પઞ્ચસિખગીતગાથાવણ્ણના

૩૪૮. અસ્સાવેસીતિ સાવેસિ. બુદ્ધૂપસઞ્હિતાતિ બુદ્ધં આરબ્ભ બુદ્ધં નિસ્સયં કત્વા પવત્તાતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો.

વન્દે તે પિતરં ભદ્દે, તિમ્બરું સૂરિયવચ્છસેતિ એત્થ સૂરિયવચ્છસાતિ સૂરિયસમાનસરીરા. તસ્સા કિર દેવધીતાય પાદન્તતો રસ્મિ ઉટ્ઠહિત્વા કેસન્તં આરોહતિ, તસ્મા બાલસૂરિયમણ્ડલસદિસા ખાયતિ, ઇતિ નં ‘‘સૂરિયવચ્છસા’’તિ સઞ્જાનન્તિ. તં સન્ધાયાહ – ‘‘ભદ્દે, સૂરિયવચ્છસે, તવ પિતરં તિમ્બરું ગન્ધબ્બદેવરાજાનં વન્દામી’’તિ. યેન જાતાસિ કલ્યાણીતિ યેન કારણભૂતેન યં તિમ્બરું દેવરાજાનં નિસ્સાય ત્વં જાતા, કલ્યાણી સબ્બઙ્ગસોભના. આનન્દજનની મમાતિ મય્હં પીતિસોમનસ્સવડ્ઢની.

વાતોવ સેદતં કન્તોતિ યથા સઞ્જાતસેદાનં સેદહરણત્થં વાતો ઇટ્ઠો હોતિ કન્તો મનાપો, એવન્તિ અત્થો. પાનીયંવ પિપાસતોતિ પાતુમિચ્છન્તસ્સ પિપાસતો પિપાસાભિભૂતસ્સ. અઙ્ગીરસીતિ અઙ્ગે રસ્મિયો અસ્સાતિ અઙ્ગીરસી, તમેવ આરબ્ભ આલપન્તો વદતિ. ધમ્મો અરહતામિવાતિ અરહન્તાનં નવલોકુત્તરધમ્મો વિય.

જિઘચ્છતોતિ ભુઞ્જિતુકામસ્સ ખુદાભિભૂતસ્સ. જલન્તમિવ વારિનાતિ યથા કોચિ જલન્તં જાતવેદં ઉદકકુમ્ભેન નિબ્બાપેય્ય, એવં તવ કારણા ઉપ્પન્નં મમ કામરાગપરિળાહં નિબ્બાપેહીતિ વદતિ.

યુત્તં કિઞ્જક્ખરેણુનાતિ પદુમકેસરરેણુના યુત્તં. નાગો ઘમ્માભિતત્તો વાતિ ઘમ્માભિતત્તહત્થી વિય. ઓગાહે તે થનૂદરન્તિ યથા સો નાગો પોક્ખરણિં ઓગાહિત્વા પિવિત્વા અગ્ગસોણ્ડમત્તં પઞ્ઞાયમાનં કત્વા નિમુગ્ગો સુખં સાતં વિન્દતિ, એવં કદા નુ ખો તે થનૂદરં થનવેમજ્ઝં ઉદરઞ્ચ ઓતરિત્વા અહં સુખં સાતં પટિલભિસ્સામીતિ વદતિ.

‘‘અચ્ચઙ્કુસોવ નાગોવ, જિતં મે તુત્તતોમરં;

