પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમવણ્ણના

૧૯૦. ઇદાનિ પચ્ચનીયાનુલોમે ગણનં દસ્સેતું નહેતુપચ્ચયા આરમ્મણે દ્વેતિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ હેતુમ્હિ પચ્ચનીકતો ઠિતે ઠપેત્વા અધિપતિં અવસેસા અનુલોમતો લબ્ભન્તિ. પચ્છાજાતો પન અનુલોમતો સબ્બત્થેવ ન લબ્ભતિ, યે નવ પચ્ચયા ‘‘અરૂપાનઞ્ઞેવા’’તિ વુત્તા, તેસુ પુરેજાતઞ્ચ આસેવનઞ્ચ ઠપેત્વા અવસેસેસુ સત્તસુ પચ્ચનીકતો ઠિતેસુ સેસા અરૂપટ્ઠાનિકા અનુલોમતો ન લબ્ભન્તિ. યો હિ આરમ્મણાદીહિ નુપ્પજ્જતિ, ન સો અનન્તરાદયો લભતિ. પટિસન્ધિવિપાકો પન પુરેજાતતો, સબ્બવિપાકો ચ સદ્ધિં કિરિયમનોધાતુયા આસેવનતો અનુપ્પજ્જમાનોપિ અનન્તરાદયો લભતિ, તસ્મા ‘‘પુરેજાતઞ્ચ આસેવનઞ્ચ ઠપેત્વા’’તિ વુત્તં.

પુરેજાતપચ્છાજાતઆસેવનવિપાકવિપ્પયુત્તેસુ પચ્ચનીકતો ઠિતેસુ એકં ઠપેત્વા અવસેસા અનુલોમતો લબ્ભન્તિ. કમ્મપચ્ચયે પચ્ચનીકતો ઠિતે ઠપેત્વા વિપાકપચ્ચયં અવસેસા અનુલોમતો લબ્ભન્તિ. આહારિન્દ્રિયેસુ પચ્ચનીકતો ઠિતેસુ ઠપેત્વા સબ્બટ્ઠાનિકે ચેવ અઞ્ઞમઞ્ઞકમ્માહારિન્દ્રિયપચ્ચયે ચ અવસેસા અનુલોમતો ન લબ્ભન્તિ, ઇતરે યુજ્જમાનકવસેન લબ્ભન્તિ. ઝાનપચ્ચયે પચ્ચનીકતો ઠિતે. હેતાધિપતિઆસેવનમગ્ગપચ્ચયા અનુલોમતો ન લબ્ભન્તિ. મગ્ગપચ્ચયે પચ્ચનીકતો ઠિતે હેતાધિપતિપચ્ચયા અનુલોમતો ન લબ્ભન્તિ. વિપ્પયુત્તપચ્ચયે પચ્ચનીકતો ઠિતે પુરેજાતપચ્ચયં ઠપેત્વા અવસેસા અનુલોમતો લબ્ભન્તિ. એવં તેસુ તેસુ પચ્ચયેસુ પચ્ચનીકતો ઠિતેસુ યે યે અનુલોમતો ન લબ્ભન્તિ, તે તે ઞત્વા તેસં તેસં પચ્ચયાનં સંસન્દને ઊનતરગણનાનં વસેન ગણના વેદિતબ્બા.

૧૯૧-૧૯૫. દુમૂલકાદીસુ ચ નયેસુ યં યં પચ્ચયં આદિં કત્વા યે યે દુકાદયો દસ્સિતા, તે તે લબ્ભમાનાલબ્ભમાનપચ્ચયવસેન યથા યથા દસ્સિતા, તથા તથા સાધુકં સલ્લક્ખેતબ્બા. તત્થ યં નહેતુવસેન દુમૂલકાદયો નયે દસ્સેન્તેન નહેતુપચ્ચયા નારમ્મણપચ્ચયા…પે… નાસેવનપચ્ચયાતિ વત્વા ‘‘યાવ આસેવના સબ્બં સદિસ’’ન્તિ વુત્તં. તસ્સ, ‘‘નઅઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા સહજાતે એક’’ન્તિઆદીહિ સદિસતા વેદિતબ્બા. યં પન ‘‘નકમ્મે ગણિતે પઞ્ચ ગણ્હાતી’’તિ સીહળભાસાય લિખિતં, તસ્સત્થો – નહેતુપચ્ચયં આદિં કત્વા નકમ્મપચ્ચયાતિ એવં નકમ્મપચ્ચયેન ઘટિતે સહજાતે એકન્તિ એવં દસ્સિતા પઞ્ચેવ પચ્ચયા અનુલોમતો લબ્ભન્તિ, ન અઞ્ઞેતિ. એવં અઞ્ઞેસુપિ એવરૂપેસુ ઠાનેસુ બ્યઞ્જનં અનાદિયિત્વા અધિપ્પેતત્થોયેવ ગહેતબ્બો. એવરૂપઞ્હિ બ્યઞ્જનં અત્તનો સઞ્ઞાનિબન્ધનત્થં પોરાણેહિ સકસકભાસાય લિખિતં.

