન બ્રાહ્મણાનં સન્નિપાતે સતિ બ્રાહ્મણિં ગેહે ઠપેત્વા સયં તં વત્થં પારુપિત્વા ગચ્છતિ, બ્રાહ્મણીનં સન્નિપાતે સતિ સયં ગેહે અચ્છતિ, બ્રાહ્મણી તં વત્થં પારુપિત્વા ગચ્છતિ. તસ્મિં પન દિવસે સો બ્રાહ્મણિં આહ – ‘‘ભોતિ, કિં ત્વં રત્તિં ધમ્મં સુણિસ્સસિ, ઉદાહુ દિવા’’તિ? ‘‘સામિ, અહં માતુગામો ભીરુકજાતિકા રત્તિં સોતું ન સક્કોમિ, દિવા સોસ્સામી’’તિ તં બ્રાહ્મણં ગેહે ઠપેત્વા તં વત્થં પારુપિત્વા ઉપાસિકાહિ સદ્ધિં વિહારં ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસિન્ના ધમ્મં સુત્વા ઉપાસિકાહિ સદ્ધિં અગમાસિ. અથ બ્રાહ્મણો તં ગેહે ઠપેત્વા તં વત્થં પારુપિત્વા વિહારં ગતો.

તસ્મિઞ્ચ સમયે સત્થા પરિસમજ્ઝે અલઙ્કતધમ્માસને નિસિન્નો ચિત્તબીજનિં ગહેત્વા આકાસગઙ્ગં ઓતારેન્તો વિય સિનેરું મન્થં કત્વા સાગરં નિમ્મન્થેન્તો વિય ચ ધમ્મકથં કથેસિ. બ્રાહ્મણસ્સ પરિસપરિયન્તેન નિસિન્નસ્સ ધમ્મં સુણન્તસ્સ પઠમયામેયેવ સકલસરીરં પૂરયમાના પઞ્ચવણ્ણા પીતિ ઉપ્પજ્જિ. સો પારુતવત્થં સઙ્ઘરિત્વા ‘‘દસબલસ્સ દસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. અથસ્સ આદીનવસહસ્સં દસ્સયમાનં મચ્છેરં ઉપ્પજ્જિ. સો ‘‘બ્રાહ્મણિયા તુય્હઞ્ચ એકમેવ વત્થં, અઞ્ઞં કિઞ્ચિ પારુપનં નામ નત્થિ, અપારુપિત્વા બહિ વિચરિતું ન સક્કોમી’’તિ સબ્બથાપિ અદાતુકામો અહોસિ. અથસ્સ નિક્ખન્તે પઠમે મજ્ઝિમયામેતિ તથેવ પીતિ ઉપ્પજ્જિ. સો તથેવ ચિન્તેત્વા તથેવ અદાતુકામો અહોસિ. અથસ્સ મજ્ઝિમે યામે નિક્ખન્તે પચ્છિમયામેપિ તથેવ પીતિ ઉપ્પજ્જિ. તદા સો મચ્છેરં જિનિત્વા વત્થં સઙ્ઘરિત્વા સત્થુ પાદમૂલે ઠપેસિ. તતો વામહત્થં આભુજિત્વા દક્ખિણેન હત્થેન અપ્ફોટેત્વા ‘‘જિતં મે, જિતં મે’’તિ તિક્ખત્તું નદિ.

તસ્મિં સમયે બન્ધુમા રાજા ધમ્માસનસ્સ પચ્છતો અન્તોસાણિયં નિસિન્નો ધમ્મં સુણાતિ. રઞ્ઞો ચ નામ ‘‘જિતં મે’’તિ સદ્દો અમનાપો હોતિ. રાજા પુરિસં આણાપેસિ ‘‘ગચ્છ, ભણે, એતં પુચ્છ – ‘કિં સો વદતી’’’તિ? બ્રાહ્મણો તેનાગન્ત્વા પુચ્છિતો ‘‘અવસેસા હત્થિયાનાદીનિ આરુય્હ અસિચમ્માદીનિ ગહેત્વા પરસેનં જિનન્તિ, ન તં અચ્છરિયં. અહં પન પચ્છતો આગચ્છન્તસ્સ કૂટગોણસ્સ મુગ્ગરેન સીસં ભિન્દિત્વા તં પલાપેન્તો વિય મચ્છેરચિત્તં જિનિત્વા પારુતવત્થં દસબલસ્સ અદાસિં, તં મે જિતં મચ્છેરં અચ્છરિય’’ન્તિ આહ. સો આગન્ત્વા તં પવત્તિં રઞ્ઞો આરોચેસિ. રાજા ‘‘અમ્હે, ભણે, દસબલસ્સ અનુરૂપં ન જાનામ, બ્રાહ્મણો જાનાતી’’તિ તસ્સ પસીદિત્વા વત્થયુગં પેસેસિ. તં દિસ્વા બ્રાહ્મણો ચિન્તેસિ – ‘‘રાજા મય્હં તુણ્હી નિસિન્નસ્સ પઠમં કિઞ્ચિ અદત્વા સત્થુ ગુણે કથેન્તસ્સ અદાસિ, સત્થુ ગુણે પટિચ્ચ ઇદં ઉપ્પન્નં, સત્થુયેવ અનુચ્છવિક’’ન્તિ તમ્પિ વત્થયુગં દસબલસ્સ અદાસિ. રાજા ‘‘કિં બ્રાહ્મણેન કત’’ન્તિ પુચ્છિત્વા ‘‘તમ્પિ તેન વત્થયુગં તથાગતસ્સેવ દિન્ન’’ન્તિ સુત્વા અઞ્ઞાનિપિ દ્વે વત્થયુગાનિ પેસેસિ, સો તાનિપિ સત્થુ અદાસિ. પુન રાજા ‘અઞ્ઞાનિપિ ચત્તારી’તિ એવં વત્વા યાવ એવં દ્વત્તિંસ વત્થયુગાનિ પેસેસિ. અથ બ્રાહ્મણો ‘‘ઇદં વડ્ઢેત્વા વડ્ઢેત્વા ગહણં વિય હોતી’’તિ અત્તનો અત્થાય એકં, બ્રાહ્મણિયા એકન્તિ દ્વે વત્થયુગાનિ ગહેત્વા, તિંસ યુગાનિ તથાગતસ્સેવ અદાસિ. તતો પટ્ઠાય ચ સો સત્થુ વિસ્સાસિકો જાતો.

અથ તં રાજા એકદિવસં સીતસમયે સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તં દિસ્વા સતસહસ્સગ્ઘનકં અત્તનો પારુતં રત્તકમ્બલં દત્વા આહ – ‘‘ઇતો પટ્ઠાય ઇમં પારુપિત્વા ધમ્મં સુણાહી’’તિ. સો ‘‘કિં મે ઇમિના કમ્બલેન ઇમસ્મિં પૂતિકાયે ઉપનીતેના’’તિ ચિન્તેત્વા અન્તોગન્ધકુટિયં તથાગતસ્સ મઞ્ચસ્સ ઉપરિ વિતાનં કત્વા અગમાસિ. અથેકદિવસં રાજા પાતોવ વિહારં ગન્ત્વા અન્તોગન્ધકુટિયં સત્થુ સન્તિકે નિસીદિ. તસ્મિં ખણે છબ્બણ્ણા બુદ્ધરસ્મિયો કમ્બલે પટિહઞ્ઞન્તિ, કમ્બલો અતિવિય વિરોચિત્થ. રાજા ઉલ્લોકેન્તો સઞ્જાનિત્વા આહ – ‘‘અમ્હાકં, ભન્તે, એસ કમ્બલો, અમ્હેહિ એકસાટકબ્રાહ્મણસ્સ દિન્નો’’તિ. ‘‘તુમ્હેહિ, મહારાજ, બ્રાહ્મણો પૂજિતો, બ્રાહ્મણેન મયં પૂજિતા’’તિ. રાજા ‘‘બ્રાહ્મણો યુત્તં અઞ્ઞાસિ, ન મય’’ન્તિ પસીદિત્વા યં મનુસ્સાનં ઉપકારભૂતં, તં સબ્બં અટ્ઠટ્ઠકં કત્વા સબ્બટ્ઠકં નામ દાનં દત્વા પુરોહિતટ્ઠાને ઠપેસિ. સોપિ ‘‘અટ્ઠટ્ઠકં નામ ચતુસટ્ઠિ હોતી’’તિ ચતુસટ્ઠિસલાકભત્તાનિ ઉપટ્ઠપેત્વા યાવજીવં દાનં દત્વા સીલં રક્ખિત્વા તતો ચુતો સગ્ગે નિબ્બત્તિ.

