દુકમાતિકાપદવણ્ણના

૧-૬. દુકમાતિકાયં પન તિકેસુ અનાગતપદવણ્ણનંયેવ કરિસ્સામ. હેતુગોચ્છકે તાવ હેતુધમ્માતિ મૂલટ્ઠેન હેતુસઙ્ખાતા ધમ્મા. હેતૂ ધમ્માતિપિ પાઠો. ન હેતૂતિ તેસંયેવ પટિક્ખેપવચનં. સમ્પયોગતો પવત્તેન સહ હેતુનાતિ સહેતુકા. તથેવ પવત્તો નત્થિ એતેસં હેતૂતિ અહેતુકા. એકુપ્પાદાદિતાય હેતુના સમ્પયુત્તાતિ હેતુસમ્પયુત્તા. હેતુના વિપ્પયુત્તાતિ હેતુવિપ્પયુત્તા. ઇમેસં દ્વિન્નમ્પિ દુકાનં કિઞ્ચાપિ અત્થતો નાનત્તં નત્થિ, દેસનાવિલાસેન પન તથા બુજ્ઝન્તાનં વા પુગ્ગલાનં અજ્ઝાસયવસેન વુત્તા. તતો પરં પઠમદુકં દુતિયતતિયેહિ સદ્ધિં યોજેત્વા તેસં ‘હેતૂ ન હેતૂ’તિઆદીનં પદાનં વસેન યથાસમ્ભવતો અપરેપિ તયો દુકા વુત્તા. તત્થ યથેવ ‘હેતૂ ચેવ ધમ્મા સહેતુકા ચા’તિ એતં સમ્ભવતિ, તથા ‘હેતૂ ચેવ ધમ્મા અહેતુકા ચા’તિ ઇદમ્પિ. યથા ચ ‘સહેતુકા ચેવ ધમ્મા ન ચ હેતૂ’તિ એતં સમ્ભવતિ, તથા ‘અહેતુકા ચેવ ધમ્મા ન ચ હેતૂ’તિ ઇદમ્પિ. હેતુસમ્પયુત્તદુકેન સદ્ધિં યોજનાયપિ એસેવ નયો.

તત્ર યદેતં ‘ન હેતૂ ધમ્મા સહેતુકાપિ અહેતુકાપી’તિ સિદ્ધે, ‘ન હેતૂ ખો પન ધમ્મા’તિ અતિરિત્તં ‘ખો પના’તિ પદં વુત્તં, તસ્સ વસેન અયં અતિરેકત્થો સઙ્ગહિતોતિ વેદિતબ્બો. કથં? ન કેવલં ‘ન હેતુ ધમ્મા અથ ખો અઞ્ઞેપિ ન ચ સહેતુકાપિ અહેતુકાપિ ઇચ્ચેવ, અથ ખો અઞ્ઞથાપીતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથેવ હિ ‘ન હેતૂ ધમ્મા સહેતુકાપિ અહેતુકાપિ’, એવં ‘હેતૂ ધમ્મા સહેતુકાપિ અહેતુકાપિ’. યથા ચ ‘ન હેતૂ ધમ્મા સહેતુકાપિ અહેતુકાપિ’, એવં ‘ન હેતૂ ધમ્મા હેતુસમ્પયુત્તાપિ હેતુવિપ્પયુત્તાપી’તિ.