અપિચ ઇમસ્મિં પચ્ચનીયાનુલોમે પચ્ચયુપ્પન્નધમ્મેસુપિ અત્થિ ધમ્મો કમ્મપચ્ચયં લભતિ, ન ઇન્દ્રિયપચ્ચયં. સો અસઞ્ઞેસુ ચેવ પઞ્ચવોકારે પવત્તે ચ રૂપજીવિતિન્દ્રિયવસેન વેદિતબ્બો. અત્થિ ધમ્મો મગ્ગપચ્ચયં લભતિ, નહેતુપચ્ચયં. સો વિચિકિચ્છુદ્ધચ્ચસહજાતમોહવસેન વેદિતબ્બો. અત્થિ ધમ્મો ઝાનપચ્ચયં લભતિ, નમગ્ગપચ્ચયં. સો મનોધાતુઅહેતુકમનોવિઞ્ઞાણધાતુવસેન વેદિતબ્બો. યત્થ કટત્તારૂપાનિ નાનાક્ખણિકકમ્મવસેનેવ કમ્મપચ્ચયં લભન્તિ, તત્થ રૂપધમ્મા હેતાધિપતિવિપાકિન્દ્રિયઝાનમગ્ગપચ્ચયે ન લભન્તિ, સબ્બટ્ઠાનિકા પચ્ચનીયા ન હોન્તિ. અહેતુકે અધિપતિપચ્ચયો નત્થીતિ ઇમેસમ્પિ પકિણ્ણકાનં વસેનેત્થ ગણનવારો અસમ્મોહતો વેદિતબ્બો.

તત્રાયં નયો – નહેતુપચ્ચયા આરમ્મણે દ્વેતિ એત્થ તાવ અહેતુકમોહો ચેવ અહેતુકવિપાકકિરિયા ચ પચ્ચયુપ્પન્નં, તસ્મા અકુસલેનાકુસલં, અબ્યાકતેન અબ્યાકતં સન્ધાયેત્થ દ્વેતિ વુત્તં. સેસેસુપિ એસેવ નયો. આસેવને પન વિપાકં ન લબ્ભતિ, તથા કિરિયમનોધાતુ. તસ્મા કિરિયાહેતુમનોવિઞ્ઞાણધાતુવસેનેત્થ અબ્યાકતેન અબ્યાકતં વેદિતબ્બં. વિપાકે એકન્તિ અબ્યાકતેન અબ્યાકતમેવ. મગ્ગે એકન્તિ અકુસલેન અકુસલમેવ.

૧૯૬-૧૯૭. નારમ્મણમૂલકે હેતુયા પઞ્ચાતિ રૂપમેવ સન્ધાય વુત્તં. તઞ્હિ કુસલં અકુસલં અબ્યાકતં કુસલાબ્યાકતં અકુસલાબ્યાકતઞ્ચાતિ પઞ્ચ કોટ્ઠાસે પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ. સબ્બપઞ્ચકેસુ એસેવ નયો. અઞ્ઞમઞ્ઞે એકન્તિ ભૂતરૂપાનિ ચેવ વત્થુઞ્ચ સન્ધાય વુત્તં. તાનિ હિ નારમ્મણપચ્ચયા અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ. તિમૂલકેપિ એસેવ નયો.

૧૯૮-૨૦૨. નાધિપતિમૂલકે હેતુયા નવાતિ અનુલોમે હેતુમ્હિ વુત્તાનેવ. તીણીતિઆદીનિપિ હેટ્ઠા અનુલોમે વુત્તસદિસાનેવ. તિમૂલકે દ્વેતિ હેટ્ઠા નહેતુપચ્ચયા આરમ્મણે વુત્તસદિસાનેવ.

૨૦૩-૨૩૩. નપુરેજાતમૂલકે હેતુયા સત્તાતિ હેટ્ઠા ‘‘આરુપ્પે કુસલં એકં ખન્ધં પટિચ્ચા’’તિઆદિના નયેન પુરેજાતે દસ્સિતાનેવ. સબ્બસત્તકેસુ એસેવ નયો. નકમ્મમૂલકે હેતુયા તીણીતિઆદીસુ ચેતનાવ પચ્ચયુપ્પન્ના. તસ્મા કુસલં અકુસલં અબ્યાકતઞ્ચ પટિચ્ચ ઉપ્પત્તિં સન્ધાય તીણીતિ વુત્તં. ઇમિના નયેન ‘‘એકં દ્વે તીણિ પઞ્ચ સત્ત નવા’’તિ આગતટ્ઠાનેસુ ગણના વેદિતબ્બા. ‘‘ચત્તારિ છ અટ્ઠા’’તિ ઇમા પન તિસ્સો ગણના નત્થેવાતિ.

પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમવણ્ણના.

નિટ્ઠિતા ચ પટિચ્ચવારસ્સ અત્થવણ્ણના.