પુન તતો ચુતો ઇમસ્મિં કપ્પે ભગવતો કોણાગમનસ્સ ભગવતો કસ્સપસ્સ ચાતિ દ્વિન્નં અન્તરે બારાણસિયં કુટુમ્બિયકુલે નિબ્બત્તો. સો વડ્ઢિમન્વાય ઘરાવાસં વસન્તો એકદિવસં અરઞ્ઞે જઙ્ઘવિહારં વિચરતિ. તસ્મિઞ્ચ સમયે પચ્ચેકબુદ્ધો નદીતીરે ચીવરકમ્મં કરોન્તો અનુવાતે અપ્પહોન્તે સઙ્ઘરિત્વા ઠપેતુમારદ્ધો. સો તં દિસ્વા ‘‘કસ્મા, ભન્તે, સઙ્ઘરિત્વા ઠપેથા’’તિ આહ. ‘‘અનુવાતો નપ્પહોતી’’તિ. ‘‘ઇમિના, ભન્તે, કરોથા’’તિ ઉત્તરિસાટકં દત્વા ‘‘નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને મે કાચિ હાનિ મા હોતૂ’’તિ પત્થનં અકાસિ.

ઘરેપિસ્સ ભગિનિયા સદ્ધિં ભરિયાય કલહં કરોન્તિયા પચ્ચેકબુદ્ધો પિણ્ડાય પાવિસિ. અથસ્સ ભગિની પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પિણ્ડપાતં દત્વા તસ્સ ભરિયં સન્ધાય – ‘‘એવરૂપં બાલં યોજનસતે પરિવજ્જેય્ય’’ન્તિ પત્થનં ઠપેસિ. સા ગેહઙ્ગણે ઠિતા સુત્વા ‘‘ઇમાય દિન્નભત્તં એસ મા ભુઞ્જતૂ’’તિ પત્તં ગહેત્વા ભત્તં છડ્ડેત્વા કલલસ્સ પૂરેત્વા અદાસિ. ઇતરા દિસ્વા ‘‘બાલે, મં તાવ અક્કોસ વા પહર વા, એવરૂપસ્સ પન દ્વે અસઙ્ખ્યેય્યાનિ પૂરિતપારમિસ્સ પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ પત્તતો ભત્તં છડ્ડેત્વા કલલં દાતું ન યુત્ત’’ન્તિ આહ. અથસ્સ ભરિયાય પટિસઙ્ખાનં ઉપ્પજ્જિ. સા ‘‘તિટ્ઠથ, ભન્તે’’તિ કલલં છડ્ડેત્વા પત્તં ધોવિત્વા ગન્ધચુણ્ણેન ઉબ્બટ્ટેત્વા પણીતભત્તસ્સ ચતુમધુરસ્સ ચ પૂરેત્વા ઉપરિ આસિત્તેન પદુમગબ્ભવણ્ણેન સપ્પિના વિજ્જોતમાનં પત્તં પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ હત્થે ઠપેત્વા ‘‘યથા અયં પિણ્ડપાતો ઓભાસજાતો, એવં ઓભાસજાતં મે સરીરં હોતૂ’’તિ પત્થનં અકાસિ. પચ્ચેકબુદ્ધો અનુમોદિત્વા આકાસં પક્ખન્દિ. તેપિ દ્વે જાયમ્પતિકા યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતા સગ્ગે નિબ્બત્તિંસુ. પુન તતો ચવિત્વા ઉપાસકો કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે બારાણસિયં અસીતિકોટિવિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તિ, ઇતરાપિ તાદિસસ્સેવ સેટ્ઠિનો ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ, તસ્સ વયપ્પત્તસ્સ તમેવ સેટ્ઠિધીતરં આનયિંસુ. તસ્સા પુબ્બે અનિટ્ઠવિપાકસ્સ પાપકમ્મસ્સ આનુભાવેન પતિકુલં પવિટ્ઠમત્તાય ઉમ્મારન્તરતો પટ્ઠાય સકલં ગેહં ઉગ્ઘાટિતવચ્ચકૂપો વિય દુગ્ગન્ધં જાતં. કુમારો ‘‘કસ્સાયં ગન્ધો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘સેટ્ઠિકઞ્ઞાયા’’તિ સુત્વા ‘‘નીહરથ ન’’ન્તિ તસ્સાયેવ કુલઘરં પેસેસિ. સા તેનેવ નીહારેન સત્તસુ ઠાનેસુ પટિનિવત્તિ.

તેન સમયેન કસ્સપદસબલો પરિનિબ્બાયિ. તસ્સ સતસહસગ્ઘનિકાહિ સુવણ્ણિટ્ઠકાહિ યોજનુબ્બેધં ચેતિયં આરભિંસુ. તસ્મિં ચેતિયે કરિયમાને સા સેટ્ઠિધીતા ચિન્તેસિ – ‘‘અહં સત્તસુ ઠાનેસુ પટિનિવત્તા, કિં મે જીવિતેના’’તિ અત્તનો આભરણભણ્ડં ભઞ્જાપેત્વા સુવણ્ણિટ્ઠકં કારેસિ રતનાયતં વિદત્થિવિત્થિણ્ણં ચતુરઙ્ગુલુબ્બેધં. તતો હરિતાલમનોસિલાપિણ્ડં ગહેત્વા અટ્ઠ ઉપ્પલપુપ્ફહત્થકે આદાય ચેતિયકરણટ્ઠાનં ગતા. તસ્મિઞ્ચ ખણે એકા ઇટ્ઠકાપન્તિ પરિક્ખિપિત્વા આગચ્છમાના ઘટનિટ્ઠકાય ઊના હોતિ. સેટ્ઠિધીતા વડ્ઢકિં આહ ‘‘ઇમં મે ઇટ્ઠકં એત્થ ઠપેથા’’તિ. ‘‘અમ્મ ભદ્દકે, કાલે આગતાસિ, સયમેવ ઠપેહી’’તિ. સા આરુય્હ તેલેન હરિતાલમનોસિલાપિણ્ડં યોજેત્વા તેન બન્ધનેન ઇટ્ઠકં પતિટ્ઠપેત્વા ઉપરિ અટ્ઠહિ ઉપ્પલપુપ્ફહત્થકેહિ પૂજં કત્વા વન્દિત્વા ‘‘નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને મે કાયતો ચન્દનગન્ધો વાયતુ, મુખતો ઉપ્પલગન્ધો’’તિ પત્થનં કત્વા ચેતિયં વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા ગેહં અગમાસિ.

તસ્મિંયેવ ખણે સા યસ્સ સેટ્ઠિપુત્તસ્સ પઠમં ગેહં નીતા, તસ્સ તં આરબ્ભ સતિ ઉદપાદિ. નગરેપિ નક્ખત્તં સઙ્ઘુટ્ઠં હોતિ. સો ઉપટ્ઠાકે આહ ‘‘ઇધ આનીતા સેટ્ઠિધીતા કુહિ’’ન્તિ? ‘‘કુલગેહે, સામી’’તિ. ‘‘આનેથ નં, નક્ખત્તં કીળિસ્સામી’’તિ. તે ગન્ત્વા તં વન્દિત્વા ઠિતા. ‘‘કિં, તાતા, આગતત્થા’’તિ તાય પુટ્ઠા તસ્સા તં પવત્તિં આચિક્ખિંસુ. ‘‘તાતા, મયા આભરણભણ્ડેહિ ચેતિયં પૂજિતં, આભરણં મે નત્થી’’તિ. તે ગન્ત્વા સેટ્ઠિપુત્તસ્સ આરોચેસું. ‘‘આનેથ નં, પિળન્ધનં લભિસ્સતી’’તિ. તે તં આનયિંસુ. તસ્સા સહ ગેહપવેસનેન સકલગેહં ચન્દનગન્ધો ચેવ ઉપ્પલગન્ધો ચ વાયિ. સેટ્ઠિપુત્તો તં પુચ્છિ – ‘‘ભદ્દે, તવ સરીરતો પઠમં દુગ્ગન્ધો વાયિ, ઇદાનિ પન તે સરીરતો ચન્દનગન્ધો, મુખતો ઉપ્પલગન્ધો વાયતિ, કિમેત’’ન્તિ? સા આદિતો પટ્ઠાય અત્તના કતકમ્મં આરોચેસિ. સેટ્ઠિપુત્તો ‘‘નિય્યાનિકં વત બુદ્ધસાસન’’ન્તિ પસીદિત્વા યોજનિકં સુવણ્ણચેતિયં કમ્બલકઞ્ચુકેન પટિચ્છાદેત્વા તત્થ તત્થ રથચક્કપમાણેહિ સુવણ્ણપદુમેહિ અલઙ્કરિ. તેસં દ્વાદસહત્થા ઓલમ્બકા હોન્તિ.

