૨. દુતિયનયો સઙ્ગહિતેનઅસઙ્ગહિતપદવણ્ણના

૧૭૧. ઇદાનિ સઙ્ગહિતેન અસઙ્ગહિતપદં ભાજેતું ચક્ખાયતનેનાતિઆદિ આરદ્ધં. તત્રિદં લક્ખણં – ઇમસ્મિઞ્હિ વારે યં ખન્ધપદેન સઙ્ગહિતં હુત્વા આયતનધાતુપદેહિ અસઙ્ગહિતં, ખન્ધાયતનપદેહિ વા સઙ્ગહિતં હુત્વા ધાતુપદેન અસઙ્ગહિતં, તસ્સ ખન્ધાદીહિ અસઙ્ગહં પુચ્છિત્વા વિસ્સજ્જનં કતં. તં પન રૂપક્ખન્ધાદીસુ ન યુજ્જતિ. રૂપક્ખન્ધેન હિ રૂપક્ખન્ધોવ સઙ્ગહિતો. સો ચ અડ્ઢેકાદસહિ આયતનધાતૂહિ અસઙ્ગહિતો નામ નત્થિ. વેદનાક્ખન્ધેન ચ વેદનાક્ખન્ધોવ સઙ્ગહિતો. સોપિ ધમ્માયતનધમ્મધાતૂહિ અસઙ્ગહિતો નામ નત્થિ. એવં અસઙ્ગહિતતાય અભાવતો એતાનિ અઞ્ઞાનિ ચ એવરૂપાનિ મનાયતનધમ્માયતનાદીનિ પદાનિ ઇમસ્મિં વારે ન ગહિતાનિ. યાનિ પન પદાનિ રૂપેકદેસં અરૂપેન અસમ્મિસ્સં, વિઞ્ઞાણેકદેસઞ્ચ અઞ્ઞેન અસમ્મિસ્સં દીપેન્તિ, તાનિ ઇધ ગહિતાનિ. પરિયોસાને ચ –

‘‘દસાયતના સત્તરસ ધાતુયો,

સત્તિન્દ્રિયા અસઞ્ઞાભવો એકવોકારભવો;

પરિદેવો સનિદસ્સનસપ્પટિઘં,

અનિદસ્સનં પુનદેવ સપ્પટિઘં ઉપાદા’’તિ.

એવં ઉદ્દાનગાથાય દસ્સિતાનેવ. તસ્મા તેસં વસેનેવ સઙ્ગહાસઙ્ગહો વેદિતબ્બો. પઞ્હવસેન હિ ઇમસ્મિં વારે આયતનધાતુવસેનેવ સદિસવિસ્સજ્જને વીસતિ ધમ્મે સમોધાનેત્વા એકો પઞ્હો કતો, સત્ત વિઞ્ઞાણધાતુયો સમોધાનેત્વા એકો, સત્તિન્દ્રિયાનિ સમોધાનેત્વા એકો, દ્વે ભવે સમોધાનેત્વા એકો, પરિદેવેન ચ સનિદસ્સનસપ્પટિઘેહિ ચ એકો, અનિદસ્સનસપ્પટિઘેહિ એકો, સનિદસ્સનેહિ એકો, સપ્પટિઘેહિ ચ ઉપાદાધમ્મેહિ ચ એકોતિ અટ્ઠ પઞ્હા કતા. તેસુ ખન્ધાદિવિભાગો એવં વેદિતબ્બો સેય્યથિદં – પઠમપઞ્હે તાવ ચતૂહિ ખન્ધેહીતિ અરૂપક્ખન્ધેહિ, દ્વીહાયતનેહીતિ ચક્ખાયતનાદીસુ એકેકેન સદ્ધિં મનાયતનેન, અટ્ઠહિ ધાતૂહીતિ ચક્ખુધાતુઆદીસુ એકેકાય સદ્ધિં સત્તહિ વિઞ્ઞાણધાતૂહિ.

તત્રાયં નયો – ચક્ખાયતનેન હિ ખન્ધસઙ્ગહેન રૂપક્ખન્ધો સઙ્ગહિતો. તસ્મિં સઙ્ગહિતે રૂપક્ખન્ધે આયતનસઙ્ગહેન ચક્ખાયતનમેવેકં સઙ્ગહિતં. સેસાનિ દસ આયતનાનિ અસઙ્ગહિતાનિ. ધાતુસઙ્ગહેનપિ તેન ચક્ખુધાતુયેવેકા સઙ્ગહિતા. સેસા દસ ધાતુયો અસઙ્ગહિતા. ઇતિ યાનિ તેન અસઙ્ગહિતાનિ દસાયતનાનિ, તાનિ ચક્ખાયતનમનાયતનેહિ દ્વીહિ અસઙ્ગહિતાનિ. યાપિ તેન અસઙ્ગહિતા દસ ધાતુયો, તા ચક્ખુધાતુયા ચેવ સત્તહિ ચ વિઞ્ઞાણધાતૂહિ અસઙ્ગહિતાતિ. રૂપાયતનાદીસુપિ એસેવ નયો.

