૮. જરામરણં વિપાકોતિકથાવણ્ણના

૪૯૫. ઇદાનિ જરામરણં વિપાકોતિકથા નામ હોતિ. તત્થ યેસં ‘‘અત્થિ દુબ્બણ્ણસંવત્તનિયં કમ્મં અપ્પાયુકસંવત્તનિયં કમ્મ’’ન્તિ એત્થ દુબ્બણ્ણતા નામ જરા. અપ્પાયુકતા નામ મરણં. તંસંવત્તનિયઞ્ચ કમ્મં અત્થિ. તસ્મા જરામરણં વિપાકોતિ લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. પટિલોમપઞ્હે અનારમ્મણન્તિ રૂપધમ્માનં તાવ અનારમ્મણમેવ, અરૂપાનં પન જરામરણં સમ્પયોગલક્ખણાભાવા અનારમ્મણમેવ.

૪૯૬. અકુસલાનં ધમ્માનં જરામરણં અકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકોતિ પઞ્હે જરામરણેન નામ અનિટ્ઠવિપાકેન ભવિતબ્બન્તિ લદ્ધિયા પટિજાનાતિ. તેનેવ કારણેન કુસલાનં ધમ્માનં જરામરણસ્સ કુસલવિપાકતં પટિક્ખિપતિ. પરતો ચસ્સ અકુસલવિપાકતઞ્ઞેવ પટિજાનાતિ.

કુસલાનઞ્ચ અકુસલાનઞ્ચાતિ પુચ્છાવસેન એકતો કતં, એકક્ખણે પન તં નત્થિ. અબ્યાકતાનં અવિપાકાનં જરામરણં વિપાકોતિ વત્તબ્બતાય પરિયાયો નત્થિ, તસ્મા અબ્યાકતવસેન પુચ્છા ન કતા.

૪૯૭. દુબ્બણ્ણસંવત્તનિયન્તિ એત્થ દુબ્બણ્ણિયં નામ અપરિસુદ્ધવણ્ણતા. અપ્પાયુકતા નામ આયુનો ચિરં પવત્તિતું અસમત્થતા. તત્થ અકુસલકમ્મં કમ્મસમુટ્ઠાનસ્સ દુબ્બણ્ણરૂપસ્સ કમ્મપચ્ચયો હોતિ, અસદિસત્તા પનસ્સ તંવિપાકો ન હોતિ. ઉતુસમુટ્ઠાનાદિનો પન તંપટિલાભવસેન આયુનો ચ ઉપચ્છેદકવસેન પચ્ચયો હોતિ. એવમેતં પરિયાયેન તંસંવત્તનિકં નામ હોતિ, ન વિપાકફસ્સાદીનં વિય જનકવસેન, તસ્મા વિપાકભાવે અસાધકં. સેસમેત્થ હેટ્ઠા વુત્તસદિસમેવાતિ.

જરામરણં વિપાકોતિકથાવણ્ણના.