૭-૧૩. ચૂળન્તરદુકેસુ અત્તનો નિપ્ફાદકેન સહ પચ્ચયેનાતિ સપ્પચ્ચયા. નત્થિ એતેસં ઉપ્પાદે વા ઠિતિયં વા પચ્ચયોતિ અપ્પચ્ચયા. પચ્ચયેહિ સમાગન્ત્વા કતાતિ સઙ્ખતા. ન સઙ્ખતાતિ અસઙ્ખતા. અવિનિબ્ભોગવસેન રૂપં એતેસં અત્થીતિ રૂપિનો. તથાવિધં નત્થિ એતેસં રૂપન્તિ અરૂપિનો. રુપ્પનલક્ખણં વા રૂપં; તં એતેસં અત્થીતિ રૂપિનો. ન રૂપિનો અરૂપિનો. લોકિયા ધમ્માતિ લોકો વુચ્ચતિ લુજ્જનપલુજ્જનટ્ઠેન વટ્ટં; તસ્મિં પરિયાપન્નભાવેન લોકે નિયુત્તાતિ લોકિયા. તતો ઉત્તિણ્ણાતિ ઉત્તરા; લોકે અપરિયાપન્નભાવેન લોકતો ઉત્તરાતિ લોકુત્તરા. કેનચિ વિઞ્ઞેય્યાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણાદીસુ કેનચિ એકેન ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન વા સોતવિઞ્ઞાણેન વા વિજાનિતબ્બા. કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યાતિ તેનેવ ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન વા સોતવિઞ્ઞાણેન વા ન વિજાનિતબ્બા. એવં સન્તે દ્વિન્નમ્પિ પદાનં અત્થનાનત્તતો દુકો હોતિ.

૧૪-૧૯. આસવગોચ્છકે આસવન્તીતિ આસવા. ચક્ખુતોપિ…પે… મનતોપિ સન્દન્તિ પવત્તન્તીતિ વુત્તં હોતિ. ધમ્મતો યાવ ગોત્રભું, ઓકાસતો યાવ ભવગ્ગં સવન્તીતિ વા આસવા. એતે ધમ્મે એતઞ્ચ ઓકાસં અન્તોકરિત્વા પવત્તન્તીતિ અત્થો. અન્તોકરણત્થો હિ અયં ‘આ’કારો. ચિરપારિવાસિયટ્ઠેન મદિરાદયો આસવા. આસવા વિયાતિપિ આસવા. લોકસ્મિઞ્હિ ચિરપારિવાસિકા મદિરાદયો આસવાતિ વુચ્ચન્તિ. યદિ ચ ચિરપારિવાસિયટ્ઠેન આસવા, એતેયેવ ભવિતુમરહન્તિ. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘પુરિમા, ભિક્ખવે, કોટિ ન પઞ્ઞાયતિ અવિજ્જાય, ઇતો પુબ્બે અવિજ્જા નાહોસી’’તિઆદિ (અ. નિ. ૧૦.૬૧). આયતં વા સંસારદુક્ખં સવન્તિ પસવન્તીતિપિ આસવા. તતો અઞ્ઞે નો આસવા નામ. અત્તાનં આરમ્મણં કત્વા પવત્તેહિ સહ આસવેહીતિ સાસવા. એવં પવત્તમાના નત્થિ એતેસં આસવાતિ અનાસવા. સેસં હેતુગોચ્છકે વુત્તનયેન વેદિતબ્બં. અયં પન વિસેસો – યથા તત્થ ‘ન હેતૂ ખો પન ધમ્મા સહેતુકાપિ અહેતુકાપીતિ અયં ઓસાનદુકો પઠમદુકસ્સ દુતિયપદં આદિમ્હિ ઠપેત્વા વુત્તો, એવં ઇધ ‘નો આસવા ખો પન ધમ્મા સાસવાપિ અનાસવાપી’તિ ન વુત્તો. કિઞ્ચાપિ ન વુત્તો, અથ ખો અયઞ્ચ અઞ્ઞો ચ ભેદો તત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

૨૦-૨૫. સંયોજનગોચ્છકે યસ્સ સંવિજ્જન્તિ, તં પુગ્ગલં વટ્ટસ્મિં સંયોજેન્તિ બન્ધન્તીતિ સંયોજના. તતો અઞ્ઞે નો સંયોજના નામ. આરમ્મણભાવં ઉપગન્ત્વા સંયોજનસમ્બન્ધને સંયોજનાનં હિતાતિ સંયોજનિયા. સંયોજનસ્સ આરમ્મણપચ્ચયભૂતાનં એતં અધિવચનં. ન સંયોજનિયા અસંયોજનિયા. સેસં હેતુગોચ્છકે વુત્તનયેનેવ યોજેતબ્બં.

