૭. ઇદ્ધિબલકથાવણ્ણના

૬૨૧-૬૨૪. ઇદાનિ ઇદ્ધિબલકથા નામ હોતિ. તત્થ ઇદ્ધિપાદભાવનાનિસંસસ્સ અત્થં અયોનિસો ગહેત્વા ‘‘ઇદ્ધિબલેન સમન્નાગતો કપ્પં તિટ્ઠેય્યા’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ મહાસંઘિકાનં; તે સન્ધાય ઇદ્ધિબલેન સમન્નાગતો કપ્પં તિટ્ઠેય્યાતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ. તત્થ કપ્પો નામ મહાકપ્પો, કપ્પેકદેસો, આયુકપ્પોતિ તિવિધો. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કપ્પસ્સ અસઙ્ખ્યેય્યાની’’તિ (અ. નિ. ૪.૧૫૬) એત્થ હિ મહાકપ્પોવ કપ્પોતિ વુત્તો. ‘‘બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનં કપ્પો આયુપ્પમાણ’’ન્તિ (અ. નિ. ૪.૧૨૩) એત્થ કપ્પેકદેસા. ‘‘કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતિ, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતી’’તિ (ચૂળવ. ૩૫૪) એત્થ આયુકપ્પો. આયુકપ્પનં આયુવિધાનં કમ્મસ્સ વિપાકવસેન વા વસ્સગણનાય વા આયુપરિચ્છેદોતિ અત્થો. તેસુ મહાકપ્પં સન્ધાય પુચ્છતિ, ઇતરો પટિજાનાતિ.

અથ નં સકવાદી ‘‘સચે તે ઇદ્ધિબલેન સમન્નાગતો, ‘યો ચિરં જીવતિ, સો વસ્સસતં અપ્પં વા ભિય્યો’તિ (સં. નિ. ૨.૧૪૩) એવં પરિચ્છિન્ના આયુકપ્પા ઉદ્ધં મહાકપ્પં વા મહાકપ્પેકદેસં વા જીવેય્ય ઇદ્ધિમયિકેનસ્સ આયુના ભવિતબ્બ’’ન્તિ ચોદેતું ઇદ્ધિમયિકો સો આયૂતિઆદિમાહ. ઇતરો ‘‘જીવિતિન્દ્રિયં નામ ઇદ્ધિમયિકં નત્થિ, કમ્મસમુટ્ઠાનમેવા’’તિ વુત્તત્તા પટિક્ખિપતિ. કો પનેત્થ ઇદ્ધિમતો વિસેસો, નનુ અનિદ્ધિમાપિ આયુકપ્પં તિટ્ઠેય્યાતિ? અયં વિસેસો – ઇદ્ધિમા હિ યાવતાયુકં જીવિતપ્પવત્તિયા અન્તરાયકરે ધમ્મે ઇદ્ધિબલેન પટિબાહિત્વા અન્તરા અકાલમરણં નિવારેતું સક્કોતિ, અનિદ્ધિમતો એતં બલં નત્થિ. અયમેતેસં વિસેસો.

અતીતં અનાગતન્તિ ઇદં અવિસેસેન કપ્પં તિટ્ઠેય્યાતિ પટિઞ્ઞાતત્તા ચોદેતિ. દ્વે કપ્પેતિઆદિ ‘‘યદિ ઇદ્ધિમા જીવિતપરિચ્છેદં અતિક્કમિતું સક્કોતિ, ન કેવલં એકં અનેકેપિ કપ્પે તિટ્ઠેય્યા’’તિ ચોદનત્થં વુત્તં. ઉપ્પન્નો ફસ્સોતિઆદિ ન સબ્બં ઇદ્ધિયા લબ્ભતિ, ઇદ્ધિયા અવિસયોપિ અત્થીતિ દસ્સેતું વુત્તં. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ઇદ્ધિબલકથાવણ્ણના.