૧. પઠમનયો સઙ્ગહાસઙ્ગહપદવણ્ણના

૧. ખન્ધપદવણ્ણના

૬. ઇદાનિ પઞ્ચક્ખન્ધાદિવસેન નિક્ખિત્તમાતિકં ‘સઙ્ગહો અસઙ્ગહો’તિઆદીહિ નયમાતિકાપદેહિ સદ્ધિં યોજેત્વા દસ્સેતું રૂપક્ખન્ધો કતિહિ ખન્ધેહીતિઆદિના નયેન નિદ્દેસવારો આરદ્ધો. તત્થ યસ્મા ‘‘સઙ્ગહો અસઙ્ગહોતિઆદિકાય નયમાતિકાય ‘‘તીહિ સઙ્ગહો, તીહિ અસઙ્ગહો’’તિ નયમુખમાતિકા ઠપિતા, તસ્મા રૂપક્ખન્ધાદીનં સઙ્ગહં દસ્સેતું કતિહિ ખન્ધેહિ કતિહાયતનેહિ કતિહિ ધાતૂહીતિ તીણિ ખન્ધાયતનધાતુપદાનેવ ઉદ્ધટાનિ. ‘ચત્તારિ સચ્ચાની’તિઆદીસુ એકમ્પિ ન પરામટ્ઠં. યસ્મા ચ ‘‘સભાગો વિસભાગો’’તિ એવં લક્ખણમાતિકા ઠપિતા, તસ્મા ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ વિસ્સજ્જને રૂપક્ખન્ધો એકેન ખન્ધેનાતિઆદિ વુત્તં. સભાગા હિ તસ્સ એતે ખન્ધાદયોતિ. તત્થ એકેન ખન્ધેનાતિ રૂપક્ખન્ધેનેવ. યઞ્હિ કિઞ્ચિ રૂપં રૂપક્ખન્ધસભાગત્તા રૂપક્ખન્ધોત્વેવ સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ રૂપક્ખન્ધેનેવ ગણિતં, તં રૂપક્ખન્ધેનેવ પરિચ્છિન્નં. એકાદસહાયતનેહીતિ મનાયતનવજ્જેહિ. સબ્બોપિ હિ રૂપક્ખન્ધો દસાયતનાનિ ધમ્માયતનેકદેસો ચ હોતિ, તસ્મા એકાદસહાયતનેહિ ગણિતો, પરિચ્છિન્નો. એકાદસહિ ધાતૂહીતિ સત્તવિઞ્ઞાણધાતુવજ્જાહિ એકાદસહિ એતાસુ હિ અપરિયાપન્નં રૂપં નામ નત્થિ.

અસઙ્ગહનયનિદ્દેસે કતિહિ અસઙ્ગહિતોતિ સઙ્ખેપેનેવ પુચ્છા કતા. વિસ્સજ્જને પનસ્સ યસ્મા રૂપક્ખન્ધસ્સ વિસભાગા ચત્તારો અરૂપક્ખન્ધા, એકં મનાયતનં, સત્ત વિઞ્ઞાણધાતુયો; તસ્મા ચતૂહિ ખન્ધેહીતિઆદિ વુત્તં. ઇમિના નયેન સબ્બપદેસુ સઙ્ગહાસઙ્ગહો વેદિતબ્બો. ઇમસ્મિં પન ખન્ધનિદ્દેસે – ‘‘રૂપક્ખન્ધો કતિહિ ખન્ધેહી’’તિઆદિમ્હિ તાવ એકમૂલકે સઙ્ગહનયે સરૂપેનેવ દસ્સિતા પઞ્ચ પુચ્છા, પઞ્ચ વિસ્સજ્જનાનિ. અસઙ્ગહનયે સઙ્ખેપેન દસ્સિતા પઞ્ચ પુચ્છા, પઞ્ચ વિસ્સજ્જનાનિ. ઇમિના ઉપાયેન દુકમૂલકાદીસુપિ પુચ્છાવિસ્સજ્જનાનિ વેદિતબ્બાનિ. રૂપક્ખન્ધમૂલકાયેવ ચેત્થ દુકતિકચતુક્કા દસ્સિતા. પઞ્ચકે પન ‘‘રૂપક્ખન્ધો ચ…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો ચા’’તિ એવં ભેદતો ચ, ‘‘પઞ્ચક્ખન્ધા કતિહિ ખન્ધેહી’’તિ એવં અભેદતો ચાતિ દ્વિધા પુચ્છાવિસ્સજ્જનાનિ કતાનિ. એવં પાળિનયો વેદિતબ્બોતિ.