સો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા તતો ચુતો સગ્ગે નિબ્બત્તિત્વા, પુન તતો ચવિત્વા બારાણસિતો યોજનમત્તે ઠાને અઞ્ઞતરસ્મિં અમચ્ચકુલે નિબ્બત્તિ. ભરિયા પનસ્સ દેવલોકતો ચવિત્વા રાજકુલે જેટ્ઠરાજધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. તેસુ વયપ્પત્તેસુ કુમારસ્સ વસનગામે નક્ખત્તં સઙ્ઘુટ્ઠં. સો માતરં આહ – ‘‘અમ્મ, સાટકં મે દેહિ, નક્ખત્તં કીળિસ્સામી’’તિ. સા ધોતવત્થં નીહરિત્વા અદાસિ. ‘‘અમ્મ, થૂલમિદ’’ન્તિ આહ. સા અઞ્ઞં નીહરિત્વા અદાસિ. સો તમ્પિ પટિક્ખિપિ. અથ નં માતા આહ – ‘‘તાત, યાદિસે ગેહે મયં જાતા, નત્થિ નો ઇતો સુખુમતરસ્સ પટિલાભાય પુઞ્ઞ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ લભનટ્ઠાનં ગચ્છામિ, અમ્મા’’તિ. ‘‘પુત્ત, અહં અજ્જેવ તુય્હં બારાણસિનગરરજ્જપટિલાભં ઇચ્છામી’’તિ. સો માતરં વન્દિત્વા ‘‘ગચ્છામિ, અમ્મા’’તિ. ‘‘ગચ્છ, તાતા’’તિ. સો પન પુઞ્ઞનિયામેન નિક્ખમિત્વા બારાણસિં ગન્ત્વા ઉય્યાને મઙ્ગલસિલાપટ્ટે સસીસં પારુપિત્વા નિપજ્જિ. સો ચ બારાણસિરઞ્ઞો કાલઙ્કતસ્સ સત્તમો દિવસો હોતિ.

અમચ્ચા રઞ્ઞો સરીરકિચ્ચં કત્વા રાજઙ્ગણે નિસીદિત્વા મન્તયિંસુ – ‘‘રઞ્ઞો એકા ધીતાવ અત્થિ, પુત્તો નત્થિ, અરાજકં રજ્જં નસ્સિસ્સતિ, કો રાજા ભવિતું અરહતી’’તિ? ‘‘ત્વં હોહિ, ત્વં હોહી’’તિ. પુરોહિતો આહ – ‘‘બહું ઓલોકેતું ન વટ્ટતિ, ફુસ્સરથં વિસ્સજ્જેસ્સામા’’તિ. તે કુમુદવણ્ણે ચત્તારો સિન્ધવે યોજેત્વા પઞ્ચવિધરાજકકુધભણ્ડં સેતચ્છત્તઞ્ચ તસ્મિં ઠપેત્વા રથં વિસ્સજ્જેત્વા પચ્છતો તૂરિયાનિ પગ્ગણ્હાપેસું. રથો પાચીનદ્વારેન નિક્ખમિત્વા ઉય્યાનાભિમુખો અગમાસિ. ‘‘પરિચયેન ઉય્યાનાભિમુખો ગચ્છતિ, નિવત્તેમા’’તિ કેચિ આહંસુ. પુરોહિતો ‘‘મા નિવત્તયિત્થા’’તિ આહ. રથો ગન્ત્વા કુમારં પદક્ખિણં કત્વા આરુહનસજ્જો હુત્વા અટ્ઠાસિ. પુરોહિતો પારુપનકણ્ણં અપનેત્વા પાદતલાનિ ઓલોકેન્તો ‘‘તિટ્ઠતુ અયં દીપો, દ્વિસહસ્સપરિત્તદીપવારેસુ ચતૂસુ મહાદીપેસુ એસ રજ્જં કારેતું યુત્તો’’તિ વત્વા ‘‘તૂરિયાનિ પગ્ગણ્હથા’’તિ તિક્ખત્તું તૂરિયાનિ પગ્ગણ્હાપેતિ.

અથ કુમારો મુખં વિવરિત્વા ઓલોકેન્તો ‘‘કેન કમ્મેન આગતત્થા’’તિ આહ. ‘‘દેવ, તુમ્હાકં રજ્જં પાપુણાતી’’તિ. ‘‘રાજા વો કહ’’ન્તિ? ‘‘દેવત્તં ગતો, સામી’’તિ. ‘‘કતિ દિવસા અતિક્કન્તા’’તિ? ‘‘અજ્જ સત્તમો દિવસો’’તિ. ‘‘પુત્તો વા ધીતા વા નત્થી’’તિ? ‘‘ધીતા અત્થિ, દેવ, પુત્તો નત્થી’’તિ. ‘‘તેન હિ કરિસ્સામિ રજ્જ’’ન્તિ. તે તાવદેવ અભિસેકમણ્ડપં કારેત્વા રાજધીતરં સબ્બાલઙ્કારેહિ અલઙ્કરિત્વા ઉય્યાનં આનેત્વા કુમારસ્સ અભિસેકં અકંસુ. અથસ્સ કતાભિસેકસ્સ સતસહસ્સગ્ઘનકં વત્થં ઉપનયિંસુ. સો ‘‘કિમિદં, તાતા’’તિ આહ. ‘‘નિવાસનવત્થં, દેવા’’તિ. ‘‘નનુ, તાતા, થૂલ’’ન્તિ? ‘‘મનુસ્સપરિભોગવત્થેસુ ઇતો મુદુતરં નત્થિ, દેવા’’તિ. ‘‘તુમ્હાકં રાજા એવરૂપં નિવાસેસી’’તિ? ‘‘આમ, દેવા’’તિ. ‘‘ન મઞ્ઞે પુઞ્ઞવા તુમ્હાકં રાજા’’તિ ‘‘સુવણ્ણભિઙ્ગારં આહરથ, લભિસ્સામિ વત્થ’’ન્તિ સુવણ્ણભિઙ્ગારં આહરાપેત્વા ઉટ્ઠાય હત્થે ધોવિત્વા મુખં વિક્ખાલેત્વા હત્થેન ઉદકં ગહેત્વા પુરત્થિમદિસાયં અબ્ભુક્કિરિ. ઘનપથવિં ભિન્દિત્વા અટ્ઠ કપ્પરુક્ખા ઉટ્ઠહિંસુ. પુન ઉદકં ગહેત્વા દક્ખિણપચ્છિમઉત્તરદિસાયન્તિ એવં ચતૂસુ દિસાસુ અબ્ભુક્કિરિ. સબ્બદિસાસુ અટ્ઠઅટ્ઠકં કત્વા દ્વત્તિંસ કપ્પરુક્ખા ઉટ્ઠહિંસુ. સો એકં દિબ્બદુસ્સં નિવાસેત્વા એકં પારુપિત્વા ‘‘નન્દરઞ્ઞો વિજિતે સુત્તકન્તિકા ઇત્થિયો ‘મા સુત્તં કન્તિંસૂ’તિ એવં ભેરિં ચરાપેથા’’તિ વત્વા છત્તં ઉસ્સાપેત્વા અલઙ્કતપટિયત્તો હત્થિક્ખન્ધવરગતો નગરં પવિસિત્વા પાસાદં અભિરુય્હ મહાસમ્પત્તિં અનુભવિ.

એવં ગચ્છન્તે કાલે દેવી રઞ્ઞો સમ્પત્તિં દિસ્વા ‘‘અહો વત તપસ્સી’’તિ કારુઞ્ઞાકારં દસ્સેસિ. ‘‘કિમિદં, દેવી’’તિ પુટ્ઠા ‘‘અતિમહતી, દેવ, તે સમ્પત્તિ, અતીતે બુદ્ધાનં સદ્દહિત્વા કતકલ્યાણસ્સ ફલં, ઇદાનિ અનાગતસ્સ પચ્ચયં પુઞ્ઞં ન કરોથા’’તિ આહ. કસ્સ દસ્સામ, સીલવન્તો નત્થીતિ. ‘‘અસુઞ્ઞો, દેવ, જમ્બુદીપો અરહન્તેહિ; તુમ્હે, દેવ, દાનં સજ્જેથ, અહં અરહન્તે લચ્છામી’’તિ આહ. પુનદિવસે રાજા પાચીનદ્વારે દાનં સજ્જાપેસિ. દેવી પાતોવ ઉપોસથઙ્ગાનિ અધિટ્ઠાય ઉપરિપાસાદે પુરત્થાભિમુખા ઉરેન નિપજ્જિત્વા ‘‘સચે એતિસ્સાય દિસાય અરહન્તો અત્થિ, સ્વે આગન્ત્વા અમ્હાકં ભિક્ખં ગણ્હન્તૂ’’તિ આહ. તસ્સં દિસાયં અરહન્તો નાહેસું, તં સક્કારં કપણયાચકાનં અદંસુ.