૨૬-૩૧. ગન્થગોચ્છકે યસ્સ સંવિજ્જન્તિ તં ચુતિપટિસન્ધિવસેન વટ્ટસ્મિં ગન્થેન્તિ ઘટેન્તીતિ ગન્થા. તતો અઞ્ઞે નો ગન્થા. આરમ્મણકરણવસેન ગન્થેહિ ગન્થિતબ્બાતિ ગન્થનિયા. સેસં હેતુગોચ્છકે વુત્તનયેનેવ યોજેતબ્બં. યથા ચ ઇધ, એવં ઇતો પરેસુપિ વુત્તાવસેસં તત્થ તત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

૩૨-૩૭. ઓઘગોચ્છકે યસ્સ સંવિજ્જન્તિ તં વટ્ટસ્મિંયેવ ઓહનન્તિ ઓસીદાપેન્તીતિ ઓઘા. આરમ્મણં કત્વા અતિક્કમનીયતો ઓઘેહિ અતિક્કમિતબ્બાતિ ઓઘનિયા. ઓઘાનં આરમ્મણધમ્મા એવ વેદિતબ્બા.

૩૮-૪૩. યોગગોચ્છકે વટ્ટસ્મિં યોજેન્તીતિ યોગા. યોગનિયા ઓઘનિયા વિય વેદિતબ્બા.

૪૪-૪૯. નીવરણગોચ્છકે ચિત્તં નીવરન્તિ પરિયોનન્ધન્તીતિ નીવરણા. નીવરણિયા સંયોજનિયા વિય વેદિતબ્બા.

૫૦-૫૪. પરામાસગોચ્છકે ધમ્માનં યથાભૂતં અનિચ્ચાદિઆકારં અતિક્કમિત્વા ‘નિચ્ચ’ન્તિ આદિવસેન પવત્તમાના પરતો આમસન્તીતિ પરામાસા. પરામાસેહિ આરમ્મણકરણવસેન પરામટ્ઠત્તા પરામટ્ઠા.

૫૫-૬૮. મહન્તરદુકેસુ આરમ્મણં અગ્ગહેત્વા અપ્પવત્તિતો સહ આરમ્મણેનાતિ સારમ્મણા. નત્થિ એતેસં આરમ્મણન્તિ અનારમ્મણા. ચિન્તનટ્ઠેન ચિત્તા, વિચિત્તટ્ઠેન વા ચિત્તા. અવિપ્પયોગવસેન ચેતસિ નિયુત્તાતિ ચેતસિકા. નિરન્તરભાવૂપગમનતાય, ઉપ્પાદતો યાવ ભઙ્ગા, ચિત્તેન સંસટ્ઠાતિ ચિત્તસંસટ્ઠા. એકતો વત્તમાનાપિ નિરન્તરભાવં અનુપગમનતાય ચિત્તેન વિસંસટ્ઠાતિ ચિત્તવિસંસટ્ઠા. સમુટ્ઠહન્તિ એતેનાતિ સમુટ્ઠાનં. ચિત્તં સમુટ્ઠાનં એતેસન્તિ ચિત્તસમુટ્ઠાના. સહ ભવન્તીતિ સહભુનો. ચિત્તેન સહભુનો ચિત્તસહભુનો. અનુપરિવત્તન્તીતિ અનુપરિવત્તિનો. કિં અનુપરિવત્તન્તિ? ચિત્તં. ચિત્તસ્સ અનુપરિવત્તિનો ચિત્તાનુપરિવત્તિનો. ચિત્તસંસટ્ઠા ચ તે ચિત્તસમુટ્ઠાના ચાતિ ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના. ચિત્તસંસટ્ઠા ચ તે ચિત્તસમુટ્ઠાના ચ ચિત્તસહભુનો એવ ચાતિ ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો. ચિત્તસંસટ્ઠા ચ તે ચિત્તસમુટ્ઠાના ચ ચિત્તાનુપરિવત્તિનો એવ ચાતિ ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો. સેસાનિ સબ્બપદાનિ વુત્તપદાનં પટિક્ખેપવસેન વેદિતબ્બાનિ. અજ્ઝત્તજ્ઝત્તં સન્ધાય અજ્ઝત્તત્તિકે વુત્તવસેન અજ્ઝત્તાવ અજ્ઝત્તિકા. તતો બહિભૂતાતિ બાહિરા. ઉપાદિયન્તેવ ભૂતાનિ, ન ભૂતાનિ વિય ઉપાદિયન્તીતિ ઉપાદા. ન ઉપાદિયન્તેવાતિ નોઉપાદા.

