૯. યથાકમ્મૂપગતઞાણકથાવણ્ણના

૩૭૭. ઇદાનિ યથાકમ્મૂપગતઞાણકથા નામ હોતિ. તત્થ યેસં ‘‘ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતી’’તિ (દી. નિ. ૧.૨૪૬; પટિ. મ. ૧.૧૦૬) સુત્તં અયોનિસો ગહેત્વા યથાકમ્મૂપગતઞાણમેવ દિબ્બચક્ખુન્તિ લદ્ધિ, તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. પુન યથાકમ્મૂપગતઞ્ચ મનસિ કરોતીતિ પુટ્ઠો એકચિત્તસ્સ આરમ્મણદ્વયાભાવા પટિક્ખિપતિ. દુતિયં પુટ્ઠો નાનાચિત્તવસેન પટિજાનાતિ. પુન લેસોકાસં અદત્વા દ્વિન્નં ફસ્સાનન્તિ પુટ્ઠો પટિક્ખિપતિ. ઇતિ યથા ઇમિના યથાકમ્મૂપગતપદેન, એવમેવ ઇમે વત ભોન્તો, સત્તાતિઆદિપદેહિપિ સદ્ધિં યોજનાસુ અત્થો વેદિતબ્બો.

૩૭૮. આયસ્મા સારિપુત્તો યથાકમ્મૂપગતં ઞાણં જાનાતીતિ ઇદં સકવાદી યસ્મા થેરો અપ્પિચ્છતાય અભિઞ્ઞાઞાણાનિ ન વળઞ્જેતીતિ એકચ્ચે ન જાનન્તિ, તાનિ પનસ્સ નેવ અત્થીતિ મઞ્ઞન્તિ, તસ્મા તં ‘‘દિબ્બચક્ખુનો અલાભી થેરો’’તિ મઞ્ઞમાનં પુચ્છતિ. તેનેવ કારણેન ‘‘અત્થાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દિબ્બચક્ખૂ’’તિ પરતો પુટ્ઠો પટિક્ખિપતિ. દુતિયં પુટ્ઠો યંકિઞ્ચિ સાવકેન પત્તબ્બં, સબ્બં તં થેરેન અનુપ્પત્તન્તિ પટિજાનાતિ. ઇદાનિસ્સ વિક્ખેપં કરોન્તો સકવાદી નનુ આયસ્મા સારિપુત્તોતિઆદિમાહ. ઇમઞ્હિ ગાથં થેરો વળઞ્જનપણિધિયા એવ અભાવેન આહ, ન અભિઞ્ઞાઞાણસ્સ અભાવેન. પરવાદી પન અભાવેનેવાતિ અત્થં સલ્લક્ખેતિ. તસ્મા તસ્સ લદ્ધિયા થેરસ્સ યથાકમ્મૂપગતઞાણમેવ અત્થિ, નો દિબ્બચક્ખુ. તેન વુત્તં ‘‘તેન હિ ન વત્તબ્બં યથાકમ્મૂપગતઞાણં દિબ્બચક્ખૂ’’તિ.

યથાકમ્મૂપગતઞાણકથાવણ્ણના.