પુનદિવસે દક્ખિણદ્વારે સજ્જેત્વા તથેવ દક્ખિણેય્યં નાલત્થ, પુનદિવસેપિ પચ્છિમદ્વારે તથેવ. ઉત્તરદ્વારે સજ્જિતદિવસેન પન દેવિયા તથેવ નિમન્તેન્તિયા હિમવન્તે વસન્તાનં પદુમવતિયા પુત્તાનં પઞ્ચસતાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનં જેટ્ઠકો મહાપદુમપચ્ચેકબુદ્ધો ભાતિકે આમન્તેસિ – ‘‘મારિસા, નન્દરાજા તુમ્હે નિમન્તેતિ, અધિવાસેથ તસ્સા’’તિ. તે અધિવાસેત્વા પુનદિવસે અનોતત્તદહે મુખં ધોવિત્વા આકાસેનાગન્ત્વા ઉત્તરદ્વારે ઓતરિંસુ. મનુસ્સા દિસ્વા ગન્ત્વા ‘‘પઞ્ચસતા, દેવ, પચ્ચેકબુદ્ધા આગતા’’તિ રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા સદ્ધિં દેવિયા ગન્ત્વા વન્દિત્વા પચ્ચેકબુદ્ધે પાસાદં આરોપેત્વા તત્ર નેસં દાનં દત્વા ભત્તકિચ્ચાવસાને રાજા સઙ્ઘત્થેરસ્સ, દેવી સઙ્ઘનવકસ્સ પાદમૂલે નિપતિત્વા ‘‘અય્યા, ભન્તે, પચ્ચયેહિ ન કિલમિસ્સન્તિ, મયઞ્ચ પુઞ્ઞેન ન પરિહાયિસ્સામી, અમ્હાકં યાવજીવં ઇધ નિવાસાય પટિઞ્ઞં દેથા’’તિ પટિઞ્ઞં કારેત્વા ઉય્યાને પઞ્ચ પણ્ણસાલાસતાનિ, પઞ્ચ ચઙ્કમનસતાનીતિ સબ્બાકારેન નિવાસનટ્ઠાનાનિ સમ્પાદેત્વા તત્થ વસાપેસું.

એવં કાલે ગચ્છન્તે રઞ્ઞો પચ્ચન્તે કુપિતે રાજા ‘‘અહં પચ્ચન્તં વૂપસમેતું ગચ્છામિ, ત્વં પચ્ચેકબુદ્ધેસુ મા પમજ્જા’’તિ દેવિં ઓવદિત્વા ગતો. તસ્મિં અનાગતેયેવ પચ્ચેકબુદ્ધાનં આયુસઙ્ખારા ખીણા. મહાપદુમપચ્ચેકબુદ્ધો તિયામરત્તિં ઝાનકીળં કીળિત્વા અરુણુગ્ગમનસમયે આલમ્બનફલકં આલમ્બિત્વા ઠિતકોવ અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયિ. એતેનુપાયેન સેસાપીતિ સબ્બેવ પરિનિબ્બુતા. પુનદિવસે દેવી પચ્ચેકબુદ્ધાનં નિસીદનટ્ઠાનાનિ સજ્જેત્વા પુપ્ફાનિ વિકિરિત્વા ધૂપં વાસેત્વા તેસં આગમનં ઓલોકેન્તી નિસિન્ના આગમનં અદિસ્વા પુરિસે પેસેસિ – ‘‘ગચ્છથ, તાતા, જાનાથ કિં અય્યાનં અફાસુક’’ન્તિ? તે ગન્ત્વા મહાપદુમસ્સ પણ્ણસાલાય દ્વારં વિવરિત્વા તત્થ તં અપસ્સન્તા ચઙ્કમનં ગન્ત્વા આલમ્બનફલકં નિસ્સાય ઠિતં દિસ્વા વન્દિત્વા ‘‘કાલો, ભન્તે’’તિ આહંસુ. પરિનિબ્બુતસરીરં કિં કથેસ્સતિ, તે ‘‘નિદ્દાયતિ મઞ્ઞે’’તિ વત્વા પિટ્ઠિપાદે હત્થેન પરામસિત્વા પાદાનં સીતલતાય ચેવ થદ્ધતાય ચ પરિનિબ્બુતભાવં ઞત્વા દુતિયસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા તથેવ ઞત્વા પુન તતિયસ્સાતિ એવં સબ્બેપિ પરિનિબ્બુતભાવં ઞત્વા રાજકુલં આગમિંસુ. ‘‘કહં, તાતા, પચ્ચેકબુદ્ધા’’તિ પુટ્ઠા ‘‘પરિનિબ્બુતા, દેવી’’તિ આહંસુ. દેવી કન્દન્તી રોદન્તી નિક્ખમિત્વા નાગરેહિ સદ્ધિં તત્થ ગન્ત્વા સાધુકીળિતં કારેત્વા પચ્ચેકબુદ્ધાનં સરીરકિચ્ચં કારેત્વા ધાતુયો ગાહાપેત્વા ચેતિયં પતિટ્ઠાપેસિ.

રાજા પચ્ચન્તં વૂપસમેત્વા આગતો પચ્ચુગ્ગમનં આગતં દેવિં પુચ્છિ – ‘‘કિં, ભદ્દે, ત્વં પચ્ચેકબુદ્ધેસુ ન પમજ્જસિ, નિરોગા ચ અય્યા’’તિ? ‘‘પરિનિબ્બુતા, દેવા’’તિ. તં સુત્વા રાજા ચિન્તેસિ – ‘‘એવરૂપાનમ્પિ પણ્ડિતાનં મરણં ઉપ્પજ્જતિ, અમ્હાકં કુતો મોક્ખા’’તિ? સો નગરં અપવિસિત્વા ઉય્યાનમેવ ગન્ત્વા જેટ્ઠપુત્તં પક્કોસાપેત્વા તસ્સ રજ્જં નિય્યાતેત્વા સયં સમણપબ્બજ્જં પબ્બજિ. દેવીપિ ‘‘રઞ્ઞે પબ્બજિતે અહં કિં કરિસ્સામી’’તિ તથેવ ઉય્યાને પબ્બજિ. દ્વેપિ ઝાનં ભાવેત્વા તતો ચુતા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિંસુ.

તેસુ તત્થેવ વસન્તેસુ અમ્હાકં સત્થા લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો અનુપુબ્બેન રાજગહં પાપુણિ. સત્થરિ તત્થ પટિવસન્તે અયં પિપ્પલિમાણવો મગધરટ્ઠે મહાતિત્થબ્રાહ્મણગામે કપિલબ્રાહ્મણસ્સ ભરિયાય કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તો. અયં ભદ્દકાપિલાની મદ્દરટ્ઠે સાગલનગરે કોસિયગોત્તબ્રાહ્મણસ્સ ભરિયાય કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તા. તેસં અનુક્કમેન વડ્ઢમાનાનં પિપ્પલિમાણવસ્સ વીસતિમે, ભદ્દાય સોળસમે વયે સમ્પત્તે માતાપિતરો પુત્તં ઓલોકેત્વા ‘‘તાત, ત્વં વયપ્પત્તો, કુલવંસં પતિટ્ઠપેતું યુત્તો’’તિ અતિવિય નિપ્પીળિયિંસુ. માણવો આહ – ‘‘મય્હં સોતપથે એવરૂપં કથં મા કથયિત્થ, અહં યાવ તુમ્હે ધરથ, તાવ પટિજગ્ગિસ્સામિ, તુમ્હાકં અચ્ચયેન નિક્ખમિત્વા પબ્બજિસ્સામી’’તિ. તે કતિપાહં અતિક્કમિત્વા પુન કથયિંસુ. સોપિ પુન પટિક્ખિપિ. તતો પટ્ઠાય માતા નિરન્તરં કથેતિયેવ.