૨. આયતનપદાદિવણ્ણના

૨૨. આયતનપદનિદ્દેસાદીસુ આયતનપદનિદ્દેસે તાવ ચક્ખાયતનં એકેન ખન્ધેનાતિ એકેન રૂપક્ખન્ધેનેવ, એકેન ચક્ખાયતનેનેવ એકાય ચક્ખુધાતુયાવ સઙ્ગહિતન્તિ વેદિતબ્બં. સોતાયતનાદીસુપિ ઇમિનાવ નયેન સઙ્ગહાસઙ્ગહો વેદિતબ્બો. અસઙ્ખતં ખન્ધતો ઠપેત્વાતિ એત્થ પન યસ્મા અસઙ્ખતં ધમ્માયતનં નામ નિબ્બાનં, તઞ્ચ ખન્ધસઙ્ગહં ન ગચ્છતિ; તસ્મા ‘ખન્ધતો ઠપેત્વા’તિ વુત્તં. ચતૂહિ ખન્ધેહીતિ રૂપવેદનાસઞ્ઞાસઙ્ખારક્ખન્ધેહિ. નિબ્બાનવજ્જઞ્હિ ધમ્માયતનં એતેહિ સઙ્ગહિતં. વિઞ્ઞાણક્ખન્ધેન પન ઠપેત્વા ધમ્માયતનધમ્મધાતુયો સેસાયતનધાતૂહિ ચ તં ન સઙ્ગય્હતિ. તેન વુત્તં – ‘‘એકેન ખન્ધેન, એકાદસહાયતનેહિ, સત્તરસહિ ધાતૂહિ અસઙ્ગહિત’’ન્તિ. યથા ચ તે હેટ્ઠા રૂપક્ખન્ધમૂલકા, એવમિધાપિ ચક્ખાયતનમૂલકાવ નયા વેદિતબ્બા. દુકમત્તમેવ પન પાળિયં દસ્સેત્વા ‘‘દ્વાદસાયતનાની’’તિ અભેદતોવ પુચ્છાવિસ્સજ્જનં કતં. ધાતુનિદ્દેસેપિ એસેવ નયો.

૪૦. સચ્ચનિદ્દેસે – સબ્બેપિ દુકતિકચતુક્કા પાળિયં દસ્સિતા. યસ્મા ચ દુકતિકેસુ સમુદયસચ્ચસદિસમેવ મગ્ગસચ્ચેપિ વિસ્સજ્જનં, તસ્મા તં સમુદયાનન્તરં વુત્તં.

૫૦. ઇન્દ્રિયનિદ્દેસે – જીવિતિન્દ્રિયં દ્વીહિ ખન્ધેહીતિ રૂપજીવિતિન્દ્રિયં રૂપક્ખન્ધેન, અરૂપજીવિતિન્દ્રિયં સઙ્ખારક્ખન્ધેન સઙ્ગહિતં. સેસં વુત્તનયાનુસારેનેવ વેદિતબ્બં. પાળિવવત્થાનં પનેત્થ આયતનધાતુનિદ્દેસસદિસમેવ.

૬. પટિચ્ચસમુપ્પાદવણ્ણના

૬૧. પટિચ્ચસમુપ્પાદનિદ્દેસે – ‘‘અવિજ્જા કતિહિ ખન્ધેહી’’તિ પુચ્છં અનારભિત્વા અવિજ્જા એકેન ખન્ધેનાતિ એવં વિસ્સજ્જનમેવ દસ્સિતં. તત્થ સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણન્તિ પટિસન્ધિયં પવત્તે ચ સબ્બમ્પિ વિપાકવિઞ્ઞાણં. તેનેવાહ – ‘‘સત્તહિ ધાતૂહિ સઙ્ગહિત’’ન્તિ. નામરૂપમ્પિ પટિસન્ધિપવત્તિવસેનેવ વેદિતબ્બં. તેનેવેત્થ સદ્દાયતનમ્પિ સઙ્ગહેત્વા એકાદસહાયતનેહિ સઙ્ગહો દસ્સિતો. ફસ્સાદીસુ ખન્ધભેદો વેદિતબ્બો. અઞ્ઞેનેવ હિ એકેન ખન્ધેન ફસ્સો સઙ્ગહિતો, અઞ્ઞેન વેદના, તણ્હાઉપાદાનકમ્મભવા પન સઙ્ખારક્ખન્ધેનેવ સઙ્ગહિતા. ભવપદઞ્ચેત્થ કમ્મભવાદીનં વસેન એકાદસધા વિભત્તં. તત્થ કમ્મભવો ફસ્સાદીહિ સદિસવિસજ્જનત્તા તેહિ સદ્ધિં એકતો દસ્સિતો. ઉપપત્તિભવકામભવસઞ્ઞાભવપઞ્ચવોકારભવા અઞ્ઞમઞ્ઞસદિસવિસ્સજ્જનત્તા એકતો દસ્સિતા. યસ્મા ચેતે ઉપાદિન્નકધમ્માવ તસ્મા ‘‘એકાદસહાયતનેહિ સત્તરસહિ ધાતૂહી’’તિ વુત્તં. સદ્દાયતનઞ્હિ અનુપાદિન્નં, તં એત્થ ન ગહિતં.