૬૯-૭૪. ઉપાદાનગોચ્છકે ભુસં આદિયન્તીતિ ઉપાદાના; દળ્હગ્ગાહં ગણ્હન્તીતિ અત્થો. તતો અઞ્ઞે નોઉપાદાના.

૭૫-૮૨. કિલેસગોચ્છકે સંકિલિટ્ઠત્તિકે વુત્તનયેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો.

૮૩-૧૦૦. પિટ્ઠિદુકેસુ કામે અવચરન્તીતિ કામાવચરા રૂપે અવચરન્તીતિ રૂપાવચરા. અરૂપે અવચરન્તીતિ અરૂપાવચરા. અયમેત્થ સઙ્ખેપો. વિત્થારો પન પરતો આવિ ભવિસ્સતિ. તેભૂમકવટ્ટે પરિયાપન્ના અન્તોગધાતિ પરિયાપન્ના. તસ્મિં ન પરિયાપન્નાતિ અપરિયાપન્ના. વટ્ટમૂલં છિન્દન્તા નિબ્બાનં આરમ્મણં કત્વા વટ્ટતો નિય્યન્તીતિ નિય્યાનિકા. ઇમિના લક્ખણેન ન નિય્યન્તીતિ અનિય્યાનિકા. ચુતિયા વા અત્તનો વા પવત્તિયા અનન્તરં ફલદાને નિયતત્તા નિયતા. તથા અનિયતત્તા અનિયતા. અઞ્ઞે ધમ્મે ઉત્તરન્તિ પજહન્તીતિ ઉત્તરા. અત્તાનં ઉત્તરિતું સમત્થેહિ સહ ઉત્તરેહીતિ સઉત્તરા. નત્થિ એતેસં ઉત્તરાતિ અનુત્તરા. રણન્તિ એતેહીતિ રણા; યેહિ અભિભૂતા સત્તા નાનપ્પકારેન કન્દન્તિ પરિદેવન્તિ, તેસં રાગાદીનં એતં અધિવચનં. સમ્પયોગવસેન પહાનેકટ્ઠતાવસેન ચ સહ રણેહીતિ સરણા. તેનાકારેન નત્થિ એતેસં રણાતિ અરણા.

સુત્તન્તિકદુકમાતિકાપદવણ્ણના

૧૦૧-૧૦૮. સુત્તન્તિકદુકેસુ સમ્પયોગવસેન વિજ્જં ભજન્તીતિ વિજ્જાભાગિનો; વિજ્જાભાગે વિજ્જાકોટ્ઠાસે વત્તન્તીતિપિ વિજ્જાભાગિનો. તત્થ વિપસ્સનાઞાણં, મનોમયિદ્ધિ, છ અભિઞ્ઞાતિ અટ્ઠ વિજ્જા. પુરિમેન અત્થેન તાહિ સમ્પયુત્તધમ્માપિ વિજ્જાભાગિનો. પચ્છિમેન અત્થેન તાસુ યા કાચિ એકા વિજ્જા વિજ્જા. સેસા વિજ્જાભાગિનોતિ. એવં વિજ્જાપિ વિજ્જાય સમ્પયુત્તધમ્માપિ વિજ્જાભાગિનોત્વેવ વેદિતબ્બા. ઇધ પન સમ્પયુત્તધમ્માવ અધિપ્પેતા. સમ્પયોગવસેનેવ અવિજ્જં ભજન્તીતિ અવિજ્જાભાગિનો. અવિજ્જાભાગે અવિજ્જાકોટ્ઠાસે વત્તન્તીતિપિ અવિજ્જાભાગિનો. તત્થ દુક્ખપટિચ્છાદકં તમો સમુદયાદિપટિચ્છાદકન્તિ ચતસ્સો અવિજ્જા. પુરિમનયેનેવ તાહિ સમ્પયુત્તધમ્માપિ અવિજ્જાભાગિનો. તાસુ યા કાચિ એકા અવિજ્જા અવિજ્જા. સેસા અવિજ્જાભાગિનોતિ. એવં અવિજ્જાપિ અવિજ્જાય સમ્પયુત્તધમ્માપિ અવિજ્જાભાગિનોત્વેવ વેદિતબ્બા. ઇધ પન સમ્પયુત્તધમ્માવ અધિપ્પેતા.