માણવો ‘‘માતરં સઞ્ઞાપેસ્સામી’’તિ રત્તસુવણ્ણસ્સ નિક્ખસહસ્સં દત્વા સુવણ્ણકારેહિ ઇત્થિરૂપકં કારેત્વા તસ્સ મજ્જનઘટ્ટનાદિકમ્મપરિયોસાને તં રત્તવત્થં નિવાસેત્વા સુવણ્ણસમ્પન્નેહિ પુપ્ફેહિ ચેવ નાનાલઙ્કારેહિ ચ અલઙ્કારાપેત્વા ‘‘અમ્મ, એવરૂપં આરમ્મણં લભન્તો ગેહે વસિસ્સામિ, અલભન્તો ન વસિસ્સામી’’તિ. પણ્ડિતા બ્રાહ્મણી ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હં પુત્તો પુઞ્ઞવા દિન્નદાનો કતાભિનીહારો પુબ્બે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો ન એકકોવ અકાસિ, અદ્ધા એતેન સહ કતપુઞ્ઞા સુવણ્ણરૂપકપટિભાગા ભવિસ્સતી’’તિ. અટ્ઠ બ્રાહ્મણે પક્કોસાપેત્વા સબ્બભોગેહિ સન્તપ્પેત્વા સુવણ્ણરૂપકં રથે આરોપેત્વા ‘‘ગચ્છથ, તાતા, યત્થ અમ્હેહિ જાતિગોત્તભોગાદિસમાનકુલે એવરૂપં દારિકં પસ્સથ, તત્થ ઇદમેવ સુવણ્ણરૂપકં સચ્ચાકારં કત્વા દેથા’’તિ ઉય્યોજેસિ.

તે ‘‘અમ્હાકં નામ એતં કમ્મ’’ન્તિ નિક્ખમિત્વા ‘‘કત્થ લભિસ્સામ, મદ્દરટ્ઠં નામ ઇત્થાગારં, મદ્દરટ્ઠં ગમિસ્સામા’’તિ મદ્દરટ્ઠે સાગલનગરં અગમંસુ. અત્થ તં સુવણ્ણરૂપકં ન્હાનતિત્થે ઠપેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અથ ભદ્દાય ધાતી ભદ્દં ન્હાપેત્વા અલઙ્કરિત્વા સયં ન્હાયિતું ઉદકતિત્થં ગન્ત્વા સુવણ્ણરૂપકં દિસ્વા ‘‘કિસ્સાયં અવિનીતા ઇધાગન્ત્વા ઠિતા’’તિ પિટ્ઠિપસ્સે પહરિત્વા સુવણ્ણરૂપકં ઞત્વા ‘‘અય્યધીતા મેતિ સઞ્ઞં ઉપ્પાદેસિ, અયં પન અય્યધીતાય નિવાસનપટિગ્ગહિતાયપિ અસદિસા’’તિ આહ. અથ નં તે બ્રાહ્મણા ‘‘એવરૂપા કિર તે સામિધીતા’’તિ પુચ્છિંસુ. સા ‘‘ઇમાય સુવણ્ણપટિમાય સતગુણેન સહસ્સગુણેન મય્હં અય્યધીતા અભિરૂપતરા’’, તથા હિ ‘‘અપ્પદીપેપિ દ્વાદસહત્થે ગબ્ભે નિસિન્ના સરીરોભાસેન તમં વિધમતી’’તિ આહ. ‘‘તેન હિ તસ્સા માતાપિતૂનં સન્તિકં ગચ્છામા’’તિ સુવણ્ણરૂપકં રથે આરોપેત્વા તં ધાતિં અનુગન્ત્વા કોસિયગોત્તસ્સ ઘરદ્વારે ઠત્વા આગમનં આરોચયિંસુ.

બ્રાહ્મણો પટિસન્થારં કત્વા ‘‘કુતો આગતત્થા’’તિ પુચ્છિ. તે ‘‘મગધરટ્ઠે મહાતિત્થગામે કપિલબ્રાહ્મણસ્સ ઘરતો ઇમિના નામ કારણેન આગતમ્હા’’તિ આહંસુ. ‘‘સાધુ, તાતા, અમ્હેહિ સમજાતિગોત્તવિભવો સો બ્રાહ્મણો, દસ્સામ દારિક’’ન્તિ પણ્ણાકારં ગણ્હિ. તે કપિલબ્રાહ્મણસ્સ સાસનં પહિણિંસુ – ‘‘લદ્ધા નો ભદ્દા નામ દારિકા, કત્તબ્બં જાનાથા’’તિ. તં સાસનં સુત્વા પિપ્પલિમાણવસ્સ આરોચયિંસુ ‘‘લદ્ધા દારિકા’’તિ. પિપ્પલિમાણવો ‘‘અહં ‘ન લભિસ્સન્તી’તિ ચિન્તેસિં, ઇમે ‘લદ્ધા’તિ પેસેન્તિ, અનત્થિકો હુત્વા પણ્ણં પેસેસ્સામી’’તિ રહોગતો પણ્ણં લિખિ ‘‘ભદ્દા અત્તનો જાતિગોત્તભોગાનુરૂપં પતિં લભતુ, અહં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિસ્સામિ, મા પચ્છા વિપ્પટિસારિની અહોસી’’તિ. ભદ્દાપિ ‘‘અસુકસ્સ કિર મં દાતુકામા’’તિ સુત્વા રહોગતા પણ્ણં લિખિ – ‘‘અય્યપુત્તો અત્તનો જાતિગોત્તભોગાનુરૂપં દારિકં લભતુ, અહં પબ્બજિસ્સામિ, મા પચ્છા વિપ્પટિસારી ભવાહી’’તિ. દ્વેપિ પણ્ણાનિ અન્તરામગ્ગે સમાગચ્છિંસુ. ‘‘ઇદં કસ્સ પણ્ણ’’ન્તિ? ‘‘પિપ્પલિમાણવેન ભદ્દાય પહિત’’ન્તિ. ‘‘ઇદં કસ્સા’’તિ? ‘‘ભદ્દાય પિપ્પલિમાણવસ્સ પહિત’’ન્તિ ચ વુત્તે તે દ્વેપિ વાચેત્વા ‘‘પસ્સથ દારકાનં કમ્મ’’ન્તિ ફાલેત્વા અરઞ્ઞે છડ્ડેત્વા અઞ્ઞં તંસમાનં પણ્ણં લિખિત્વા ઇતો એત્તો ચ પેસેસું. ઇતિ કુમારસ્સ કુમારિકાય ચ સદિસં પણ્ણં લોકસ્સાદરહિતમેવાતિ અનિચ્છમાનાનમ્પિ તેસં દ્વિન્નં સમાગમો અહોસિ.

તંદિવસમેવ પિપ્પલિમાણવોપિ ભદ્દં એકં પુપ્ફદામં ગણ્હાપેસિ. ભદ્દાપિ તાનિ સયનમજ્ઝે ઠપેસિ. ઉભોપિ ભુત્તસાયમાસા સયનં આરુહિતું આરભિંસુ. તેસુ માણવો દક્ખિણપસ્સેન સયનં આરુહિ, ભદ્દા વામપસ્સેન અભિરુહિત્વા આહ – ‘‘યસ્સ પસ્સે પુપ્ફાનિ મિલાયન્તિ, તસ્સ રાગચિત્તં ઉપ્પન્નન્તિ વિજાનિસ્સામ, ઇમં પુપ્ફદામં ન અલ્લીયિતબ્બ’’ન્તિ. તે પન અઞ્ઞમઞ્ઞં સરીરસમ્ફસ્સભયેન સકલરત્તિં નિદ્દં અનોક્કમન્તાવ વીતિનામેસું. દિવા પન હસિતમત્તમ્પિ નાકંસુ. તે લોકામિસેન અસંસટ્ઠા યાવ માતાપિતરો ધરન્તિ, તાવ કુટુમ્બં અવિચારેત્વા તેસુ કાલઙ્કતેસુ વિચારયિંસુ. મહતી માણવસ્સ સમ્પત્તિ. એકદિવસં સરીરં ઉબ્બટ્ટેત્વા છડ્ડેતબ્બં સુવણ્ણચુણ્ણં એવ મગધનાળિયા દ્વાદસનાળિમત્તં લદ્ધું વટ્ટતિ. યન્તબદ્ધાનિ સટ્ઠિ મહાતળાકાનિ, કમ્મન્તો દ્વાદસયોજનિકો, અનુરાધપુરપ્પમાણા ચુદ્દસગામા, ચુદ્દસ હત્થાનીકાનિ, ચુદ્દસ અસ્સાનીકાનિ, ચુદ્દસ રથાનીકાનિ.

