પચ્ચયપચ્ચનીયવણ્ણના

૮૬-૮૭. પચ્ચયપચ્ચનીયં પન યસ્મા કુસલપદે ન લબ્ભતિ કુસલધમ્મસ્સ હેતુપચ્ચયેન વિના અનુપ્પત્તિતો, તસ્મા અકુસલં ધમ્મં પટિચ્ચાતિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ નહેતુપચ્ચયાતિ હેતુપચ્ચયપટિક્ખેપો હેતુપચ્ચયં વિના અઞ્ઞેન પચ્ચયેન ઉપ્પજ્જતીતિ અત્થો. વિચિકિચ્છાસહગતો ઉદ્ધચ્ચસહગતો મોહોતિ અયઞ્હિ સમ્પયુત્તધમ્માનઞ્ચેવ ચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપસ્સ ચ સયં હેતુપચ્ચયો હોતિ, અઞ્ઞસ્સ પન સમ્પયુત્તહેતુનો અભાવા ન હેતુપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતીતિ ઠપેત્વા હેતુપચ્ચયં સેસેહિ અત્તનો અનુરૂપપચ્ચયેહિ ઉપ્પજ્જતિ. ઇમિના નયેન સબ્બપચ્ચયપટિક્ખેપેસુ અત્થો વેદિતબ્બો. અહેતુકં વિપાકાબ્યાકતન્તિ ઇદં રૂપસમુટ્ઠાપકવસેનેવ વેદિતબ્બં. અઞ્ઞેસુપિ એવરૂપેસુ એસેવ નયો.

૮૮. નઅધિપતિપચ્ચયે કામં અધિપતિપિ અત્તના સદ્ધિં દુતિયસ્સ અધિપતિનો અભાવા નઅધિપતિપચ્ચયં લભતિ, યથા પન વિચિકિચ્છુદ્ધચ્ચસહગતો મોહો અહેતુકો, ન તથા અધિપતયો એવ નિરાધિપતિ. છન્દાદીસુ પન અઞ્ઞતરં અધિપતિં અકત્વા કુસલાદીનં ઉપ્પત્તિકાલે સબ્બેપિ કુસલાદયો નિરાધિપતિનો. તસ્મા મોહં વિય વિસું અધિપતિમત્તમેવ અનુદ્ધરિત્વા સબ્બસઙ્ગાહિકવસેન એસા ‘‘એકં ખન્ધં પટિચ્ચ તયો ખન્ધા’’તિઆદિકા દેસના કતાતિ વેદિતબ્બા.

૮૯. નાનન્તરનસમનન્તરેસુ નારમ્મણે વિય રૂપમેવ પચ્ચયુપ્પન્નં. તેન વુત્તં ‘‘નારમ્મણપચ્ચયસદિસ’’ન્તિ. સહજાતપચ્ચયો પરિહીનો. યથા ચેસ, તથા નિસ્સયઅત્થિઅવિગતપચ્ચયાપિ. કિં કારણા? એતેહિ વિના કસ્સચિ અનુપ્પત્તિતો. સહજાતનિસ્સયઅત્થિઅવિગતપચ્ચયેપિ હિ પચ્ચક્ખાય એકોપિ રૂપારૂપધમ્મો નુપ્પજ્જતિ, તસ્મા તે પરિહીના.

૯૦. નઅઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયવિભઙ્ગે પટિસન્ધિક્ખણે વિપાકાબ્યાકતે ખન્ધે પટિચ્ચ કટત્તારૂપન્તિ હદયવત્થુવજ્જં વેદિતબ્બં.

૯૧. નઉપનિસ્સયપચ્ચયવિભઙ્ગે રૂપમેવ પચ્ચયુપ્પન્નં, તઞ્હિ ઉપનિસ્સયં ન લભતિ. અરૂપં પન કિઞ્ચાપિ આરમ્મણૂપનિસ્સયપકતૂપનિસ્સયે ન લભેય્ય, અનન્તરૂપનિસ્સયમુત્તકં પન નત્થિ. તેન વુત્તં ‘‘નારમ્મણપચ્ચયસદિસ’’ન્તિ.

૯૨. નપુરેજાતે ચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપન્તિ પઞ્ચવોકારવસેન વુત્તં.

૯૩. નપચ્છાજાતપચ્ચયાતિ એત્થ સહજાતપુરેજાતપચ્ચયા સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ. તસ્મા સહજાતપચ્ચયસદિસા એત્થ પાળિ, સા નઅધિપતિપચ્ચયે વિત્થારિતાતિ ઇધ સઙ્ખિત્તા. નાસેવનપચ્ચયે કુસલાકુસલા પઠમજવનવસેન વેદિતબ્બા, તથા કિરિયાબ્યાકતં. પાળિ પન ઇધાપિ નઅધિપતિપચ્ચયે વિત્થારિતવસેન વેદિતબ્બા. તેનેવાહ – ‘‘નપચ્છાજાતપચ્ચયમ્પિ નાસેવનપચ્ચયમ્પિ નાધિપતિપચ્ચયસદિસ’’ન્તિ.