પુન અનજ્ઝોત્થરણભાવેન કિલેસન્ધકારં વિદ્ધંસેતું અસમત્થતાય વિજ્જુ ઉપમા એતેસન્તિ વિજ્જૂપમા. નિસ્સેસં વિદ્ધંસનસમત્થતાય વજિરં ઉપમા એતેસન્તિ વજિરૂપમા. બાલેસુ ઠિતત્તા યત્થ ઠિતા તદુપચારેન બાલા. પણ્ડિતેસુ ઠિતત્તા પણ્ડિતા. બાલકરત્તા વા બાલા, પણ્ડિતકરત્તા પણ્ડિતા. કણ્હાતિ કાળકા, ચિત્તસ્સ અપભસ્સરભાવકરણા. સુક્કાતિ ઓદાતા, ચિત્તસ્સ પભસ્સરભાવકરણા. કણ્હાભિજાતિહેતુતો વા કણ્હા; સુક્કાભિજાતિહેતુતો સુક્કા. ઇધ ચેવ સમ્પરાયે ચ તપેન્તીતિ તપનીયા. ન તપનીયા અતપનીયા.

અધિવચનદુકાદયો તયો અત્થતો નિન્નાનાકરણા; બ્યઞ્જનમેવેત્થ નાનં. સિરિવડ્ઢકો ધનવડ્ઢકોતિ આદયો હિ વચનમત્તમેવ અધિકારં કત્વા પવત્તા અધિવચના નામ. અધિવચનાનં પથા અધિવચનપથા. ‘‘અભિસઙ્ખરોન્તીતિ ખો, ભિક્ખવે, તસ્મા સઙ્ખારા’’તિ (સં. નિ. ૩.૭૯) એવં નિદ્ધારેત્વા સહેતુકં કત્વા વુચ્ચમાના અભિલાપા નિરુત્તિ નામ. નિરુત્તીનં પથા નિરુત્તિપથા. તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પોતિ (ધ. સ. ૭) એવં તેન તેન પકારેન ઞાપનતો પઞ્ઞત્તિ નામ. પઞ્ઞત્તીનં પથા પઞ્ઞત્તિપથા. એત્થ ચ એકં દુકં વત્વાપિ ઇતરેસં વચને પયોજનં હેતુગોચ્છકે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

૧૦૯-૧૧૮. નામરૂપદુકે નામકરણટ્ઠેન નમનટ્ઠેન નામનટ્ઠેન ચ નામં. રુપ્પનટ્ઠેન રૂપં. અયમેત્થ સઙ્ખેપો. વિત્થારો પન નિક્ખેપકણ્ડે આવિ ભવિસ્સતિ. અવિજ્જાતિ દુક્ખાદીસુ અઞ્ઞાણં. ભવતણ્હાતિ ભવપત્થના. ભવદિટ્ઠીતિ ભવો વુચ્ચતિ સસ્સતં; સસ્સતવસેન ઉપ્પજ્જનદિટ્ઠિ. વિભવદિટ્ઠીતિ વિભવો વુચ્ચતિ ઉચ્છેદં; ઉચ્છેદવસેન ઉપ્પજ્જનદિટ્ઠિ. સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચાતિ પવત્તા દિટ્ઠિ સસ્સતદિટ્ઠિ. ઉચ્છિજ્જિસ્સતીતિ પવત્તા દિટ્ઠિ ઉચ્છેદદિટ્ઠિ. અન્તવાતિ પવત્તા દિટ્ઠિ અન્તવાદિટ્ઠિ. અનન્તવાતિ પવત્તા દિટ્ઠિ અનન્તવાદિટ્ઠિ. પુબ્બન્તં અનુગતા દિટ્ઠિ પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિ. અપરન્તં અનુગતા દિટ્ઠિ અપરન્તાનુદિટ્ઠિ. અહિરિકન્તિ યં ન હિરિયતિ હિરિયિતબ્બેનાતિ (ધ. સ. ૩૮૭) એવં વિત્થારિતા નિલ્લજ્જતા. અનોત્તપ્પન્તિ યં ન ઓત્તપ્પતિ ઓત્તપ્પિતબ્બેનાતિ એવં વિત્થારિતો અભાયનકઆકારો. હિરિયના હિરી, ઓત્તપ્પના ઓત્તપ્પં. દોવચસ્સતાદીસુ દુક્ખં વચો એતસ્મિં વિપ્પટિકૂલગાહિમ્હિ વિપચ્ચનીકસાતે અનાદરે પુગ્ગલેતિ દુબ્બચો. તસ્સ કમ્મં દોવચસ્સં. તસ્સ ભાવો દોવચસ્સતા. પાપા અસ્સદ્ધાદયો પુગ્ગલા એતસ્સ મિત્તાતિ પાપમિત્તો; તસ્સ ભાવો પાપમિત્તતા. સોવચસ્સતા ચ કલ્યાણમિત્તતા ચ વુત્તપટિપક્ખનયેન વેદિતબ્બા.

