૪. અધિગય્હમનસિકારકથાવણ્ણના

૭૪૯-૭૫૩. ઇદાનિ અધિગય્હ મનસિકારકથા નામ હોતિ. તત્થ દુવિધો મનસિકારો નયતો ચ આરમ્મણતો ચ. તત્થ એકસઙ્ખારસ્સાપિ અનિચ્ચતાય દિટ્ઠાય સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચાતિ અવસેસેસુ નયતો મનસિકારો હોતિ. અતીતે પન સઙ્ખારે મનસિકરોન્તો ન અનાગતે મનસિકાતું સક્કોતિ. અતીતાદીસુ અઞ્ઞતરં મનસિકરોતો આરમ્મણતો મનસિકારો હોતિ. તત્થ પચ્ચુપ્પન્ને મનસિકરોન્તો યેન ચિત્તેન તે મનસિકરોતિ, તં પચ્ચુપ્પન્નક્ખણે મનસિકાતું ન સક્કોતિ. તત્થ યેસં ‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા’’તિઆદિવચનં નિસ્સાય ‘‘મનસિકરોન્તો નામ અધિગય્હ અધિગણ્હિત્વા સઙ્ગણ્હિત્વા સબ્બે સઙ્ખારે એકતો મનસિકરોતી’’તિ લદ્ધિ, સેય્યથાપિ પુબ્બસેલિયાપરસેલિયાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ.

અથ નં યસ્મા સબ્બે એકતો મનસિકરોન્તેન યેન ચિત્તેન તે મનસિકરોતિ, તમ્પિ મનસિકાતબ્બં હોતિ. તસ્મા તંચિત્તતાય ચોદેતું તેન ચિત્તેનાતિ આહ. ઇતરો આરમ્મણં કત્વા ન સક્કા જાનિતુન્તિ સન્ધાય પટિક્ખિપતિ. એવંલક્ખણં ચિત્તન્તિ ઞાતત્તા પન તમ્પિ ચિત્તં ઞાતમેવ હોતીતિ સન્ધાય પટિજાનાતિ. અથ વા તઞ્ઞેવ તસ્સ આરમ્મણં ન હોતીતિ પટિક્ખિપતિ. ‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા, યદા પઞ્ઞાય પસ્સતી’’તિઆદીનિ નિસ્સાય ઉપ્પન્નલદ્ધિવસેન પટિજાનાતિ. સેસપઞ્હદ્વયેપિ એસેવ નયો. તેન ફસ્સેનાતિઆદીસુ પન તથારૂપં સુત્તં અપસ્સન્તો પટિક્ખિપતેવ. અતીતાદિપઞ્હેસુ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ પટિક્ખેપપટિઞ્ઞા વેદિતબ્બા. સેસં યથાપાળિમેવ નિય્યાતીતિ. સબ્બે સઙ્ખારાતિઆદિવચનં નયતો દસ્સનં સન્ધાય વુત્તં, ન એકક્ખણે આરમ્મણતો, તસ્મા અસાધકન્તિ.

અધિગય્હમનસિકારકથાવણ્ણના.