૯૪-૯૭. નકમ્મપચ્ચયે વિપાકચેતના નાનાક્ખણિકકમ્મપચ્ચયં લભતીતિ ન ગહિતા. નાહારપચ્ચયે એકચ્ચં રૂપમેવ પચ્ચયુપ્પન્નં, તથા નઇન્દ્રિયપચ્ચયે.

૯૮. નઝાનપચ્ચયે પઞ્ચવિઞ્ઞાણધમ્મા ચેવ એકચ્ચઞ્ચ રૂપં પચ્ચયુપ્પન્નં. પઞ્ચવિઞ્ઞાણસ્મિઞ્હિ વેદના ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ દુબ્બલત્તા ઉપનિજ્ઝાનલક્ખણં ન પાપુણન્તીતિ ઝાનપચ્ચયે ન ગહિતા.

૯૯-૧૦૨. નમગ્ગપચ્ચયે અહેતુકવિપાકકિરિયઞ્ચેવ એકચ્ચઞ્ચ રૂપં પચ્ચયુપ્પન્નં. નસમ્પયુત્તનોનત્થિનોવિગતેસુ રૂપમેવ પચ્ચયુપ્પન્નં. તેન વુત્તં ‘‘નારમ્મણપચ્ચયસદિસ’’ન્તિ.

૧૦૩. નહેતુયા દ્વેતિ એકમૂલકગણનાય યથાપાળિમેવ નિય્યાતિ.

૧૦૪. દુમૂલકે નહેતુપચ્ચયા નારમ્મણે એકન્તિ એત્થ કિઞ્ચાપિ બહુગણનેન સદ્ધિં ઊનતરગણનસ્સ સંસન્દને ઊનતરગણનવસેન નહેતુયા વિય દ્વીહિ ભવિતબ્બં. નારમ્મણવસેન પન અરૂપધમ્માનં પરિહીનત્તા અબ્યાકતં પટિચ્ચ રૂપાબ્યાકતસ્સ ઉપ્પત્તિં સન્ધાય ‘‘એક’’ન્તિ વુત્તં. સબ્બેસુ એકકેસુપિ એસેવ નયો. દ્વેતિ વુત્તટ્ઠાને પન નહેતુયા લદ્ધવસેન વારદ્વયં વેદિતબ્બં.

૧૦૫-૧૦૬. તિમૂલકાદીસુ પન સબ્બેસુ નારમ્મણપચ્ચયસ્સ અપરિહીનત્તા એકમેવ વિસ્સજ્જનન્તિ અયં પચ્ચનીયે નહેતુપચ્ચયં આદિં કત્વા એકમૂલકાદીસુ ગણના.

૧૦૭-૧૩૦. નારમ્મણપચ્ચયાદયો પન એકમૂલકે તાવ પુરિમેન સદિસત્તા ઇધાપિ ન દસ્સિતાયેવ. નારમ્મણપચ્ચયવસેન દુમૂલકે નારમ્મણપચ્ચયા, નહેતુયા એકન્તિ નહેતુદુમૂલકે વુત્તમેવ. નાધિપતિયા પઞ્ચાતિ નારમ્મણપચ્ચયે લદ્ધવસેન વેદિતબ્બાતિ એવં સબ્બસંસન્દનેસુ ઊનતરગણનસ્સેવ પચ્ચયસ્સ વસેન ગણના વેદિતબ્બા. યત્થ યત્થ ચ નારમ્મણપચ્ચયો પવિસતિ, તત્થ તત્થ રૂપમેવ પચ્ચયુપ્પન્નં. નાનન્તરનસમનન્તરનઅઞ્ઞમઞ્ઞનઉપનિસ્સયનાહારનઇન્દ્રિયનસમ્પયુત્તનોનત્થિનોવિગતપચ્ચયાનં પવિટ્ઠટ્ઠાનેપિ એસેવ નયો. નાહારનઇન્દ્રિયનઝાનનમગ્ગપચ્ચયા સબ્બત્થ સદિસવિસ્સજ્જના. નસહજાતાદિચતુક્કં ઇધાપિ પરિહીનમેવાતિ ઇદમેત્થ લક્ખણં. ઇમિના પન લક્ખણેન સબ્બેસુ દુમૂલકાદીસુ ‘‘અયં પચ્ચયો મૂલં, અયમેત્થ દુમૂલકો, અયં તિમૂલકો, અયં સબ્બમૂલકો’’તિ સલ્લક્ખેત્વા ઊનતરગણનસ્સ પચ્ચયસ્સ વસેન ગણના વેદિતબ્બાતિ.

પચ્ચયપચ્ચનીયવણ્ણના.