કારણં નપ્પજાનામિ, સમ્મત્તો લક્ખણૂરુયા’’તિ. –

એત્થ તુત્તં વુચ્ચતિ કણ્ણમૂલે વિજ્ઝનઅયદણ્ડકો. તોમરન્તિ પાદાદીસુ વિજ્ઝનદણ્ડતોમરં. અઙ્કુસોતિ મત્થકે વિજ્ઝનકુટિલકણ્ટકો. યો ચ નાગો પભિન્નમત્તો અચ્ચઙ્કુસો હોતિ, અઙ્કુસં અતીતો; અઙ્કુસેન વિજ્ઝિયમાનોપિ વસં ન ગચ્છતિ, સો ‘‘જિતં મયા તુત્તતોમરં, યો અહં અઙ્કુસસ્સપિ વસં ન ગચ્છામી’’તિ મદદપ્પેન કિઞ્ચિ કારણં ન બુજ્ઝતિ. યથા સો અચ્ચઙ્કુસો નાગો ‘‘જિતં મે તુત્તતોમર’’ન્તિ કિઞ્ચિ કારણં નપ્પજાનાતિ, એવં અહમ્પિ લક્ખણસમ્પન્નઊરુતાય લક્ખણૂરુયા સમ્મત્તો મત્તો પમત્તો ઉમ્મત્તો વિય કિઞ્ચિ કારણં નપ્પજાનામીતિ વદતિ. અથ વા અચ્ચઙ્કુસોવ નાગો અહમ્પિ સમ્મત્તો લક્ખણૂરુયા કિઞ્ચિ તતો વિરાગકારણં નપ્પજાનામિ. કસ્મા? યસ્મા તેન નાગેન વિય જિતં મે તુત્તતોમરં, ન કસ્સચિ વદતો વચનં આદિયામિ.

તયિ ગેધિતચિત્તોસ્મીતિ ભદ્દે લક્ખણૂરુ તયિ બદ્ધચિત્તોસ્મિ. ગેધિતચિત્તોતિ વા ગેધં અજ્ઝુપેતચિત્તો. ચિત્તં વિપરિણામિતન્તિ પકતિં જહિત્વા ઠિતં. પટિગન્તું ન સક્કોમીતિ નિવત્તિતું ન સક્કોમિ. વઙ્કઘસ્તોવ અમ્બુજોતિ બળિસં ગિલિત્વા ઠિતમચ્છો વિય. ‘‘ઘસો’’તિપિ પાઠો, અયમેવત્થો.

વામૂરૂતિ વામાકારેન સણ્ઠિતઊરુ, કદલિક્ખન્ધસદિસઊરૂતિ વા અત્થો. સજાતિ આલિઙ્ગ. મન્દલોચનેતિ ઇત્થિયો ન તિખિણં નિજ્ઝાયન્તિ મન્દં આલોચેન્તિ ઓલોકેન્તિ, તસ્મા ‘‘મન્દલોચના’’તિ વુચ્ચન્તિ. પલિસ્સજાતિ સબ્બતોભાગેન આલિઙ્ગ. એતં મે અભિપત્થિતન્તિ એતં મયા અભિણ્હં પત્થિતં.

અપ્પકો વત મે સન્તોતિ પકતિયાવ મન્દો સમાનો. વેલ્લિતકેસિયાતિ કેસા મુઞ્ચિત્વા પિટ્ઠિયં વિસ્સટ્ઠકાલે સપ્પો વિય વેલ્લન્તા ગચ્છન્તા અસ્સાતિ વેલ્લિતકેસી, તસ્સા વેલ્લિતકેસિયા. અનેકભાવો સમુપ્પાદીતિ અનેકવિધો જાતો. અનેકભાગોતિ વા પાઠો. અરહન્તેવ દક્ખિણાતિ અરહન્તમ્હિ દિન્નદાનં વિય નાનપ્પકારતો પભિન્નો.

યં મે અત્થિ કતં પુઞ્ઞન્તિ યં મયા કતં પુઞ્ઞમત્થિ. અરહન્તેસુ તાદિસૂતિ તાદિલક્ખણપ્પત્તેસુ અરહન્તેસુ. તયા સદ્ધિં વિપચ્ચતન્તિ સબ્બં તયા સદ્ધિમેવ વિપાકં દેતુ.

એકોદીતિ એકીભાવં ગતો. નિપકો સતોતિ નેપક્કં વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તાય સમન્નાગતોતિ નિપકો. સતિયા સમન્નાગતત્તા સતો. અમતં મુનિ જિગીસાનોતિ યથા સો બુદ્ધમુનિ અમતં નિબ્બાનં જિગીસતિ પરિયેસતિ, એવં તં અહં સૂરિયવચ્છસે જિગીસામિ પરિયેસામિ. યથા વા સો અમતં જિગીસાનો એસન્તો ગવેસન્તો વિચરતિ, એવાહં તં એસન્તો ગવેસન્તો વિચરામીતિપિ અત્થો.