સો એકદિવસં અલઙ્કતઅસ્સં આરુય્હ મહાજનપરિવુતો કમ્મન્તટ્ઠાનં ગન્ત્વા ખેત્તકોટિયં ઠિતો નઙ્ગલેહિ છિન્નટ્ઠાનતો કાકાદયો સકુણે ગણ્ડુપ્પાદાદિકે પાણકે ઉદ્ધરિત્વા ખાદન્તે દિસ્વા ‘‘તાતા, ઇમે કિં ખાદન્તી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘ગણ્ડુપ્પાદે, અય્યા’’તિ. ‘‘એતેહિ કતપાપં કસ્સ હોતી’’તિ? ‘‘તુમ્હાકં, અય્યા’’તિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘સચે એતેહિ કતપાપં મય્હં હોતિ, કિં મે કરિસ્સતિ સત્તઅસીતિકોટિધનં, દ્વાદસયોજનકમ્મન્તો કિં કરિસ્સતિ, કિં યન્તબદ્ધાનિ તળાકાનિ, કિં ચુદ્દસ ગામાનિ, સબ્બમેતં ભદ્દાય કાપિલાનિયા નિય્યાતેત્વા નિક્ખમ્મ પબ્બજિસ્સામી’’તિ.

ભદ્દા કાપિલાની તસ્મિં ખણે અન્તરવત્થુસ્મિં તયો તિલકુમ્ભે પત્થરિત્વા ધાતીહિ પરિવુતા નિસિન્ના કાકે તિલપાણકે ખાદમાને દિસ્વા ‘‘અમ્મા, કિં ઇમે ખાદન્તી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘પાણકે, અય્યે’’તિ. ‘‘અકુસલં કસ્સ હોતી’’તિ? ‘‘તુમ્હાકં, અય્યે’’તિ. સા ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હં ચતુહત્થં વત્થં નાળિકોદનમત્તઞ્ચ લદ્ધું વટ્ટતિ, યદિ પનેતં એતેહિ કતં અકુસલં મય્હં હોતિ, ભવસહસ્સેનપિ વટ્ટતો સીસં ઉક્ખિપિતું ન સક્કા, અય્યપુત્તે આગતમત્તેયેવ સબ્બં તસ્સ નિય્યાતેત્વા નિક્ખમ્મ પબ્બજિસ્સામી’’તિ.

માણવો આગન્ત્વા ન્હત્વા પાસાદં આરુય્હ મહારહે પલ્લઙ્કે નિસીદિ, અથસ્સ ચક્કવત્તિનો અનુચ્છવિકભોજનં ઉપનયિંસુ. દ્વેપિ ભુઞ્જિત્વા પરિજને નિક્ખન્તે રહોગતા ફાસુકટ્ઠાને નિસીદિંસુ. તતો માણવો ભદ્દં આહ – ‘‘ભદ્દે, ઇમં ઘરં આગચ્છન્તી કિત્તકં ધનમાહરસી’’તિ? ‘‘પઞ્ચપણ્ણાસ સકટસહસ્સાનિ, અય્યા’’તિ. ‘‘સબ્બં તં, યા ચ ઇમસ્મિં ઘરે સત્તાસીતિ કોટિયો યન્તબદ્ધાનિ સટ્ઠિ તળાકાનીતિ એવમાદિભેદા સમ્પત્તિ અત્થિ, તં સબ્બં તુય્હેવ નિય્યાતેમી’’તિ. ‘‘તુમ્હે પન કુહિં ગચ્છથ, અય્યા’’તિ? ‘‘અહં પબ્બજિસ્સામી’’તિ. ‘‘અય્ય, અહમ્પિ તુમ્હાકં આગમનં ઓલોકયમાના નિસિન્ના, અહમ્પિ પબ્બજિસ્સામી’’તિ. તેસં આદિત્તપણ્ણકુટિ વિય તયો ભવા ઉપટ્ઠહન્તિ. તે ‘‘પબ્બજિસ્સામા’’તિ વત્વા અન્તરાપણતો કાસાયરસપીતાનિ ચીવરાનિ મત્તિકાપત્તે ચ આહરાપેત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં કેસે ઓહારેત્વા ‘‘યે લોકે અરહન્તો અત્થિ, તે ઉદ્દિસ્સ અમ્હાકં પબ્બજ્જા’’તિ પબ્બજિત્વા થવિકાસુ પત્તે પક્ખિપિત્વા અંસે લગ્ગેત્વા પાસાદતો ઓતરિંસુ. ગેહે દાસેસુ ચ કમ્મકારેસુ ચ ન કોચિ સઞ્જાનિ.

અથ ને બ્રાહ્મણગામતો નિક્ખમિત્વા દાસગામદ્વારેન ગચ્છન્તે આકપ્પકુતવસેન દાસગામવાસિનો સઞ્જાનિંસુ. તે રોદન્તા પાદેસુ પતિત્વા ‘‘કિં અમ્હે અનાથે કરોથ, અય્યા’’તિ આહંસુ. ‘‘મયં, ભણે, ‘તયો ભવા આદિત્તપણ્ણસાલા વિયા’તિ પબ્બજિમ્હ, સચે તુમ્હેસુ એકેકં ભુજિસ્સં કરોમ, વસ્સસતમ્પિ નપ્પહોતિ. તુમ્હેવ તુમ્હાકં સીસં ધોવિત્વા ભુજિસ્સા હુત્વા જીવથા’’તિ વત્વા તેસં રોદન્તાનંયેવ પક્કમિંસુ.

થેરો પુરતો ગચ્છન્તો નિવત્તિત્વા ઓલોકેન્તો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં ભદ્દા કાપિલાની સકલજમ્બુદીપગ્ઘનિકા ઇત્થી મય્હં પચ્છતો આગચ્છતિ, ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ, યં કોચિદેવ એવં ચિન્તેય્ય ‘ઇમે પબ્બજિતાપિ વિના ભવિતું ન સક્કોન્તિ, અનનુચ્છવિકં કરોન્તી’તિ. એવં કોચિ પાપકેન મનસા પદૂસેત્વા અપાયપૂરકો ભવેય્ય, ઇમં પહાય મયા ગન્તું વટ્ટતી’’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા પુરતો ગચ્છન્તો દ્વેધાપથં દિસ્વા તસ્સ મત્થકે અટ્ઠાસિ. ભદ્દાપિ આગન્ત્વા વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. અથ નં આહ – ‘‘ભદ્દે, તાદિસિં ઇત્થિં મમ પચ્છતો આગચ્છન્તિં દિસ્વા ‘ઇમે પબ્બજિતાપિ વિના ભવિતું ન સક્કોન્તી’તિ અમ્હેસુ પદુટ્ઠચિત્તો મહાજનો અપાયપૂરકો ભવેય્ય. ઇમસ્મિં દ્વેધાપથે ત્વં એતં ગણ્હ, અહં એકેન ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘આમ, અય્ય, માતુગામો ‘પબ્બજિતાનં પલિબોધો, પબ્બજિતાપિ વિના ન ભવન્તી’તિ અમ્હાકં દોસં દસ્સેય્યુ’’ન્તિ તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા ચતૂસુ ઠાનેસુ પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા દસનખસમોધાનસમુજ્જલં અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ‘‘સતસહસ્સકપ્પપમાણે અદ્ધાને કતો મિત્તસન્થવો અજ્જ ભિજ્જતિ, તુમ્હેવ દક્ખિણા નામ, તુમ્હાકં દક્ખિણમગ્ગો વટ્ટતિ, મયં માતુગામા નામ વામજાતિકા, અમ્હાકં વામમગ્ગો વટ્ટતી’’તિ વન્દિત્વા મગ્ગં પટિપજ્જિ. તેસં દ્વેધાભૂતકાલે અયં મહાપથવી ‘‘અહં ચક્કવાળસિનેરુપબ્બતાદયો ધારેતું સક્કોન્તીપિ તુમ્હાકં ગુણે ધારેતું ન સક્કોમી’’તિ વદન્તી વિય વિરવમાના અકમ્પિત્થ. આકાસે અસનિસદ્દો વિય પવત્તિ, ચક્કવાળપબ્બતો ઉન્નાદિ.