૧૧૯-૧૨૩. ‘પઞ્ચપિ આપત્તિક્ખન્ધા આપત્તિયો, સત્તપિ આપત્તિક્ખન્ધા આપત્તિયો’તિ (ધ. સ. ૧૩૩૬) એવં વુત્તાસુ આપત્તીસુ કુસલભાવો આપત્તિકુસલતા. તાહિ આપત્તીહિ વુટ્ઠાને કુસલભાવો આપત્તિવુટ્ઠાનકુસલતા. સમાપત્તીસુ કુસલભાવો સમાપત્તિકુસલતા. સમાપત્તીનં અપ્પનાપરિચ્છેદપઞ્ઞાયેતં અધિવચનં. સમાપત્તીહિ વુટ્ઠાને કુસલભાવો સમાપત્તિવુટ્ઠાનકુસલતા. અટ્ઠારસસુ ધાતૂસુ કુસલભાવો ધાતુકુસલતા. તાસંયેવ ધાતૂનં મનસિકારે કુસલભાવો મનસિકારકુસલતા. ચક્ખાયતનાદીસુ કુસલભાવો આયતનકુસલતા. દ્વાદસઙ્ગે પટિચ્ચસમુપ્પાદે કુસલભાવો પટિચ્ચસમુપ્પાદકુસલતા. તસ્મિં તસ્મિં ઠાને કુસલભાવો ઠાનકુસલતા. ઠાનન્તિ કારણં વુચ્ચતિ. તસ્મિઞ્હિ તદાયત્તવુત્તિતાય ફલં તિટ્ઠતિ નામ, તસ્મા ઠાનન્તિ વુત્તં. અટ્ઠાને કુસલભાવો અટ્ઠાનકુસલતા.