૧૭૨. દુતિયપઞ્હે – યસ્મા યાય કાયચિ વિઞ્ઞાણધાતુયા સઙ્ગહિતો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો મનાયતનેન અસઙ્ગહિતો નામ નત્થિ, તસ્મા આયતનસઙ્ગહેન સઙ્ગહિતાતિ વુત્તં. એત્થ પન ચતૂહિ ખન્ધેહીતિ રૂપાદીહિ ચતૂહિ. એકાદસહાયતનેહીતિ મનાયતનવજ્જેહિ. દ્વાદસહિ ધાતૂહીતિ યથાનુરૂપા છ વિઞ્ઞાણધાતુયો અપનેત્વા સેસાહિ દ્વાદસહિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુયા હિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુયેવ સઙ્ગહિતા, ઇતરા અસઙ્ગહિતા. સોતવિઞ્ઞાણધાતુઆદીસુપિ એસેવ નયો.

૧૭૩. તતિયપઞ્હે – ચક્ખુન્દ્રિયાદીનં વિસ્સજ્જનં ચક્ખાયતનાદિસદિસમેવ. ઇત્થિન્દ્રિયપુરિસિન્દ્રિયેસુ પન ધમ્માયતનેન સદ્ધિં દ્વે આયતનાનિ, ધમ્મધાતુયા ચ સદ્ધિં અટ્ઠ ધાતુયો વેદિતબ્બા.

૧૭૪. ચતુત્થપઞ્હે – તીહાયતનેહીતિ રૂપાયતનધમ્માયતનમનાયતનેહિ. તેસુ હિ ભવેસુ રૂપાયતનધમ્માયતનવસેન દ્વેવ આયતનાનિ તેહિ સઙ્ગહિતાનિ. સેસાનિ નવ રૂપાયતનાનિ તેહેવ ચ દ્વીહિ, મનાયતનેન ચાતિ તીહિ અસઙ્ગહિતાનિ નામ હોન્તિ. નવહિ ધાતૂહીતિ રૂપધાતુધમ્મધાતૂહિ સદ્ધિં સત્તહિ વિઞ્ઞાણધાતૂહિ.

૧૭૫. પઞ્ચમપઞ્હે – દ્વીહાયતનેહીતિ પઠમપદં સન્ધાય સદ્દાયતનમનાયતનેહિ. દુતિયપદં સન્ધાય રૂપાયતનમનાયતનેહિ. ધાતુયોપિ તેસંયેવ એકેકેન સદ્ધિં સત્ત વિઞ્ઞાણધાતુયો વેદિતબ્બા.

૧૭૬. છટ્ઠપઞ્હે – દસહાયતનેહીતિ રૂપાયતનધમ્માયતનવજ્જેહિ. સોળસહિ ધાતૂહીતિ રૂપધાતુધમ્મધાતુવજ્જેહેવ. કથં? અનિદસ્સનસપ્પટિઘા હિ ધમ્મા નામ નવ ઓળારિકાયતનાનિ. તેહિ ખન્ધસઙ્ગહેન સઙ્ગહિતે રૂપક્ખન્ધે, આયતનસઙ્ગહેન તાનેવ નવાયતનાનિ સઙ્ગહિતાનિ. રૂપાયતનધમ્માયતનાનિ અસઙ્ગહિતાનિ. ધાતુસઙ્ગહેનપિ તા એવ નવ ધાતુયો સઙ્ગહિતા. રૂપધાતુધમ્મધાતુયો અસઙ્ગહિતા. ઇતિ યાનિ તેહિ અસઙ્ગહિતાનિ દ્વે આયતનાનિ, તાનિ રૂપાયતનવજ્જેહિ નવહિ ઓળારિકાયતનેહિ, મનાયતનેન ચાતિ દસહિ અસઙ્ગહિતાનિ. યાપિ તેહિ અસઙ્ગહિતા દ્વે ધાતુયો, તા રૂપધાતુવજ્જાહિ નવહિ ઓળારિકધાતૂહિ, સત્તહિ ચ વિઞ્ઞાણધાતૂહીતિ સોળસહિ અસઙ્ગહિતાતિ વેદિતબ્બા.

૧૭૭. સત્તમપઞ્હે – દ્વીહાયતનેહીતિ રૂપાયતનમનાયતનેહિ. અટ્ઠહિ ધાતૂહીતિ રૂપધાતુયા સદ્ધિં સત્તહિ વિઞ્ઞાણધાતૂહિ.

૧૭૮. અટ્ઠમપઞ્હે – એકાદસહાયતનેહીતિ સપ્પટિઘધમ્મે સન્ધાય ધમ્માયતનવજ્જેહિ, ઉપાદાધમ્મે સન્ધાય ફોટ્ઠબ્બાયતનવજ્જેહિ. ધાતૂસુપિ એસેવ નયો. અત્થયોજના પનેત્થ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બાતિ.

સઙ્ગહિતેનઅસઙ્ગહિતપદવણ્ણના.