સમ્માસમ્બુદ્ધોપિ વેળુવનમહાવિહારે કુટિયં નિસિન્નો પથવીકમ્પનસદ્દં સુત્વા ‘‘કિસ્સ નુ ખો પથવી કમ્પતી’’તિ આવજ્જેન્તો ‘‘પિપ્પલિમાણવો ચ ભદ્દા ચ કાપિલાની મં ઉદ્દિસ્સ અપ્પમેય્યં સમ્પત્તિં પહાય પબ્બજિતા, તેસં વિયોગટ્ઠાને ઉભિન્નં ગુણબલેન અયં પથવીકમ્પો જાતો, મયાપિ એતેસં સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતી’’તિ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમ્મ સયમેવ પત્તચીવરમાદાય અસીતિમહાથેરેસુ કઞ્ચિ અનાપુચ્છા તિગાવુતમગ્ગં પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા રાજગહસ્સ ચ નાલન્દાય ચ અન્તરે બહુપુત્તનિગ્રોધમૂલે પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા નિસીદિ. નિસિન્નો પન અઞ્ઞતરપંસુકૂલિકો વિય અનિસીદિત્વા બુદ્ધવેસં ગહેત્વા અસીતિહત્થા બુદ્ધરંસિયો વિસ્સજ્જેન્તો નિસીદિ. ઇતિ તસ્મિં ખણે પણ્ણચ્છત્તસકટચક્કકૂટાગારાદિપ્પમાણા બુદ્ધરંસિયો ઇતો ચિતો ચ વિપ્ફરન્તિયો વિધાવન્તિયો ચન્દસહસ્સસૂરિયસહસ્સઉગ્ગમનકાલં વિય કુરુમાના તં વનન્તરં એકોભાસં અકંસુ. દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણસિરિયા સમુજ્જલતારાગણેન વિય ગગનં, સુપુપ્ફિતકમલકુવલયેન વિય સલિલં વનન્તરં વિરોચિત્થ. નિગ્રોધરુક્ખસ્સ ખન્ધો પકતિયા સેતો હોતિ, પત્તાનિ નીલાનિ પક્કાનિ રત્તાનિ. તસ્મિં પન દિવસે સબ્બો નિગ્રોધો સુવણ્ણવણ્ણોવ અહોસિ.

મહાકસ્સપત્થેરો તં દિસ્વા ‘‘અયં અમ્હાકં સત્થા ભવિસ્સતિ, ઇમં અહં ઉદ્દિસ્સ પબ્બજિતો’’તિ દિટ્ઠટ્ઠાનતો પટ્ઠાય ઓનતો ગન્ત્વા તીસુ ઠાનેસુ વન્દિત્વા ‘‘સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા, સાવકોહમસ્મિ, સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા, સાવકોહમસ્મી’’તિ (સં. નિ. ૨.૧૫૪) આહ. અથ નં ભગવા આહ – ‘‘કસ્સપ, સચે ત્વં ઇમં નિપચ્ચકારં મહાપથવિયા કરેય્યાસિ, સાપિ ધારેતું ન સક્કુણેય્ય. તથાગતસ્સ પન એવં ગુણમહન્તતં જાનતા તયા કતો નિપચ્ચકારો મય્હં લોમમ્પિ ચાલેતું ન સક્કોતિ. નિસીદ, કસ્સપ, દાયજ્જં તે દસ્સામી’’તિ. અથસ્સ ભગવા તીહિ ઓવાદેહિ ઉપસમ્પદં અદાસિ. દત્વા ચ બહુપુત્તનિગ્રોધમૂલતો નિક્ખમિત્વા થેરં પચ્છાસમણં કત્વા મગ્ગં પટિપજ્જિ. સત્થુ સરીરં દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણવિચિત્તં, મહાકસ્સપસ્સ સત્તમહાપુરિસલક્ખણપટિમણ્ડિતં, સો કઞ્ચનનાવાય પચ્છાબદ્ધો વિય સત્થુ પદાનુપદિકં અનુગઞ્છિ. સત્થા થોકં મગ્ગં ગન્ત્વા મગ્ગા ઓક્કમ્મ અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસજ્જાકારં દસ્સેસિ. થેરો ‘‘સત્થા નિસીદિતુકામો’’તિ ઞત્વા અત્તનો પટપિલોતિકં સઙ્ઘાટિં ચતુગ્ગુણં કત્વા પઞ્ઞપેસિ.

સત્થા તત્થ નિસીદિત્વા હત્થેન ચીવરં પરિમજ્જન્તો ‘‘મુદુકા ખો ત્યાયં, કસ્સપ, પટપિલોતિકા સઙ્ઘાટી’’તિ આહ (સં. નિ. ૨.૧૫૪). સો ‘‘સત્થા મે સઙ્ઘાટિયા મુદુભાવં કથેસિ, પારુપિતુકામો ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ‘‘પારુપતુ, ભન્તે, ભગવા સઙ્ઘાટિ’’ન્તિ આહ. ‘‘કિં ત્વં પારુપિસ્સસિ, કસ્સપા’’તિ? ‘‘તુમ્હાકં નિવાસનં લભન્તો પારુપિસ્સામિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં પન ત્વં, કસ્સપ, ઇમં પરિભોગજિણ્ણં પંસુકૂલં ધારેતું સક્ખિસ્સસિ, મયા હિ ઇમસ્સ પંસુકૂલસ્સ ગહિતદિવસે ઉદકપરિયન્તં કત્વા મહાપથવી કમ્પિ, ઇમં બુદ્ધપરિભોગજિણ્ણચીવરં નામ ન સક્કા પરિત્તગુણેન ધારેતું, પટિબલેનેવિદં પટિપત્તિપૂરણસમત્થેન જાતિપંસુકૂલિકેન ધારેતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા થેરેન સદ્ધિં ચીવરં પરિવત્તેસિ.

એવં ચીવરં પરિવત્તેત્વા થેરસ્સ ચીવરં ભગવા પારુપિ, સત્થુ ચીવરં થેરો. તસ્મિં ખણે અચેતનાપિ અયં મહાપથવી ‘‘દુક્કરં, ભન્તે, અકત્થ, અત્તનો પારુતચીવરં સાવકેન પરિવત્તિતપુબ્બં નામ નાહોસિ, અહં તુમ્હાકં ગુણં ધારેતું ન સક્કોમી’’તિ વદન્તી વિય ઉદકપરિયન્તં કત્વા કમ્પિ. થેરોપિ ‘‘લદ્ધં મે બુદ્ધાનં પરિભોગચીવરં, કિં મે ઇદાનિ ઉત્તરિ કત્તબ્બ’’ન્તિ ઉન્નતિં અકત્વા સત્થુ સન્તિકેયેવ તેરસ ધુતગુણે સમાદાય સત્તદિવસમત્તં પુથુજ્જનો અહોસિ. અટ્ઠમે દિવસે સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. અથ નં સત્થા ‘‘કસ્સપો, ભિક્ખવે, ચન્દૂપમો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ, અપકસ્સેવ કાયં અપકસ્સ ચિત્તં નિચ્ચનવકો કુલેસુ અપ્પગબ્ભો’’તિ (સં. નિ. ૨.૧૪૬) એવમાદિના પસંસિત્વા અપરભાગે અરિયગણમજ્ઝે નિસિન્નો ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ધુતવાદાનં યદિદં મહાકસ્સપો’’તિ (અ. નિ. ૧.૧૮૮, ૧૯૧) ધુતવાદાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ.

૩૯૮. એવં ભગવતા એતદગ્ગટ્ઠાને ઠપિતો આયસ્મા મહાકસ્સપો મહાસાવકભાવં પત્તો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સવસેનં પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. તત્થ પદુમુત્તરસ્સાતિ તસ્સ કિર ભગવતો માતુકુચ્છિતો નિક્ખમનકાલતો પટ્ઠાય પાદાનં નિક્ખેપનસમયે અક્કન્તક્કન્તપાદે સતસહસ્સપત્તા પદુમા પથવિં ભિન્દિત્વા ઉટ્ઠહિંસુ. તસ્માસ્સ તં નામં અહોસિ. સકલસત્તનિકાયેસુ એકેકેન સતસતપુઞ્ઞે કતે તસ્સ પુઞ્ઞસ્સ સતગુણપુઞ્ઞાનં કતત્તા ભગવતોતિ અત્થો. લોકજેટ્ઠસ્સ તાદિનોતિ સત્તલોકસ્સ પધાનભૂતસ્સ ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ અકમ્પિયભાવં પત્તત્તા તાદિનો. નિબ્બુતે લોકનાથમ્હીતિ સત્તલોકસ્સ પટિસરણભૂતે ભગવતિ ખન્ધપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બુતે, અદસ્સનં ગતેતિ અત્થો. પૂજં કુબ્બન્તિ સન્થુનોતિ સદેવકસ્સ લોકસ્સ સાસનતો ‘‘સત્થા’’તિ લદ્ધનામસ્સ ભગવતો સાધુકીળં કીળન્તા પૂજં કરોન્તીતિ સમ્બન્ધો.

૩૯૯. અગ્ગિં ચિનન્તી જનતાતિ જનસમૂહા આળાહનત્થાય અગ્ગિં ચિનન્તા રાસિં કરોન્તા આસમન્તતો મોદિતા સન્તુટ્ઠા પકારેન મોદિતા સન્તુટ્ઠા પૂજં કરોન્તીતિ સમ્બન્ધો. તેસુ સંવેગજાતેસૂતિ તેસુ જનસમૂહેસુ સંવેગપ્પત્તેસુ ઉત્રાસં લભન્તેસુ મે મય્હં પીતિ હાસો ઉદપજ્જથ પાતુભવીતિ અત્થો.