૬૮. રૂપભવનિદ્દેસે – પઞ્ચહાયતનેહીતિ ચક્ખુસોતમનરૂપધમ્માયતનેહિ. અટ્ઠહિ ધાતૂહીતિ ચક્ખુસોતચક્ખુવિઞ્ઞાણસોતવિઞ્ઞાણરૂપધમ્મમનોધાતુમનોવિઞ્ઞાણધાતૂહિ. અરૂપભવાદયોપિ તયો સદિસવિસ્સજ્જનત્તાવ એકતો દસ્સિતા. તથા અસઞ્ઞાભવએકવોકારભવા. તત્થ દ્વીહાયતનેહીતિ રૂપાયતનધમ્માયતનેહિ. ધાતૂસુપિ એસેવ નયો. એકતલવાસિકાનઞ્હિ સેસબ્રહ્માનં ચક્ખુસબ્ભાવતો તસ્સારમ્મણત્તા તત્થ રૂપાયતનં ઉદ્ધટં.

૭૧. જાતિ દ્વીહિ ખન્ધેહીતિ રૂપજાતિ રૂપક્ખન્ધેન, અરૂપજાતિ સઙ્ખારક્ખન્ધેન. જરામરણેસુપિ એસેવ નયો. સોકાદીસુપિ એકેન ખન્ધેનાતિ સોકદુક્ખદોમનસ્સાનિ વેદનાક્ખન્ધેન, પરિદેવો રૂપક્ખન્ધેન, ઉપાયાસાદયો સઙ્ખારક્ખન્ધેનાતિ એવં ખન્ધવિસેસો વેદિતબ્બો.

૭૩. ઇદ્ધિપાદો દ્વીહીતિ સઙ્ખારવિઞ્ઞાણક્ખન્ધેહિ, મનાયતનધમ્માયતનેહિ, ધમ્મધાતુમનોવિઞ્ઞાણધાતૂહિ ચ. ઝાનં દ્વીહીતિ વેદનાક્ખન્ધસઙ્ખારક્ખન્ધેહિ. અપ્પમઞ્ઞાદયો સદિસવિસ્સજ્જનત્તા એકતો નિદ્દિટ્ઠા. ચિત્તં પન ચેતનાનન્તરં નિક્ખિત્તમ્પિ અસદિસવિસ્સજ્જનત્તા પચ્છા ગહિતં. તત્થ અપ્પમઞ્ઞાદીસુ એકેન ખન્ધેનાતિ વેદના વેદનાક્ખન્ધેન, સઞ્ઞા સઞ્ઞાક્ખન્ધેન, સેસા સઙ્ખારક્ખન્ધેન સઙ્ગહિતાતિ એવં ખન્ધવિસેસો વેદિતબ્બો.

૭. તિકપદવણ્ણના

૭૭. એવં અબ્ભન્તરમાતિકાય સઙ્ગહં દસ્સેત્વા ઇદાનિ બાહિરમાતિકાય સઙ્ગહં દસ્સેતું કુસલા ધમ્માતિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ વેદનાત્તિકે તીહિ ધાતૂહીતિ કાયવિઞ્ઞાણમનોવિઞ્ઞાણધમ્મધાતૂહિ. સત્તહિ ધાતૂહીતિ ચક્ખુસોતઘાનજિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતૂહિ ચેવ મનોધાતુધમ્મધાતુમનોવિઞ્ઞાણધાતૂહિ ચ. વિપાકત્તિકે અટ્ઠહિ ધાતૂહીતિ કાયવિઞ્ઞાણધાતુયા સદ્ધિં તાહિયેવ. વિપાકધમ્મધમ્મા પન સંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકેહિ સદ્ધિં સદિસવિસ્સજ્જનત્તા એકતો ગહિતા. યથા ચેતે, એવં સબ્બતિકદુકપદેસુ યં યં પદં યેન યેન પદેન સદ્ધિં સદિસવિસ્સજ્જનં હોતિ, તં તં ઉપ્પટિપાટિયાપિ તેન તેન સદ્ધિં ગહેત્વા વિસ્સજ્જિતં. તત્થ વુત્તાનુસારેનેવ સઙ્ગહાસઙ્ગહનયો વેદિતબ્બોતિ.

સઙ્ગહાસઙ્ગહપદવણ્ણના.