૭. ધાતુવિસ્સજ્જનાવારવણ્ણના

૩૪૧-૩૪૯. નિદ્દેસવારે પનસ્સ કસ્સચિ સત્ત અનુસયા અનુસેન્તીતિ પુથુજ્જનવસેન વુત્તં. કસ્સચિ પઞ્ચાતિ સોતાપન્નસકદાગામિવસેન વુત્તં. તેસઞ્હિ દિટ્ઠાનુસયો ચ વિચિકિચ્છાનુસયો ચ પહીનાતિ પઞ્ચેવ અનુસેન્તિ. તત્થ યથા અનુસયવારે ‘‘અનુસેન્તી’’તિ પદસ્સ ઉપ્પજ્જન્તીતિ અત્થો ગહિતો, એવમિધ ન ગહેતબ્બો. કસ્મા? તસ્મિં ખણે અનુપ્પજ્જનતો. કામધાતું ઉપપજ્જન્તસ્સ હિ વિપાકચિત્તઞ્ચેવ કમ્મસમુટ્ઠાનરૂપઞ્ચ ઉપ્પજ્જતિ, અકુસલચિત્તં નત્થિ. અનુસયા ચ અકુસલચિત્તક્ખણે ઉપ્પજ્જન્તિ, ન વિપાકચિત્તક્ખણેતિ તસ્મિં ખણે અનુપ્પજ્જનતો તથા અત્થો ન ગહેતબ્બો. કથં પન ગહેતબ્બોતિ? યથા લબ્ભતિ તથા ગહેતબ્બો. કથઞ્ચ લબ્ભતિ? અપ્પહીનટ્ઠેન. યથા હિ રાગદોસમોહાનં અપ્પહીનત્તા. કુસલાબ્યાકતચિત્તસમઙ્ગી પુગ્ગલો ‘‘સરાગો સદોસો સમોહો’’તિ વુચ્ચતિ, એવં મગ્ગભાવનાય અપ્પહીનત્તા પટિસન્ધિક્ખણેપિ તસ્સ તસ્સ પુગ્ગલસ્સ તે તે અનુસયા અનુસેન્તીતિ વુચ્ચન્તિ. ન કેવલઞ્ચ વુચ્ચન્તિ, અપ્પહીનત્તા પન તે અનુસેન્તિયેવ નામાતિ વેદિતબ્બા.

અનુસયા ભઙ્ગા નત્થીતિ યસ્સ હિ યો અનુસેતિ, સો અનુસેતિયેવ; યો નાનુસેતિ, સો નાનુસેતિયેવ. અયં અનુસેતિ ચ નાનુસેતિ ચ, અયં સિયા અનુસેતિ સિયા નાનુસેતીતિ, એવં વિભજિતબ્બો અનુસયો નામ નત્થિ. રૂપધાતું ઉપપજ્જન્તસ્સ કસ્સચિ તયોતિ અનાગામિવસેન વુત્તં. તસ્સ હિ કામરાગપટિઘદિટ્ઠિવિચિકિચ્છાનુસયા ચત્તારોપિ અનવસેસતો પહીના. ઇતરે તયોવ અપ્પહીના. તેન વુત્તં – ‘‘કસ્સચિ તયો અનુસયા અનુસેન્તી’’તિ.

ન કામધાતુન્તિ કામધાતુયા પટિસિદ્ધત્તા સેસા દ્વે ધાતુયો ઉપપજ્જન્તસ્સાતિ અત્થો. સત્તે વાતિ યસ્મા અરિયસાવકસ્સ રૂપધાતુયા ચુતસ્સ કામધાતુયં ઉપપત્તિ નામ નત્થિ, પુથુજ્જનસ્સેવ હોતિ, તસ્મા સત્તેવાતિ નિયમેત્વા વુત્તં. ‘‘અરૂપધાતુયા ચુતસ્સ કામધાતું ઉપપજ્જન્તસ્સ સત્તેવા’’તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. રૂપધાતુયા ઉપપત્તિ નત્થીતિ કસ્મા નત્થિ? ઉપપત્તિનિપ્ફાદકસ્સ રૂપાવચરજ્ઝાનસ્સ અભાવા. સો હિ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા તં ધાતું ઉપપન્નોતિ નાસ્સ તત્થ રૂપાવચરજ્ઝાનં અત્થિ. તદભાવા રૂપધાતુયં ઉપપત્તિ નત્થીતિ વેદિતબ્બા. અરૂપધાતુયા ચુતસ્સ ન કામધાતુન્તિ એત્થ અરૂપધાતુયેવ અધિપ્પેતા. ઇમિના નયેન સબ્બવિસ્સજ્જનેસુ અત્થો વેદિતબ્બોતિ.

ધાતુવારવણ્ણના.

અનુસયયમકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.