૪૦૦. ઞાતિમિત્તે સમાનેત્વાતિ મમ બન્ધુસહાયે સમાનેત્વા રાસિં કત્વા. મહાવીરો ભગવા પરિનિબ્બુતો અદસ્સનં અગમાસીતિ ઇદં વચનં અબ્રવિં કથેસિન્તિ સમ્બન્ધો. હન્દ પૂજં કરોમસેતિ હન્દાતિ વોસ્સગ્ગત્થે નિપાતો, તેન કારણેન મયં સબ્બે સમાગતા પૂજં કરોમાતિ અત્થો. સેતિ નિપાતો.

૪૦૧. સાધૂતિ તે પટિસ્સુત્વાતિ તે મમ ઞાતિમિત્તા સાધુ ઇતિ સુન્દરં ભદ્દકં ઇતિ પટિસુણિત્વા મમ વચનં સમ્પટિછિત્વા મે મય્હં ભિય્યો અતિરેકં હાસં પીતિં જનિંસુ ઉપ્પાદેસુન્તિ અત્થો.

૪૦૨. તતો અત્તનો કતપુઞ્ઞસઞ્ચયં દસ્સેન્તો બુદ્ધસ્મિં લોકનાથમ્હીતિઆદિમાહ. સતહત્થં ઉગ્ગતં ઉબ્બિદ્ધં દિયડ્ઢહત્થસતં વિત્થતં, વિમાનં નભસિ આકાસે ઉગ્ગતં અગ્ઘિયં, સુકતં સુન્દરાકારેન કતં, કત્વા કારેત્વા ચ પુઞ્ઞસઞ્ચયં પુઞ્ઞરાસિં કાહાસિં અકાસિન્તિ સમ્બન્ધો.

૪૦૩. કત્વાન અગ્ઘિયં તત્થાતિ તસ્મિં ચેતિયપૂજનટ્ઠાને તાલપન્તીહિ તાલપાળીહિ ચિત્તિતં સોભિતં અગ્ઘિયં કત્વાન કારેત્વા ચ સકં ચિત્તં અત્તનો ચિત્તં પસાદેત્વા ચેતિયં પૂજયુત્તમન્તિ ઉત્તમં બુદ્ધધાતુનિધાપિતં ચેતિયં પૂજયિન્તિ સમ્બન્ધો.

૪૦૪. તસ્સ ચેતિયસ્સ મહિમં દસ્સેન્તો અગ્ગિક્ખન્ધોવાતિઆદિમાહ. તત્થ અગ્ગિક્ખન્ધોવાતિ આકાસે જલમાનો અગ્ગિક્ખન્ધોવ અગ્ગિરાસિ ઇવ તં ચેતિયં સત્તહિ રતનેહિ જલતિ ફુલ્લિતો વિકસિતપુપ્ફો સાલરુક્ખરાજા ઇવ આકાસે ઇન્દલટ્ઠીવ ઇન્દધનુ ઇવ ચ ચતુદ્દિસા ચતૂસુ દિસાસુ ઓભાસતિ વિજ્જોતતીતિ સમ્બન્ધો.

૪૦૫. તત્થ ચિત્તં પસાદેત્વાતિ તસ્મિં જોતમાનધાતુગબ્ભમ્હિ ચિત્તં મનં પસાદેત્વા સોમનસ્સં કત્વા તેન ચિત્તપ્પસાદેન બહું અનેકપ્પકારં કુસલં પુઞ્ઞં કત્વાન ‘‘ધાતુગબ્ભે ચ સાસને ચ એત્તકાનિ પુઞ્ઞાનિ મયા કતાની’’તિ એવં પુઞ્ઞકમ્મં સરિત્વાન કાલંકત્વા તિદસં તાવતિંસભવનં સુત્તપ્પબુદ્ધો વિય અહં ઉપપજ્જિં જાતોતિ સમ્બન્ધો.

૪૦૬. અત્તનો ઉપ્પન્નદેવલોકે લદ્ધસમ્પત્તિં દસ્સેન્તો સહસ્સયુત્તન્તિઆદિમાહ. તત્થ હયવાહિં સિન્ધવસહસ્સયોજિતં દિબ્બરથં અધિટ્ઠિતો. સત્તહિ ભૂમીહિ સં સુટ્ઠુ ઉગ્ગતં ઉબ્બિદ્ધં ઉચ્ચં મય્હં ભવનં વિમાનં અહોસીતિ અત્થો.

૪૦૭. તસ્મિં વિમાને સબ્બસોવણ્ણમયા સકલસોવણ્ણમયાનિ કૂટાગારસહસ્સાનિ અહું અહેસુન્તિ અત્થો. સકતેજેન અત્તનો આનુભાવેન સબ્બા દસ દિસા પભાસયં ઓભાસેન્તાનિ જલન્તિ વિજ્જોતન્તીતિ સમ્બન્ધો.

૪૦૮. તસ્મિં મય્હં પાતુભૂતવિમાને અઞ્ઞેપિ નિય્યૂહા પમુખસાલાયો સન્તિ વિજ્જન્તિ. કિં ભૂતા? લોહિતઙ્ગમયા રત્તમણિમયા તદા તેપિ નિય્યૂહા ચતસ્સો દિસા આભાય પભાય જોતન્તીતિ સમ્બન્ધો.

૪૧૦. સબ્બે દેવે સકલછદેવલોકે દેવે અભિભોમિ અભિભવામિ. કસ્સ ફલન્તિ ચે? મયા કતસ્સ પુઞ્ઞકમ્મસ્સ ઇદં ફલન્તિ અત્થો.

૪૧૧. તતો મનુસ્સસમ્પત્તિં દસ્સેન્તો સટ્ઠિકપ્પસહસ્સમ્હીતિઆદિમાહ. તત્થ ઇતો કપ્પતો હેટ્ઠા સટ્ઠિસહસ્સકપ્પમત્થકે ચાતુરન્તો ચતુમહાદીપવન્તો વિજિતાવી સબ્બં પચ્ચત્થિકં વિજિતવન્તો અહં ઉબ્બિદ્ધો નામ ચક્કવત્તી રાજા હુત્વા પથવિં આવસિં રજ્જં કારેસિન્તિ સમ્બન્ધો.

૪૧૨-૪. તથેવ ભદ્દકે કપ્પેતિ પઞ્ચબુદ્ધપટિમણ્ડિતત્તા ભદ્દકે નામ કપ્પે. તિંસક્ખત્તું તિંસજાતિયા ચતુદીપમ્હિ ઇસ્સરો પધાનો ચક્કરતનાદીહિ સત્તહિ રતનેહિ સમ્પન્નો સમઙ્ગીભૂતો સકકમ્માભિરદ્ધો અત્તનો કમ્મે દસ રાજધમ્મે અભિરદ્ધો અલ્લીનો ચક્કવત્તી રાજા અમ્હી અહોસિન્તિ સમ્બન્ધો. અત્તનો ચક્કવત્તિકાલે અનુભૂતસમ્પત્તિં દસ્સેન્તો ‘‘તત્થાપિ ભવનં મય્હ’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ તસ્મિં ચક્કવત્તિરજ્જમ્હિ મય્હં ભવનં મમ પાસાદં ઇન્દલટ્ઠીવ ઉગ્ગતં આકાસે ઠિતવિજ્જોતમાના વિજ્જુલ્લતા ઇવ ઉગ્ગતં સત્તભૂમિકાદિભેદેહિ ઉચ્ચં આયામતો દીઘતો ચ ઉચ્ચતો ચ ચતુવીસતિયોજનં વિત્થારતો દ્વાદસયોજનં અહોસીતિ સમ્બન્ધો. સબ્બેસં જનાનં મનં અલ્લીનભાવેન રમ્મણં નામ નગરં અહોસીતિ અત્થો. દળ્હેહિ દ્વાદસહત્થેહિ વા તિંસહત્થેહિ વા ઉચ્ચેહિ પાકારતોરણેહિ સમ્પન્નન્તિ દસ્સેતિ.

૪૧૫-૨૦. તદડ્ઢકં તતો અડ્ઢકં અડ્ઢતિયસતયોજનન્તિ અત્થો. પક્ખિત્તા પણ્ણવીસતીતિ વીસતિઆપણપક્ખિત્તં નિરન્તરં વીથિપરિચ્છેદન્તિ અત્થો. બ્રાહ્મઞ્ઞકુલસમ્ભૂતોતિ બ્રાહ્મણકુલે સુજાતો. સેસં વુત્તનયત્તા સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

મહાકસ્સપત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.