૧૨૪-૧૩૪. ઉજુભાવો અજ્જવો. મુદુભાવો મદ્દવો. અધિવાસનસઙ્ખાતો ખમનભાવો ખન્તિ. સુરતસ્સ ભાવો સોરચ્ચં. સમ્મોદકમુદુભાવસઙ્ખાતો સખિલભાવો સાખલ્યં. યથા પરેહિ સદ્ધિં અત્તનો છિદ્દં ન હોતિ એવં ધમ્મામિસેહિ પટિસન્થરણં પટિસન્થારો. ઇન્દ્રિયસંવરભેદસઙ્ખાતો મનચ્છટ્ઠેસુ ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારભાવો ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારતા. પટિગ્ગહણપરિભોગવસેન ભોજને મત્તં અજાનનભાવો ભોજને અમત્તઞ્ઞુતા. અનન્તરદુકો વુત્તપટિપક્ખનયેન વેદિતબ્બો. સતિવિપ્પવાસસઙ્ખાતો મુટ્ઠસ્સતિભાવો મુટ્ઠસ્સચ્ચં. અસમ્પજાનભાવો અસમ્પજઞ્ઞં. સરતીતિ સતિ. સમ્પજાનાતીતિ સમ્પજઞ્ઞં. અપ્પટિસઙ્ખાને અકમ્પનટ્ઠેન પટિસઙ્ખાનસઙ્ખાતં બલં પટિસઙ્ખાનબલં. વીરિયસીસેન સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેન્તસ્સ ઉપ્પન્નં બલં ભાવનાબલં. પચ્ચનીકધમ્મે સમેતીતિ સમથો. અનિચ્ચાદિવસેન વિવિધેન આકારેન પસ્સતીતિ વિપસ્સના. સમથોવ તં આકારં ગહેત્વા પુન પવત્તેતબ્બસ્સ સમથસ્સ નિમિત્તવસેન સમથનિમિત્તં. પગ્ગાહનિમિત્તેપિ એસેવ નયો. સમ્પયુત્તધમ્મે પગ્ગણ્હાતીતિ પગ્ગાહો. ન વિક્ખિપતીતિ અવિક્ખેપો.

૧૩૫-૧૪૨. સીલવિનાસિકા અસંવરસઙ્ખાતા સીલસ્સ વિપત્તિ સીલવિપત્તિ. સમ્માદિટ્ઠિવિનાસિકા મિચ્છાદિટ્ઠિસઙ્ખાતા દિટ્ઠિયા વિપત્તિ દિટ્ઠિવિપત્તિ. સોરચ્ચમેવ સીલસ્સ સમ્પાદનતો સીલપરિપૂરણતો સીલસ્સ સમ્પદાતિ સીલસમ્પદા. દિટ્ઠિપારિપૂરિભૂતં ઞાણં દિટ્ઠિયા સમ્પદાતિ દિટ્ઠિસમ્પદા. વિસુદ્ધિભાવં સમ્પત્તા સીલસઙ્ખાતા સીલસ્સ વિસુદ્ધિ, સીલવિસુદ્ધિ. નિબ્બાનસઙ્ખાતં વિસુદ્ધિં પાપેતું સમત્થા, દસ્સનસઙ્ખાતા, દિટ્ઠિયા વિસુદ્ધિ દિટ્ઠિવિસુદ્ધિ. દિટ્ઠિવિસુદ્ધિ ખો પન યથાદિટ્ઠિસ્સ ચ પધાનન્તિ કમ્મસ્સકતઞ્ઞાણાદિસઙ્ખાતા દિટ્ઠિવિસુદ્ધિ ચેવ યથાદિટ્ઠિસ્સ ચ અનુરૂપદિટ્ઠિસ્સ કલ્યાણદિટ્ઠિસ્સ તંસમ્પયુત્તમેવ પધાનં. સંવેગોતિ જાતિઆદીનિ પટિચ્ચ ઉપ્પન્નભયસઙ્ખાતં સંવિજ્જનં. સંવેજનિયટ્ઠાનન્તિ સંવેગજનકં જાતિઆદિકારણં. સંવિગ્ગસ્સ ચ યોનિસોપધાનન્તિ એવં સંવેગજાતસ્સ ઉપાયપધાનં. અસન્તુટ્ઠિતા ચ કુસલેસુ ધમ્મેસૂતિ કુસલધમ્મપૂરણે અસન્તુટ્ઠિભાવો. અપ્પટિવાનિતા ચ પધાનસ્મિન્તિ અરહત્તં અપત્વા પધાનસ્મિં અનિવત્તનતા અનોસક્કનતા. વિજાનનતો વિજ્જા. વિમુચ્ચનતો વિમુત્તિ. ખયે ઞાણન્તિ કિલેસક્ખયકરે અરિયમગ્ગે ઞાણં. અનુપ્પાદે ઞાણન્તિ પટિસન્ધિવસેન અનુપ્પાદભૂતે તંતંમગ્ગવજ્ઝકિલેસાનં અનુપ્પાદપરિયોસાને ઉપ્પન્ને અરિયફલે ઞાણં. અયં માતિકાય અનુપુબ્બપદવણ્ણના.

દુકમાતિકાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.