૮. અનાગતઞાણકથાવણ્ણના

૪૩૯-૪૪૦. ઇદાનિ અનાગતઞાણકથા નામ હોતિ. તત્થ અનાગતં નામ અન્તરમ્પિ અત્થિ, અનન્તરમ્પિ. તેસુ અનન્તરે એકન્તેનેવ ઞાણં નત્થિ. યથા ચ અનન્તરે, તથા એકવીથિએકજવનપરિયાપન્નેપિ. તત્થ યે સબ્બસ્મિમ્પિ અનાગતે ઞાણં ઇચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ અન્ધકા; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથ નં ‘‘યં તે અનાગતે ઞાણં, કિં તેન અનન્તરં અનાગતં મૂલાદિવસેન જાનાતી’’તિ ચોદેતું અનાગતં મૂલતોતિઆદિમાહ. તત્થ મૂલતોતિઆદીનિ સબ્બાનિ કારણવેવચનાનેવ. કારણઞ્હિ યં અત્તનો ફલં કરોતિ, તં તત્થ મૂલયતિ પતિટ્ઠાતીતિ મૂલં. તતો ચ તં હિનોતિ પવત્તયતીતિ હેતુ. તદેવ તં નિદેતિ ‘‘હન્દ નં ગણ્હથા’’તિ. નિય્યાતેતિ વિયાતિ નિદાનં. તતો તં સમ્ભવતીતિ સમ્ભવો. પભવતીતિ પભવો. તત્થ ચ તં સમુટ્ઠાતિ, તં વા નં સમુટ્ઠાપેતીતિ સમુટ્ઠાનં. તદેવ નં આહરતીતિ આહારો. તઞ્ચસ્સ અપરિચ્ચજિતબ્બટ્ઠેન આરમ્મણં. તદેવ ચેતં પટિચ્ચ એતીતિ પચ્ચયો. તતો નં સમુદેતીતિ સમુદયોતિ વુચ્ચતિ. યસ્મા પન અનન્તરં ચિત્તં એતેહાકારેહિ ન સક્કા જાનિતું, તસ્મા ન હેવન્તિ પટિક્ખિપતિ. અનાગતં હેતુપચ્ચયતન્તિ યા અનન્તરાનાગતે ચિત્તે હેતુપચ્ચયતા, તં જાનાતિ. યે તત્થ ધમ્મા હેતુપચ્ચયા હોન્તિ, તે જાનાતીતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો. ગોત્રભુનોતિઆદિ યસ્મિં અનાગતે ઞાણં ન ઉપ્પજ્જતિ, તં સરૂપતો દસ્સેતું વુત્તં. પાટલિપુત્તસ્સાતિ સુત્તં યસ્મિં અનાગતે ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, તં દસ્સેતું આહટં. યસ્મા પનેતં ન સબ્બસ્મિં અનાગતે ઞાણસ્સ સાધકં; તસ્મા અનાહટમેવાતિ.

અનાગતઞાણકથાવણ્ણના.