યથાપિ મુનિ નન્દેય્ય, પત્વા સમ્બોધિમુત્તમન્તિ યથા બુદ્ધમુનિ બોધિપલ્લઙ્કે નિસિન્નો સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં પત્વા નન્દેય્ય તોસેય્ય. એવં નન્દેય્યન્તિ એવમેવ અહમ્પિ તયા મિસ્સીભાવં ગતો નન્દેય્યં, પીતિસોમનસ્સજાતો ભવેય્યન્તિ વદતિ.

તાહં ભદ્દે વરેય્યાહેતિ અહેતિ આમન્તનં, અહે ભદ્દે સૂરિયવચ્છસે, સક્કેન દેવાનમિન્દેન ‘‘કિં દ્વીસુ દેવલોકેસુ દેવરજ્જં ગણ્હસિ, સુરિયવચ્છસ’’ન્તિ, એવં વરે દિન્ને દેવરજ્જં પહાય ‘‘સૂરિયવચ્છસં ગણ્હામી’’તિ એવં તં અહં વરેય્યં ઇચ્છેય્યં ગણ્હેય્યન્તિ અત્થો.

સાલંવ ન ચિરં ફુલ્લન્તિ તવ પિતુ નગરદ્વારે નચિરં પુપ્ફિતો સાલો અત્થિ. સો અતિવિય મનોહરો. તં નચિરં ફુલ્લસાલં વિય. પિતરં તે સુમેધસેતિ અતિસસ્સિરીકં તવ પિતરં વન્દમાનો નમસ્સામિ નમો કરોમિ. યસ્સાસેતાદિસી પજાતિ યસ્સ આસિ એતાદિસી ધીતા.

૩૪૯. સંસન્દતીતિ કસ્મા ગીતસદ્દસ્સ ચેવ વીણાસદ્દસ્સ ચ વણ્ણં કથેસિ? કિં તત્થ ભગવતો સારાગો અત્થીતિ? નત્થિ. છળઙ્ગુપેક્ખાય ઉપેક્ખકો ભગવા એતાદિસેસુ ઠાનેસુ, કેવલં ઇટ્ઠાનિટ્ઠં જાનાતિ, ન તત્થ રજ્જતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં ‘‘સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો ચક્ખુ, પસ્સતિ ભગવા ચક્ખુના રૂપં, છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ, સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા. સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો સોત’’ન્તિઆદિ (સં. નિ. ૪.૨૩૨). સચે પન વણ્ણં ન કથેય્ય, પઞ્ચસિખો ‘‘ઓકાસો મે કતો’’તિ ન જાનેય્ય. અથ સક્કો ‘‘ભગવતા પઞ્ચસિખસ્સ ઓકાસો ન કતો’’તિ દેવતા ગહેત્વા તતોવ પટિનિવત્તેય્ય, તતો મહાજાનિયો ભવેય્ય. વણ્ણે પન કથિતે ‘‘કતો ભગવતા પઞ્ચસિખસ્સ ઓકાસો’’તિ દેવતાહિ સદ્ધિં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્હં પુચ્છિત્વા વિસ્સજ્જનાવસાને અસીતિયા દેવતાસહસ્સેહિ સદ્ધિં સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિસ્સતીતિ ઞત્વા વણ્ણં કથેસિ.

તત્થ કદા સંયૂળ્હાતિ કદા ગન્થિતા પિણ્ડિતા. તેન ખો પનાહં, ભન્તે, સમયેનાતિ તેન સમયેન તસ્મિં તુમ્હાકં સમ્બોધિપ્પત્તિતો પટ્ઠાય અટ્ઠમે સત્તાહે. ભદ્દા નામ સૂરિયવચ્છસાતિ નામતો ભદ્દા સરીરસમ્પત્તિયા સૂરિયવચ્છસા. ભગિનીતિ વોહારવચનમેતં, દેવધીતાતિ અત્થો. પરકામિનીતિ પરં કામેતિ અભિકઙ્ખતિ.

ઉપનચ્ચન્તિયાતિ નચ્ચમાનાય. સા કિર એકસ્મિં સમયે ચાતુમહારાજિકદેવેહિ સદ્ધિં સક્કસ્સ દેવરાજસ્સ નચ્ચં દસ્સનત્થાય ગતા, તસ્મિઞ્ચ ખણે સક્કો તથાગતસ્સ અટ્ઠ યથાભુચ્ચે ગુણે પયિરુદાહાસિ. એવં તસ્મિં દિવસે ગન્ત્વા નચ્ચન્તી અસ્સોસિ.